Një fotografi e rrallë e Jeronim de Radës

0
15
Jeronim De Rada mes fshatarësh Arbëreshë
Jeronim De Rada mes fshatarësh Arbëreshë
Jeronim De Rada mes fshatarësh Arbëreshë
Jeronim De Rada mes fshatarësh Arbëreshë

Një fotografi e rrallë e Jeronim de Radës

nga studiuesi i Qerim Vrioni

Kjo fotografi e veçantë me shënimin “Jeronim De Rada me fshatarë arbëreshë”, të shkruar me dorë nga prof. Dhimitër Shuteriqi në paspartimin prej kartoni, ndoshta ka shërbyer si burim kryesor i imazhit të De Radës, poetit të madh të Rilindjes Kombëtare, për portrete në pikturë dhe skulpturë. Fotoja është pjesë e arkivit të madh fotografik të mbledhur nga prof. Shuteriqi, i cili ndër të tjera, njihte mirë mjaft fotografë shqiptarë të gjysmës së parë të shekullit XX. Këtë e ka mësuar autori i këtyre rreshtave nga një bisedë e gjatë që ka pasur me profesorin erudit në vitin 2002.
Foton, për të cilën po shkruajmë, na e mundësoi me fisnikëri të veçantë (edhe pse në kushte jo shumë të mira shëndetësore), z.Mynever Shuteriqi, Zonja e Profesorit. Sipas z.Mynever, fotoja është gjetur në Kalabri (Itali) në vitet ’30 nga Simon Shuteriqi, studiues dhe pjesëmarrës në Kongresin e Alfabetit të Manastrit (1911), i ati i profesor Dhimitrit. Po ashtu, Zonja e nderuar shtoi se De Rada ka qënë autor shumë i pëlqyer për të shoqin dhe se ai, është marrë mjaft në studimet e tij me Arbëreshin e Madh .
Në fotografi paraqitet Jeronim De Rada, autori i poemës së njohur, “Milosao”, midis fshatarëve arbëreshë. Emri i tij është i shkruar edhe drejtëpërdrejtë në foto me dorë nga ndonjë pronar i hershëm arbëresh i saj. Ndoshta poeti ishte në rrugëtim e sipër, kur ka takuar bashkëkombasit e tij, të cilët mbase e kanë ftuar të fotografohet me ata, dhe ai e ka pranuar me kënaqësi kërkesën e tyre. Nga fotoja duket që poeti qëndron i qetë para aparatit duke u mbështetur te një shkop i gjatë (që e ndihmonte në ecje) dhe me kapelen në dorën e majtë, ndërsa nga supi i tij i djathtë i varet një çantë e madhe (ndoshta me libra). Dy fshatarët përanash poetit janë fotografuar kokëzbuluar, ai majtas, kapelen e hequr e mban poshtë me dorën e majtë, ndërsa i djathti është përngrirë duke e hequr atë (është vonuar ai, ose shpejtuar fotografi). Ndoshta heqja e kapeles ishte shenjë tradicionale respekti e krahinës dhe kohës ndaj fotografimit… ndoshta. Poeti mban rreth qafës edhe një kravatë modeste, e cila krijon një farë diference statusi ndërmjet tij dhe të tjerëve, ndonëse njihen mirë marrëdhëniet e ngrohta të tij me bashkëatdhetarët arbëreshë, pavarësisht rangut shoqëror dhe ekonomik. Fotografia është realizuar para një ndërtese në murin e së cilës duket një pjesë e një dritareje të vogël rrethore. Gjithashtu, mesa dijmë, botimi këtu, përbën paraqitjen e parë të kësaj fotografie në shtypin shqiptar.
Fotografia ka mbërritur në ditët tona me përmasa relativisht të vogla, pa emrin e autorit, pa përcaktimin e vendit të fotografimit dhe pa shënuar as vitin e shkrepjes, por këto ulin fare pak vlerat e kësaj fotografie të rrallë dokumentare, ndoshta si imazhi më i vërtetë i Poetit të madh të Rilindjes që paraqitet tani, në mbyllje të vitit 2014, Vitit të Madh të De Radës.

Studiuesi Qerim Vrioni
Studiuesi Qerim Vrioni

Botuar me 28.12.2014 ne suplementin “Milosao” nga studiuesi i fotografise shqiptare. z. Qerim Vrioni

Related Images:

Artikulli paraprakMbreterësha e Malit dhe Shqipërisë nga Azem Parllaku
Artikulli tjetërQeroska… rrëfim nga Klodi Stralla
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.