Teuta dhe Teutonët – nga Ferdi Memelli

0
16
Luftërat Ilire - Mbretëresha Teuta dhe Ambasadori Romak
Luftërat Ilire - Mbretëresha Teuta dhe Ambasadori Romak
Luftërat Ilire - Mbretëresha Teuta dhe Ambasadori Romak
Luftërat Ilire – Mbretëresha Teuta dhe Ambasadori Romak

Teuta dhe Teutonët

nga Ferdi Memelli

Teuta (Τεύτας, Teuta) – Mbretëreshe ilire, ndoshta gruaja e Agronit. Shfaqet për herë të parë në vitin 230 p.K., si aleate i Demetrius II, mbret i Maqedonisë. Ajo drejtonte një shtet që ishte bashkësi e panumërt fisesh pirate, ku ajo vetë nuk hezitoi për të pasur nën sundim edhe Jonin. Në vitin 230 p. K., ajo rrethoi Fenicën (Finiqin) në Epir, duke fituar përveç një pasurie të madhe, edhe Aleancën Epirotase të Akarnanisë. Por, meqënëse në Fenice (Finiq) ishin grabitur dhe vrarë disa tregtarë romake, Senati dërgoi Teutës, ndërkohë që ajo ishte e zënë me rrethimin e Issa, një ambasador për të kërkuar shpërblimin, gjë që duket se u mohua; dhe meqë një nga përfaqësuesit ligjorë ra në pritë, Roma votoi për luftë kundra saj në pranverë të vitit 229, nën udhëheqjen e konsujve A. Postumio Albino dhe Cn. Fulvio Centumalo. Ndërkohë kishte vdekur Demetriusi II. Për të parandaluar ndonjë dezertim te romakët të armiqve të saj në Jon, Teuta pushtoi edhe Korkyrën (Korfuzin) dhe goditi me flotën e saj në Paxos klanet etolo-akease. Por, për shkak të tradhtisë së Demetrius Fario (Dhimitër Fari) dhe superioritetit të dukshëm të flotës romake, Teuta u mund. Ajo u rezistoi duke u vendosur në pjesën e poshtme të Bocche di Cattaro (Bokat e Kotorrit) deri në fillimet e vitit 228, kur Teuta kërkoi paqe. Ajo e realizoi atë, me kushtin e heqjes dorë nga Iliria e Poshtëme dhe çdo ndërhyrje, nga toka dhe deti, deri në jug të Lissusit (Lezhës).
Më pas, për Teutën nuk dihet asgjë.
(Enciklopedia Treccani, online – përsht. jozef radi)
.
Mbreteresha Teuta
Mbreteresha Teuta
25 maj 229 para erës sonë.
Roma pushton Ilirinë me pretekstin e vrasjes së ambasadorit romak nga mbreterësha Teuta.
Në këtë pikturë është mbretëresha ilire Teuta, ne momentin që jep urdhërin për vrasjen e të dërguarit romak. Ka pasur shumë opinione, për këtë ngjarje pro dhe kundër veprimit të Teutes, por një miku im Ferdi Memelli, nga studimet që ka berë, e përmbledh ngjarjen në këtë mënyrë.
Së pari, ambasadori Romak e ofendon Teutën në një asamble me të gjithë prijësit dhe gjeneralët e Teutës të pranishëm.
Së dyti, të gjithë ilirët e pranishëm u ofenduan në ekstrem nga fjalët e ambasadorit romak i cili e fyu haptas nderin e mbretëreshës së tyre.
Së treti, arsyeja pse ambasadori romak nuk u ekzekutua në vend është pikërisht sjellja me përgjegjësi e Teutës: Ajo e thirri këshillin e gjeneralëve të saj për të kuvenduar, dhe për të parë se ç’vendim duhej të merrej, duke pasur parasysh se ndëshkimi i romakëve do të sillte një përgjigje gjakmarrëse nga vetë Roma. Këshilli, dhe jo vetëm Teuta, vendosi të ndëshkonte romakët për fyerjen që i kishin bërë Mbretëreshës së tyre. Në këtë kohë, romakët kishin përgatitur anijet për t’u larguar. Ndërkohë ilirët konfiskojnë anijet e tyre dhe njërin nga ambasadorët – ai që ofendoi mbretëreshën – u vra, kurse tjetri tjetri u kap rob. Me këtë veprim, Teuta dhe ilirët nuk treguan papërgjegjësi, por një sens të lartë të nderit. Në fund të qëndresës së saj kundra Romës, Teuta, me shembullin e saj të vetsakrifikimit, u bë legjendare në Europë, dhe frymëzoi fiset Kelte dhe Teutonike në luftën e tyre kundër Perandoriseë Romake.
Frymëzimi i Teutës për fiset teutonike (gjermano-kelte) është fakt historik, jo stil shkrimi. Shprehja “Furitë teutonike”: i referohet vetëvrasjes në masë të grave teutonike, duke mbajtur në buzë emrin e Teutës që u hodh nga shkëmbi 120 vite përpara, mbasi Teutonet humbën në vitin 101 p.e.s betejën ndaj Romës në jug të Francës.
Historianët gjermanë e konsiderojnë racën ariane me prejardhje Ilire, dhe linguistika historike e lidh emrin “Teutonik” me frymëzim të drejtpërdrejtë dhe me prejardhje nga Mbretëresha ilire Teuta…
Marrë nga muri i Mirel Sharrxhi, 24 maj 2018

 

Related Images:

Artikulli paraprakMuharrem Bajraktari në rrëfimet e Taf Pervizit… nga Lazër Radi
Artikulli tjetërMonologu i një martese të zakontë – poezi nga Enkeleda Ristani
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.