Në muzgun e një poeti lirik… nga Shpëtim Kelmendi

0
17
Liriku i pashoq Frederik Reshpja (1940-2006)
Liriku i pashoq Frederik Reshpja (1940-2006)
Liriku i pashoq Frederik Reshpja (1940-2006)
Liriku i pashoq Frederik Reshpja (1940-2006)

Në muzgun e një poeti lirik…

nga Shpëtim Kelmendi

Frederik Rreshpjes – Në prag të 9-vjetorit të mungesës

Nji burrë shtatimët dhe i veshur me të zeza shfaqet e zhduket hapsirave gri të kryeqytetit ku dhimbshëm pulson ritmi fatkeq i botës sonë shqiptare. Një burrë i plakur, ndonëse nuk është më shumë se gjashtëdhjetë e tre vjeç, me një çantë  të zezë e të vjetër hedhur në supin e djathtë, me një kapelë republika të vendosur pa kujdes në krye. I shpërqëndruar, i pavënë re prej njerëzish që enden përreth tij. I huaj. Ngjan vërtetë si i huaj apo si i sjellë përdhunshëm, pa lejen e tij e krejt papritmas, në një botë të panjohur ku i duhet të mbijetojë me çdo kusht. Jeton në zgrip të vëmendjes së njerëzve të zakonshëm, por edhe përskaj atyre të rëndësishëm, që herë mbas here mendojnë se përbajnë ndërgjegjen e së sotmes sonë. Ky njeri i çuditshëm, për të cilin nuk mund të thuhet me saktësi nëse bën pjesë në atë apo këtë shtresë shoqërore, nën një vështrim të vëmendshëm shfaqet si një zotëri që sapo e kanë plaçkitur e keqtrajtuar, si një njeri që kërkon adresën e dikujt, si një postier që nuk i kujtohen adresat, si një tip që ka humbur rrugën, etj.  Mund ta krahasosh me gjithçka e me këdo, por nëse nuk e njeh, kurrsesi nuk do të të shkojë ndërmend se bëhet fjalë për një nga poetët lirikë më të mëdhenj shqiptarë të shekullit njëzet, Frederik Reshpjen, ose Fredin, siç i thërrasin miqtë e tij më të afërt. Ndoshta e teproj kur them “miqtë“, sepse ndokush do të mendojë se ata janë shumë. Në të vërtetë janë shumë pak. Vështirësia për të qenë mik i shumë njerëzve nuk shkaktohet  për arsye se Fredi është një tip i vështirë dhe tekanjoz, jo se është i pasjellshëm, – sepse në komunikim ai është një zotëri i vërtetë -, por sepse mëndjemprehtësia dhe inteligjenca që i reflektohen në vështrimin sardonik që buron prej syve të tij përherë të skuqun, bëjnë çdonjeri të ndjehet si përballë një skaneri që nxjerr në pah sëmundjet e fshehura me kujdes. Fredi përpiqet me të vërtetë shumë për të gjetur tek të tjerët cilësitë e tyre të mira, po kur nuk i gjen bëhet njeri i drejtpërdrejtë dhe nuk përton ta thotë të vërtetën. Ironia e tij e përhershme, për të cilën kurrë nuk mund të thuhet me saktësi nëse është armë sulmi apo vetëmbrojtjeje, por që gjithsesi shkakton tek bashkëbiseduesi nji therje të ambël dhe aspak armiqësore, asht nji nga mënyrat e shfaqjes së shijes e të shajnisë në të cilat lundron ky kapiten i vjetër.  Thotë gjëra të çuditshme mbi filozofinë, politikën, retorikën, historinë, fëmijninë, e ndonjëherë edhe mbi letërsinë. Për këtë të fundit flet pa ndonjë pasion të veçantë, gati me indiference, a thua se bëhet fjalë për diçka që nuk i intereson dhe të cilën e kundron prej së jashtmi. Kur e pyes nëse ka shkruar ndonji gjë të re, më përgjigjet se ka shkruar vazhdimisht, por meqë është përherë në lëvizje, mjaft prej poezive i humbasin. Këtë e thotë pa dhimbje. Për të, e rëndësishme është që i ka shkruar, pra që ia ka shlyer borxhin vetes, të tjerat nuk kanë rëndësi. Gjithsesi nxjerr ca fletushka të zhubravitura, që s‘bëjnë as për atje (në rastin më të mirë bëhet fjalë për ndonjë fletore të shkatërruar, ku vargjet e tij përzihen me ca llogari të thjeshta shpenzimesh ushqimore apo me ca shkarravina pa kuptim) dhe m’i jep t’i lexoj. Nuk merret vesh pothuajse asgjë. Një shkrim i çatrafiluar dhe i çoroditur. Duket si shkrimi i një gjuhe të vdekur. Atëherë Fredi është i detyruar të lexojë vetë. Se ç’ka njëfarë dridhjeje zëri i tij që vjen prej së thelli. Dridhje tragjike. Lexon ngadalë, por bukur. Në ndonjë rast – siç është ai i poezisë – së shkruar ditëve të fundit “Kthim në vendlindje“, që ia kushton Shkodrës, i mbushen sytë me lot. Nuk i fshin. Ngaqë i vjen turp, ngaqë nuk do t’ia dijë, apo thjesht përton.  Qau pikërisht kur lexon vargjet (s‘di a më kujtohen mirë): “Kur ishim të rinj e të bukur ëndërronim të bënim një vjeshtë…/ Tashti ti ke vdekur…/ dhe je shtrirë në të gjitha stinët… I them se është një lirikë shumë e bukur dhe ai përpiqet me gjithë zemër të ndjehet i kënaqur. I them se përmbledhja e lirikave të tij asht diçka e veçantë, por ai thjesht përpiqet ta ndjejë së brendshmi rëndësinë këtij komplimenti. Në të vërtetë nuk i intereson. Tjera gjëra ka ndërmend. I duhet të vazhdojë medoemos luftën për mbijetesë. Poezia e tij i intereson vetëm kur e shkruan, sepse vetëm në atë çast ajo i shërben me të vërtetë. Flasim mbi këtë argument e ai shton se ja! ky është qëllimi i poezisë.

Frederik Rreshpja... me mbesat
Frederik Rreshpja… me mbesat

Kurrë nuk e mora vesh secili është qëndrimi i tij i vërtetë dhe cila maska. Gjithsesi nuk e kam ndigjue ndonjiherë të lavdërojë ndonjë poet shqiptar, përjashto De Radën, Mjedën, Lasgushin e disa herë Ali Asllanin.  Përmendja e ndonjë tjetri në ndonjë rast të veçantë, ndodh vetëm për arsye interesi apo ndonji gulshi emocional të çastit.  Nën vizionin e tij që herë asht haluçinant, herë surreal, herë absurd, herë onirik, herë romantik, herë futurist apo modernist, asnjë nga burrat e mëdhenj të Shqipërisë nuk janë gjallë. Flet për botën e të vdekurve të gjallë… mandej thjesht për botën e të vdekurve flet për Osirisin, Hadin, Zotin, duke shtuar se edhe i vetë do të vdesë së shpejti. E pyes se pse mendon kështu e më përgjigjet se nuk ka frikë nga vdekja, mbasi është katolik i mirë.  Asnjë pyetjeje nuk i përgjigjet në mënyrë të drejtpërdrejtë. Ai hidhet nga një argument në tjetrin me një lehtësi të mahnitshme. Kushdo që i bën një intervistë (në përgjithësi ai është kundër intervistave), do të vërejë se ai përgjigjet tjetër për tjetër. Për Fredin nuk kanë rëndësi pyetjet që i bëhen, por përgjigjet që jep vetë, aq sa të krijohet ideja se dikush tjetër, i padukshëm, ia bën pyetjet përpara intervistuesit.  Është njeri i lirë. I lirë në përgjigje e i lirë në heshtje. S’e ku i gjen ca bare të çuditshme periferike, me njerëz të ulur aty këtu që flasin për sportin, politikën apo për kurvat. Ndjehet mirë. Kamerieret nuk e njohin dhe e vështrojnë si një burrë të gjorë që thjesht ka nevojë për ndihmë. Aq sa shpeshherë nuk i afrohen as për porosinë. Askush nuk e di se kush asht. Edhe po ta dinë, asgjë nuk ndryshon. Askush nuk ka nevojë për një artist, qoftë ky edhe Frederik Rreshpja, i vetmi poet i mbijetuem i Realizmit Socialist, ai që ia riktheu pranverën e humbun lirikës shqiptare, për t‘u radhitur qysh ne gjallje në Panteonin e poetëve të mëdhenj të traditës kombëtare. Dhe është ende gjallë, aq sa mund të thuhet. Është i vetmuar, gjë të cilën, në një farë mënyre, edhe e ka kërkuar. Është i varfër. Nuk ka as edhe një banesë ku mund të strehohet ku të mund t’i sistemojë me nge shkrimet e tij, që tashpërtash i ka hedhur kuturu në trajtën e  një shuku fletushkash në çantën e vet të zezë e të vjetër, të cilën e mbart me vete si ndërgjegjen tonë të humbur. Është i sëmurë, një koleksion i tërë sëmundjesh, dhe në stomakun e tij të lodhur hedh më shumë ilaçe se sa ushqim. Trupin e pakët dhe të kërrusur kanë filluar t‘ ia pushtojnë paralizat e pjeshme. Gjithë ç‘mund të përshkojë më këmbë, është vetëm një distancë prej njëzet hapash. Mandej i duhet taksia.  Nuk ka ndihmë. Asnjë ndihmë.  Shteti shpërndan gjithandej pensione honorifike, e në ndonjë rast edhe për individë që e kanë dëmtuar me zell të admirueshëm artin shqiptar, por jo për Frederik Rreshpjen, për të cilin mund të thuhet meplot gojën se, në një farë mënyre, është sakrifikuar për poezinë shqipe. Sa herë përmendet emri i tij, më kujtohet njeriu i lirë. Krejtësisht i lirë. I lirë në fjalë, në mendim, në veprim, në marrëdhënie me njerëzit, i lirë ndaj poezisë, ndaj jetës, ndaj respektit që ndokush mund të ketë për të, ndaj urrejtjes, ndaj indiferencës, heshtjes, deklaratave boshe, i lirë nga pasuria, i lirë nga rrojtja normale, i lirë nga mirënjohja dhe kujdesi i të tjerëve, i lirë nga dashunia dhe nga respekti ynë për veprën e tij.

Frederik Rreshpja dhe Mark Simoni
Frederik Rreshpja dhe Mark Simoni

Shumë njerëz nuk e dinë në është gjallë, disa të tjerë shfryjnë se ai e meriton fatin që ka, po për një gjë të gjithë janë të detyruar të bien dakord: që ai është një nga mjeshtrat më të mëdhenj në historinë e poezisë shqipe. Fredi po shmanget pak e nga pak, ashtu si dielli që prihet kah perendimi, pa i interesuar nëse ndokush asht i kënaqun apo mirënjohës për ngrohtësinë e tij. Po perëndon. Dalëngadalë po hyn në legjendë. Pa zhurmë, pa tërsëllimë, pa bujë, pa lavde. Thjesht po shkon në periferi të vëmendjes sonë të ngarkuar me gjëra të rëndësishme, ashtu siç shkoi De Rada, Serembe, Mjeda, Lasgushi, Asllani. Nesër do ta kujtojmë me respekt. Do t’ia festojmë praninë e tij të dikurshme midis nesh. Nesër do shfaqet e do zhduket  lirisht nëpër kujtesat tona. Nesër…

Shpetim Kelmendi
Shpetim Kelmendi

Kush asht Shpëtim Kelmendi

Shkrimtari Shpëtim Kelmendi ka lindë me 30 mars 1963, dhe ka studiuar për Gjuhë-Letërsi në Universitetin “Luigj Gurakuqi“, Shkodër. Asht pjesëmarrës në antologji të ndryshme të letërsisë bashkëkohore shqipe, dhe hartues i tekstit “Antologji e Prozës Bashkëkohore Shqipe”, botuar nga SH. B. OMBRA GVG (2004). Pjesë nga vepra e tij si autor janë përkthye edhe në gjuhët italiane dhe gjermane. Shpëtim Kelmendi ka qenë drejtues gazetash dhe suplementesh kulturore; njihet si nji nga analistët ma të spikatun të kulturës dhe dhe si autor i nji numri të madh artikujsh mbi çështjet e kulturës shqiptare.

Vepra të autorit: 
Vdekja ka shije të hollë – (Poezi), 1993.

Dhuna e barit – (Tregime), 1995.

Nirvana – (Roman) 1995.

Maieutika – (Poezi) 1998.

Pesë gardianë – (Roman), 2001.

Vdekja nuk vjen – (Roman), 2005.

Oazet e Paradites – (Tregime), 2006.

Epifania – (Poemë mistike)

Shpetim Kelmendi - Epifania
Shpetim Kelmendi – Epifania

Çmime letrare për autorin:
Çmimi i Parë – si Debutues në Konkursin Kombëtar të Letërsisë, organizuar nga Ministria e Kulturës (1996).

Fitues i Penës së Argjendë – në Konkursin Kombëtar të Letërsisë, organizuar nga Ministria e Kulturës (1999).

Fitues në Konkursin letrar “Europa, Atdheu ynë i përbashkët“, organizuar nga MKRS (2005).

Përkthime të autorit:
Ungaretti – (Poezi të zgjedhura)

Montale – (Poezi të zgjedhura)
Quasimodo – (Poezi të zgjedhura)

Nuk dihet se si – (Dramë) – Luigi Pirandello

Psikozat e orës 4. 48 (Dramë) – Sarah Kane

Prova autori (Drama) – Harold Pinter

Pa gjak (Roman) – Alessandro Baricco

Legjenda e pianistit mbi oqean – Alessandro Baricco

Homeri, Iliada – Alessandro Baricco
Perla të mendimit njerëzor (Parabola Sufi) – Autorë të ndryshëm

Melanura vrasëse (Roman) – Giorgio Todde

Dashuria për jetën – (Psikoanalizë) Erih Fromm

Unë jam pragu – (Spiritualizëm) Bhagwan Shree Rajneesh

Ungjijtë Apokrifë (Religjion) – Përmbledhje ungjijsh gnostikë.

Vetmia e numrave prim (roman) – Paolo Giordano

Requiem (Roman) – Antonio Tabucchi

Koha plaket me ngut (9 rrëfenja) – Antonio Tabucchi

Sigla... "Për Shkodrën..."
Sigla… “Për Shkodrën…”

Marrë nga faqja e fb, “Për Shkodrën”

Related Images:

Artikulli paraprakS’e harron Korabi, Trimin Isa Mena – Sinan Marku
Artikulli tjetërFaik Konica, siç ka thënë…
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.