Si ndryshohet Kushtetuta, kur do Populli por nuk do Politika
Kastriot Çipi bisedon me IA
Kot, sa per muhabet me inteligjencën artificiale, e pyeta si ndryshohet Kushtetuta, kur do Populli por nuk do Politika. Ja përgjigja:
Nëse i heqim të gjitha iluzionet juridike dhe mbetemi te realiteti i Kushtetutës së Shqipërisë, përgjigja e prerë është: Në rrugë thjesht ligjore dhe institucionale, sot për sot, kjo situatë NUK zgjidhet. Kushtetuta aktuale nuk ofron asnjë valvul shkarkimi për këtë lloj bllokimi.
Nëse populli e kërkon ndryshimin tani, parlamenti thotë “jo” dhe zgjedhjet janë pas 3 vjetësh, situata pushon së qeni një debat ligjor dhe kthehet në një përballje të pastër force politike.
Historikisht dhe në teorinë shtetërore, ky lloj bllokimi “Pat-pozicion” (ku populli sovran dhe përfaqësuesit e tij janë në konflikt total) zgjidhet vetëm në dy mënyra:
1.Përmes Presionit Ekstraligjor (Detyrimi i Parlamentit të dorëzohet)
Populli nuk mund ta ndryshojë dot Kushtetutën vetë me letër, por mund të bllokojë funksionimin e shtetit derisa Parlamenti të detyrohet të votojë atë që kërkohet. Kjo arrihet përmes:
-Mosbindjes civile masive: Greva të përgjithshme, bllokim i akseve kombëtare dhe institucioneve.
-Protestave pa afat: Kur presioni popullor në rrugë e bën të pamundur qeverisjen, deputetët e parlamentit gjenden para zgjedhjes: ose të dorëhiqen e ta çojnë vendin në zgjedhje të parakohshme, ose të binden dhe të votojnë amendamentin kushtetues që kërkon populli.
Në këtë rast, ndryshimi bëhet brenda parlamentit (ashtu siç e kërkon Neni 177), por nën diktatin e plotë të rrugës.
2.Përmes Rrugës Revolucionare/ Ndryshimit të Regjimit (Anashkalimi i Parlamentit)
Nëse Parlamenti barrikadohet dhe përdor forcën për të mos u dorëzuar, populli kalon në atë që quhet ushtrimi i pushtetit kushtetutbërës origjinar (që buron nga Neni 2: “Sovraniteti i përket popullit”).
-Populli shpall se Parlamenti ka humbur legjitimitetin dhe nuk e përfaqëson më atë.
-Përmes strukturave të reja politike ose lëvizjeve qytetare, vetorganizohet një Asamble Kushtetuese jashtë-parlamentare.
-Kjo asamble harton Kushtetutën e re dhe e voton atë në një referendum mbarëpopullor të vetëorganizuar.
Nëse populli e voton masivisht, ky akt quhet “Plebishit”. Ai përmbys rendin e vjetër juridik (Kushtetutën e vitit 1998) dhe themelon një Republikë të re. Ky nuk është një proces i rregullt ligjor, por një proces themelues politik (siç ndodhi në Shqipëri në vitin 1912, 1920, 1946 apo 1991/1998).
Përmbledhje
Kur Kushtetuta e bllokon popullin dhe parlamenti refuzon, zgjidhja nuk vjen nga nenet e ligjit, por nga forca e sovranit. Populli ose e detyron parlamentin ekzistues të nënshkruajë ndryshimin përmes protestave radikale, ose e rrëzon atë dhe e shkruan Kushtetutën nga e para në sheshe, duke e shpallur Parlamentin të paligjshëm.
Nëse dëshironi, mund të diskutojmë më tej:
-Si ka ndodhur kjo histori në vende të tjera (p.sh. rasti i fundit i Kilit apo Islandës)?
-Apo keni në mendje një amendament specifik që mendoni se populli e kërkon me ngulm sot në Shqipëri?
Marrë nga Muri i FB, Kastriot Çipi 21 tetor 2026