Mjerimi i Monumenteve të Kulturës…*
nga Robert Prennushi
Kam pa këto ditë që nji shkodran, natyrisht i shqetësuem, kishte nxjerrë në facebook këte foto të kësaj ndertese që brezi ynë e ka njohtë si Shtëpia e Abatit. Fakti që kjo ndertesë asht në këte gjendje, edhe pse asht shpallë me kohë Monument Kulture e kategorisë së parë, tregon se përgjegjësia e turpi, (- mund ta përdorim këte term? -) asht krejtësisht e pushteteteve vendore të çdo ngjyrë që kanë kalue e që janë.
Çfarë humbim duke e lanë në këte gjendje këtë ndërtesë neoklasike, pjesë e atij vizioni largpamës të Kolë Idromenos, artistit ma të shquem që njihet si ‘krijuesi i pikturës realiste shqiptare’, por këtë herë në rolin e arkitektit të 60 ndërtimeve nën drejtimin e tij, ndërtime që i la qytetit si dhuratën ma të madhe, pengun e tij të dashunisë: Qendrën historike të Shkodrës europiane.
Pra, në këte drejtim “Rilindja Urbane”, në Shkodër kishte kalue në kohën e vet, pra në Kohën e Rilindjes e Pavarësisë.
Çka humbim tue lanë në këte gjendje këte ndërtesë e të tjera me vlera jo vetëm arkitektonike por edhe historike e kulturore? Konkretisht për ndërtesen që po flasim, të lanun në këte gjendje, ne i vemë vizë jo nji vepre që do të na nderonte, por edhe historisë.
Abati Preng Doçi (1846-1917), klerik katolik, ka qenë nji nga figurat e shqueme të Rilindjes Kombëtare.
Themeloi në Shkodër shoqërinë ‘Bashkimi’ që krijoi dhe Alfabetin e Bashkimit, nji nga tre alfabetet që ju paraqiten Kongresit te Manastirit. Në fakt alfabeti i sotëm asht kryesisht ai i ‘Bashkimit’. Mori pjesë aktivisht në Lidhjen shqiptare të Prizrenit. Që në vitet 1876-77 shkoi tek Mbreti i Malit te Zi për të kërkue armë kundër turqve. U internue nga turqit në Libi, nga ku arriti të ikë. Asht quejtë edhe babai i alfabetit shqip. Shkroi poemen “E vetmja e shoqe” dhe shume vjersha me pseodonimin Primo Doçi. Hapi shkolla edhe shqipe në Mirditë në kohën kur ishte e ndalueme.
Pra, bashkë me ndërtesën ne fshijmë nga kujtesa kolektive edhe kontributin patriotik e kulturor të klerit katolik në historinë e Shqipërisë.
Gjej rastin të publikoj, pa dhanë emën, bisedën private, që kam ba me nji personalitet në Këshillin bashkiak. Me rastin e nderimit të nji figure të njohun e me kontribute e përgëzova, por edhe i kujtova se kishte premtue se do të vinte në vend e do të bante çmos që figura At Martin Gjokës, e kompozitorit dhe e pedagogut të krijuesve që dhanë kontributin ma të shquem muzikën shqiptare të kultivueme në shekullin e kaluem, do të vlerësohej. Arsyetimi i tij: “po i nderojmë sa janë gjallë” asht ma se i drejtë. Madje, mund të shtojmë me humor, pse ata edhe votojnë.
Po të shkojmë me këte logjikë, At Martin Gjokës i takon, jo vetëm që të mos nderohet kurrë, por edhe të harrohet. Kujt i intereson kjo!? Të harrohet përkursori i muzikës së kultivueme shqiptare! Ai që më shumë se 100 vjet ma parë, kur ne sapo kishim njehsue alfabetin, shkroi opera e sinfoni.
Kompozitori At Martin Gjoka, nuk asht as “Artist i merituar”; pedagogu i parë i Zadejës, Daisë, Harapit, Sokolit, Gjonit, Grimcit, etj, nuk asht as ‘Mësues i merituar’.
Por mos prisni që françeskanët o Kisha Katolike t’i drejtohen zyrtarisht pushtetit civil me vlerësue bijtë e vet.
*Titulli Redaksional.
Marrë nga Muri i FB Robert Prennushi, 10 tetor 2026