10.5 C
Tirana
E shtunë, 2 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Poezia e ndërmjetme e Fran Ukcamës Sh. S. – Noé

on

|

views

and

comments

Shpend Sallaku - Noé
Shpend Sallaku – Noé

Poezia e ndërmjetme e Fran Ukcamës nga Shpend Sollaku-Noé

ose Rreth marrdhënieve të gegnishtes me gjuhën letrare shqipe.

***
Me Shpendin jemi miq t’kahershëm…
Kemi kalue çaste mjaft interesante mes nesh në t’shkuemen e largët, po edhe sot në t’përditshmen e së tashmes ndajmë opinione të ndryshme, i shprehim haptas problemet, duke ruejtë gjithnji ndaj njeni tjetrit vlersime dhe stimë reciproke… Bashkë kemi diskutue çeshtje të vshtira, në kohna tejet të vshtira… e sot kur gjithçka asht ma e lehtë, edhe në çeshtje të mprehta si kjo i përdorimit të gegnishtes dhe gjetjes së nji mënyrë ma komunikuese të saj, mbas asaj çka ndodhi për ma shumë së nji gjysë shekulli, s’besoj se përban nji tabu mes nesh… mjafton shpirti i mirkuptimit ndaj problemit… dhe mbrrihet pak nga pak e përditë te e vërteta… gjehet edhe ai afrimitet përbashkues midis Standartit dhe gegnishtes që mbetet nji ndër pasunitë ma të vyeme dhe nji monument ende në kambë i gjuhës shqipe… jozef radi

Fran Ukcama në nji dedikim...
Fran Ukcama në nji dedikim…

Kur, kohë më parë, më ra në dorë një libër i një mikut tim jo pa talent, më habiti që ishte shkruar në një gegërishte të mirëfilltë. Leximi i librit m’u duk i vështirë, të paktën për mua, që kam limitet e mia në njohjen e dialekteve, edhe pse kam studiuar për letërsi e gjuhë shqipe dhe kam dhënë mësim për një kohë jo indiferente në këto lëndë. Kisha lexuar edhe ndonjë libër të mëparshëm të autorit në fjalë. Të shkruar në shqipen letrare. Por kësaj here origjina e tij veriore e kish nënshtruar përvojën.
I shkruajta që, pavarësisht nga vlerat artistike të librit, a nuk kish menduar se do të humbte pjesën tjetër të lexuesve të tij, atë pjesë që nuk e kupton një gegërishte kaq gjinore?
Nuk pata një përgjigje prej tij.
Kam asistuar e marrë pjesë në diskutime të ndezura, shpesh edhe nervoze, ndonjëherë edhe me miq të shtrenjtë – autorë me origjinë nga Veriu i shtetit amë – ithtarë të idesë që gegërishtja është marrë nëpër këmbë, duke i veshur nervozizmit të tyre edhe nuanca të drejtpërdrejta politike. Në ato diskutime është arritur deri në opcionin ekstrem të përmbysjes drastike të raporteve midis dy dialekteve tona që përbëjnë bazën e gjuhës letrare shqipe, është pretenduar madje deri në imponimin e gegërishtes, me dekret zyrtar, si gjuhë për të gjithë popullin shqiptar.
Personalisht këtë ide e konsiderova një utopi dhe të rrezikshme, nënë konfliktesh ndërshqiptare, pra që nuk meritonte të merrej në konsideratë.
Këto fakte më erdhën ndërmend krejt rastësisht, kur, pas disa vitesh, më bie në dorë një tufë poezish të Fran Ukcamës, poet i ardhur nga Veriu i Thellë. Gjurmët e gegërishtes në poezinë e tij janë aq të dukshme saqë, pasi i ke lexuar strofën e parë, kupton menjëherë se prej cilës trevë vjen autori. Por tek Ukcama nuk pata vështirësinë e kuptimit të vargut, ashtu siç më kishte ndodhur me autorin tjetër të sipërpërmendur. Dhe ja arsyet: dukuria e parë që më bie në sy tek poezia e Ukcamës është pozicionimi i saj në një ambient lirik të ndërmjetëm: atë midis epikës plot nerv të Veriut, ku autori ka lindur, dhe urtësisë së Myzeqesë në të cilën sot jeton dhe vazhdon të shkruajë. Ukcama dallohet nga autorët e tjerë me origjine veriore edhe për ndërthurjen e detajeve të Malësisë me ato të ambienteve të fushës, apo të qytetit të Fierit ku banon. Leksiku i përdorur prej tij është ai i bazës së gjuhës letrare, i gërshetuar me terma të gegërishtes që futen në vargje në masën e duhur, deri atje sa nuk ndërpritet komunikimi me lexuesin e gjërë jo verior. Lirshmëria në të shkruar i bashkangjitet veçorive të mësipërme të poezisë së Ukcamës duke e bëre atë origjinale, me adresë pëlqimin gjithkombëtar.
Miqve të shtrenjtë nga Veriu, që kërkojnë revizionimin e gjuhës letrare në favor të gegërishtes, dukuria Ukcama u flet: Gëlon edhe një rrugë e ndërmjetme me të cilën dialekti i tyre mund t’i imponohet gjuhës letrare shqipe – këtë rrugë e kanë hapur tashmë ato vepra të autorëve veriorë që arrijnë të injektojnë e të ngrejnë në nivel kombëtar fjalë, togfjalësha, forma gramatikore apo mënyra të shprehuri të reja, që i kuptojnë mirë edhe ata lexues që nuk njohin gegërishten. Shembuj të tillë ka patur qyshkur, prej shumë autorësh të lindur në Veri. Fran Ukcama është njëri prej shembujve të sotëm se si mund t’i arrihet kësaj mrekullie.
Këto shënime nuk kanë pretendimin të rihapin një tjetër diskutim për ligjshmërinë apo natyrshmërine e gjuhës letrare shqipe. Këtë ia lë kohës dhe, sidomos, specialistëve.
Gjithkush mund të shprehet në dialektin e preferuar. Problemi i vërtetë është sa shkon krijimi yt tek lexuesi – i vetmi që i vë vulën çdo suksesi. Personalisht shtegu i ndjekur nga Fran Ukcama më duket mënyra më e natyrshme se si gegërishtja mund të “hakmerret” ndaj simotrës së saj toske: duke iu imponuar në një mënyrë më pak të dhimbshme se imponimi me ligj. Ashtu siç bën, dhe në mënyrë krejt spontane, poezia e ndërmjetme e Ukcamës.
(Marrë nga “Fenix” 26, 27 korrik 2013)

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.