Në qytetin e Dantes me folë për Denatën… nga Jozef Radi

0
12
Denata Ndreca - Tempo Negato - Poesia
Denata Ndreca – Tempo Negato – Poesia

Në qytetin e Dantes me folë për Denatën…

nga Jozef Radi

(nji shkrim mbi librin “Kohë e Mohueme”
i Denata Ndreces për të cilin kam folë veç përciptas)
.
Me shkue në Firencen e Dantes e… me folë për poezinë asht përgjegjsi e madhe; po me shkue në qytetin e Poetit të Madh e me folë për poezinë e nji Beatriçeje shqiptare përgjegjsia bahet edhe ma e madhe e ndoshta shndrrohet në drojë, e megjithatë asht nji kënaqsi që dhurohet rrallë. Ç’ka ma bani disi ma të lehtë kët mision dhe përgjegjsi, ishte vetë poezia e Denatës, dhe libri i saj i fundit: “Kohë e mohueme”, që e ka nisë rrjedhën prej qytetit të saj me Drinin, e që tash shkon tue rrjedhë e heshtun si Arnoja nëpër Qytet të Dantes…
 
S’asht e lehtë me zbritë prej qiejsh të largët me peshën e të qenit “barbar”, siç përdorej në Greqinë e Lashtë banorët jo vendas, e me e përcjellë at shpirt të poezisë gatue ndër qiej të largët e me e lshue me rrjedhë në vendlindje të Dantes… po edhe në atdheun e Leopardit, Foscolos, d’Anunzios, Ungarettit, Pavezes, Montales, Merinit e nji pafundsie yjesh të poezisë italiane… Denata Ndreca, e ardhun prej Shkodre, qytet me emën në histori, e që mund të konsiderohet nji Firenze në miniaturë e kulturës dhe letërsisë shqipe e ka marrë me guxim prej Rozafe kët mision.
Ka ekzistue historikisht nji lidhje mes këtyne dy qyteteve. Nji marrje e nji dhanie mes tyne. Shkodra i ka dhanë letërsisë shqipe poetët e saj ma të randsishëm si: Fishtën, Mjedën, Koliqin, Migjenin, Camajn, Pipën, Reshpjen e tjerë, e Denada s’asht e ardhun në Firence prej nji boshllëku, po prej nji trashigimie të begatie të naltë poetike, çka sigurisht e ka ndihmue edhe pa e dijtë kangtimin e saj, kështuqë vargu i saj n’gjuhë të Dantes ka qenë ma i lehtë e ma i plotë; ma i vërtet e ma i ndjemë.
Vlen me theksue edhe nji fakt tjetër të randsishëm. Në Firenze kanë studiue edhe dy poetë të randsishëm të Shkodrës: Gaspër Pali e Arshi Pipa, ndërkohë që nji tjetër shkodran, Pashko Gjeçi e ka sjellë Dante Alighierin në gjuhën shqipe, tue u konsiderue si nji prej 3 përkthyesve ma të mirë të Komedisë Hyjnore, gja të cilën vetë Italia e ka nderue…
Ky fakt merr nji domethanie jo lehtë të anashkalueshme për Denadën, mbasi asht nji terren i plleshëm e ka me sjellë gjithnji dritë poetësh e poezie…

17 prill 2019 - Firence - Libri "Kohe e Mohueme" - Denata Ndreca
17 prill 2019 – Firence – Libri “Kohe e Mohueme” – Denata Ndreca

***

Denada e ka kalue adoleshencën dhe nji pjesë t’rinisë nën nji diktaturë të egër, e cila n’qytetin e saj ka qenë e shumfish ma e egër. Diktaturat në vendet ma të kulturueme, bajnë edhe barbaritë ma rrënqethëse… Shumica e poetve që naltpërmenda, s’ka pasë nji jetë prej poeti prej nji gjysë shekulli… prandej shfaqja e poetike e Denata Ndrecës m’u duk si nji hambar dhimbjesh, shfaqë qysh në titull si: “Kohë e mohueme”, pra bahet fjalë për nji kohë ku gjenerata të tana u rritën pa kultin e lirisë e të kulturës, po nën kamxhikun e frikës e ndëshkimit, shpesh pa e dijtë se kah vinte ai, e mbi kë do të godiste! Sigurisht ajo e ka bartë kët fakt me vedi, diku në inkoshiencë të vet dhe s’e ka shfaqë në formën e dhimbjes, trishtimit apo keqardhjes, përkundrazi ajo i ka dhanë tanë përmasën e lirisë së shpirtit të vet, tue dëshmue nji forcë e nji energji të pabesueshme, se kultura, arti e poezia janë nji urë përbashkuese midis vendeve dhe popujve, prandej Shqipninë me Italinë fati i ka nda veç me nji Kanal, që artistë e poetë me shpirt ndërtues e andrrues si Denata Ndreca të shërbejnë si ura komunikimi e bashkimi midis këtyne kulturave…
 
***
Tue qenë se jam ardhë prej larg me shpjegue Denada Ndrecën, me të cilën sot u takuem ma së pari, (jo se u njoftëm ma së pari) mundem me thanë se ajo asht pjesë e nji shpërthimi poetik femnor të rrallë e të panjoftun në Qytetin e Veriut, qyteti i saj i andrrave, ku me dhjetra vajza të talentueme e kanë marrë dhimbjen dhe dashninë e qytetit mbi ujna, dritën dhe trishtimet e tij mbi supet e tyne të brishta e po e shetisin kahmos me e shndritë dhe ba të njoftun përmes shpirtit dhe poezisë së tyne. Janë me dhjetra botimet e këtyne vajzave të qytetit të Shkodrës si: Ledia Dushi, Entela Tabaku, Ada Halilaj, Erenestina Halili Gjergji, Elida Rusta, Arjola Zadrima, Elona Çuliq e plot të tjera, që legjendën e famshme të murimit t’nji grueje të qytetit që muret e Kalasë së Rozafës të qëndronin e kanë ba refren të jetës së tyne. Ato i kanë dhanë nji përmasë të re kësaj legjende përmes poezisë së tyne e Denata Ndreca asht njena prej tyne, e cila “Kohën e Mohueme” e ka librin e saj të katërt, po s’asht fjala për numra po cilsi poetike, që simbas meje asht pjesë e shndritshme e kësaj puhie poetike, ku e djeshmja antinjerzore dhe e sotmja e shkallafatun asht nën shpirtin poetik të këtyne vajzave. Kjo asht ma e bukura shpresë e qytetit, mbasi për shumë prej tyne, qyteti asht dhimbë e mungesë…
.
17 prill 2019 - Firence - Duke folë për Denata Ndrecën
17 prill 2019 – Firence – Duke folë për Denata Ndrecën

***

Po pse kohë e mungueme…?! – ky libër i fundit poetik i Denatës
U përpoqa me e lexue librin tue e përjashtue mendjen e bashkatdhetarit mbasi kjo mund t’ma devijonte disi impaktin me kohen dhe vendin, dhe mund me thanë se deri diku e ruejta kët largësi, si dikush që s’e njef as gjuhën, as vendin, as fatin e Denatës dhe as at shpirt të paepun të saj.
Faqe mbas faqeje ndjeva se feta të shpirtit të saj, janë pjesë e kulturës ku ajo jeton… ama në dromcat e shumta gjeta at Denatën që i mungon qyteti, që i mungojnë njerzit dhe kujtimet dhe me thanë të drejtën e vuejta jo pak at shpirt që asht në betejë të përditshme me jetën dhe fatin.
Denata Ndreca asht nji model jo vetëm letrar po edhe nji mënyrë krejt e natyrshme me mbrritë te e bukura, nji bote që herë të përjashton e herë t’i hap krahët me të pritë përtej çdo lustre. Sinqeriteti i saj poetik në librin “Kohë e mohueme” asht çarmatosës si në bukuri edhe rafinimin estetik të saj…
.
17 prill 2019 - Firence - Libri "Kohe e Mohueme" - Paolo Ciampi, Denata Ndreca, Jozef Radi
17 prill 2019 – Firence – “Kohe e Mohueme” – Paolo Ciampi, Denata Ndreca, Jozef Radi

***

Simbas meje, poezia asht çils i leximit të vedit dhe botës. Çdonjeni prej nesh asht nji varkë e vocërr në detin poetik të botës që e jeton dhe e përcjell diagramat e ndjesive në mënyrën e vet. Sa ma i madh bahet ky det aq ma të vogla duken varkat, aq ma i vshtirë bahet leximi dhe përcjellja e poezisë. Kurse bukuria e varkave na e ban ma të vogël e ma të dashtun detin e madh të poezisë.
Në kësi mendimesh zhytë, e ndjeheja si nji varkë të bukur poezinë e Denata Ndrecës, e që në detin e madh s’më ishte e vshtirë me gjetë çilësin e leximit dhe të kënaqsisë e me sjellë nji gjykim flatrues mbi poezinë e saj.
Në mbyllje mundem me thanë se: Denatën e gjej në nji pikë të randsishme të trajektores ngjitëse, n’nji fazë tejet të randsishme ku vargu i saj ka fitue peshë e sublimitet, në nji çast kur gjithçka të mungueme, ajo e shëndrron në nji dritë të ngroftë për këdo që librin e saj e ban nji bashkudhëtar në të përditshmen e leximeve të veta.
 
Poezinë e Denatës u ba kohë që e lexoj e rilexoj… Ky libër i saj i fundit më ka emocionue përtej asaj çka besoja. Ai asht nji naltësi e mbrritun përmes nji thjeshtësie të thellë e të rafinueme; përmes një vetje që rrotullohet 360 gradë me botën; përmes shpirtit të nji femne që i ka mprehë shqisat sociale, vëmendjen dhe shpirtin rreth gjithçkaje ku endet bota…
Prandej ky lexim i dyfishtë i këtij libri, më shtyu me i dhurue Denatës, përkthimin e librit të saj, në shqipen ma të ambël të qytetit të saj, si nji tufë lulesh.
prill – korrik 2019
.
6917 prill 2019 - Firence - Libri "Kohe e Mohueme"
17 prill 2019 – Firence – Libri “Kohe e Mohueme”

 

Related Images:

Artikulli paraprak“Turqia po komprometon sovranitetin e Shqipërisë” – Analisti amerikan David Phillips flet për VOA
Artikulli tjetërSi i shpëtoi qindra hebrenj Kadri Cakrani – nga Erald Kapri
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.