Një dokument interrnimi…
dhe një reflektim nga Stefan Basko
Kjo letër e zverdhur nga koha, jo pak por prej 67 vitesh është leja e qarkullimit e brenda rrethit të Lushnjes, për një grua të interrnuar Urani Milo, e lëshuar nga Dega e Punëve të mbrendëshme e Lushnjes me kryetar Nuçi Tirën, lëshuar me 4 shkurt 1959, çka dëshmon se duhej edhe një dokument për ata që ishin të interrnuar në kampet e shumta të Lushnjes. Gruaja në fjalë ishte 66 vjeç, pra diktatura, kujdesej në veçanti për moshat e shkuara t’i degdiste kampeve të interrnimit. Zoti Stefan Basko, i ka sjellë këto dy dokumenta së bashku me kujtimet e tija modeste gjatë vizitave që bënte në Kampin e Savrës, tek gjyshja Urani Milo dhe tezja e tij Antoneta Milo. Ai i ka ruajtur këto dokumente dhe është interesuar nëse ka ndonjë Muze që mund t’i ishin të dobishme… Por muze të kësaj natyre Shqipëria nuk ka…
Ky dokument, është leja qarkullimi i të internuarve në kampin e Savrës të ruajtur në arkivin e familjes Basko.
Unë besoj se ky dokument flet shumë…
Kur e pashë u futa në kujtime!
Nuk isha më shumë se 7 vjeç kur na erdhi lajmi se na kishin internuar gjyshen Uraninë, 68 vjeçe e tezen Antoninën 19 vjeçe!
Ishte dhjetor. Një ditë shiu dhe dega e brendëshme ndodhej te shtepia e Aleko Babës… shumë afër shtëpisë sonë!
Vrapova me nënën time dhe jashtë gardheve, i pame të dyja që vazhdonin të lageshin nga shiu i imët që nuk pushonte!
I shikonim vetëm e nuk kishim ç’të bënim. Kishin me vete vetëm një “kokosh plaçka” e bashkë me to dhe dy pula, qe dukej sikur “qanin” edhe ato!
Një polic shpirtmire na i solli ne, por gëzimi im nuk zgjati… pas dy ditësh pulat e gjora ngordhën….
Pas pak aty sollën të lidhur dhërmiasin Petro Gjoni, të cilit i kishte ikur vëllai si dajo im!
Petrua kishte dhe vëllanë dëshmor, mirëpo ku pyesnin ata! Fjetën mbi plaçka dhe ditën tjetër i nisën për në Savër të Lushnjes!
Nuk kaloi shumë kohë dhe djali i tezes sime, Spiro Kutulla, shofer me një skodë të madhe me turi, më mori me vete dhe unë u gjenda në Savër!
Nga të kaloje… baltë e llucë e tmerrshme, dhe një rrugicë në mes, e anash barakat e famshme, ku jetonin ndoshta familjet e fisme e të mira shqiptare! Afër tezes e gjyshes time… banonte familja e z. Vehip Hoxha, një burrë zotni dhe mjaft i kulturuar, me të bijat Nerimanin, Suzanën… tjerat nuk me kujtohet.
i ishte arratisur djali i vetëm, (kushëri i Enverit) Një familje intelektuale ku dy nga të bijat, njera ishte teniste e tjetra mësuese e pianos…
Përballë ishte familja e Abaz Kupit… këtij patrioti që nuk rreshti për çeshtjen shqiptare: ishin Hyria, Dudia, Bardh Kupi e të tjere. Diku aty afër jetonte dhe Tefta Bajraktari një vajzë e gjatë e pashme e me rradhë Zef e Katrina Miraka, Koço Plasoti, Musa Sina i famshëm, familja Mirakaj, dhe familja e eruditit Lazër Radi… Familjet Kokali, e njëkohësisht familjet Merlika Dema. Aty për herë të parë takova Shitin dhe Hajrien, djali dhe gruaja e Qazim Mulletit personit të njohur e të kulturuar!!
Njerëz pa moral, sigurimsa e tjerë ia nxinë jetën familjes së Prefektit të Tiranës, nga shpifjet ordinere të njerzve pa moral…
Unë rrija gjatë në Savër, dhe shoqëria me Loli e Joti Gjonin, megjithëse ishin më të vegjël, natyrisht njihja dhe Taqo e Thoma Gjonin djemtë e Spiro Gjonit, njeri më i mirë se tjetri…
Gëzimi im, por edhe gjithë të internuarve, ishte kur dilnin me leje në qytetin e Lushnjes!
Të veshur bukur, e me biçikletat ndër duar, ata ecnin rrugës, ashtu të qetë e krenarë!
Zakonisht mua më merrte në biçikletë i ndjeri Zef Miraka, i cili arriti të arratisej për në Korfuz e pastaj, mbrriti në USA!
Në qytet për fat kisha kushëririn e tim, Nasi Banon i ati i Maksit, Isidorit, Artanit e tjerë, i cili sfidonte frikën, dhe na ndihmonte mjaft, duke mos harruar dhe kushërirën e parë të nënës time Eleni (Milo) Doko, të emën e dirigjentit të operas Edmond Doko dhe të inxhinjer Vasil Doko!!
Shumë herë shoferat e Vlorës ndalonin, e na merrnin duke sfiduar frikën: Kujtoj të atin e Aktorit tonë të shquar Bujar Asqeriu, Andrea e Jani Konomi, Hanon Zenelin… e tjerë!
Të paharruar!
E në ora 18 binte çanga dhe bëhej apeli!!