Nobeli” si një “ambulancë shpirtërore” e njeriut pacient… nga Rezart Palluqi

0
24
Peter Nadas (1942)
Peter Nadas (1942)
Medalja e çmimit Nobel
Medalja e çmimit Nobel

Nobeli” si një “ambulancë shpirtërore”

e njeriut pacient…

nga Rezart Palluqi

Sipas mendimit tim, çmimin Nobel e meriton ai shkrimtar që sakrifikon për popujt që kanë rënë në rrjetat e diktatorëve, merr në mbrojtje vlerat e rrezikuara universale, si dashuria, liria e mendimit, ndërton ura miqësie midis dy popujve të armiqësuar nga politikat ekspansioniste, ose i rifreskon njerëzimit kujtesën, duke letrarizuar papushim dramat ose luftërnjenat që janë zhvilluar në të kaluarën, me qëllim që ato të mos ripërsëriten në të ardhmen.
Pra, Nobelin, sipas mendimit tim, nuk duhet ta fitojë, ai shkrimtar që di të shkruajë bukur dhe shpikë fabula të rralla letrare, si “Procesi” i Kafkës, apo “Ferma e kafshëve” të Orwellit, sepse këto libra vetëm se konstatojnë të keqen, por nuk japin një rrugëzgjidhje alternative. Shkurt, Nobelin për mua le ta fitojë ai shkrimtar që letërsinë e konsideron si një “ambulancë shpirtërore” e njeriut pacient.
Njeriu, në sytë e mi, nuk është pjekur ende, për ta konsideruar letërsinë si një art të luksit, pra burim argëtimi. Edhe sot, 80% e njerëzimit është e zhytur në mjerim, varfëri, urrejtje, luftra gjakatare. Madje, edhe 20%, ose bota Perëndimore, që falë luksit dhe paqes gjysmëshekullore, e percepton letërsinë si një burim argëtues, has probleme mjaft serioze, si: monotonia, vetmia, depresioni. Rrjedhimisht, edhe në këtë pjesë të vogël të botës, ku njeriu jeton në Paqe dhe magjet i ka plot me bukë, letërsia nobelisto-humaniste, nuk mund të flejë gjumë me shtatë palë qejfe.

Peter Nadas (1942)
Peter Nadas (1942)

Jo më kot, Nobeli i vitit 2014, iu akordua një shkrimtari, që u mor me rifreskimin e kujtesës së përgjakur të luftës së dytë botërore, duke na folur thjeshtë, por me dhimbje për ish banorët parizianë, emrat e rrugëve, numrin e shtëpisë së tyre, orenditë e tyre shtëpiake, zbrazjen e tyre prej luftës. Një thirrje letrare për të mos harruar lehtë dramat e së kaluarës, përndryshe radhën e kanë shtëpitë tona…
Preferenca ime, shkon këtë vit për shkrimtarin hungarez, Petër Nadas. Librin e tij e kam lexuar në gjuhën holandeze dhe titullohet “Qyteti i kujtimeve”. Një libër prekës, i thellë, ku trajtohen kompleksitetet e të paktën katër brezave në Hungari, përballë, mizerjes familjare, politike dhe shpirtërore. Diktatura komuniste në Berlinin lindor zhvishet mjeshtërisht lakuriq. Dy shokë distacohen nga bota e jashtme dhe zhyten në pusin e së kaluarës dhe kalojnë në sitën e kujtesës gjithçka të mirë apo të keqe që kanë hequr në lëkurë. Shkurt, ky libër të shkund fort, dhe nuk të lë të biesh në gjumin e ri dhe të ëndërrosh në prehërin e diktaturave të reja, ngaqë fytyra e ish diktatorit të shfaqet çdo ditë mjaft qartë në kujtesë.
Favoriti im i dytë, është shkrimtari Amos Oz. Libri i tij, “Kutia e zezë” më ka hapur sytë, dhe i është përgjigjur mjeshtërisht shumë pyetjeve të mia të vjetra rreth armiqësisë psikopatike midis Izraelitëve dhe palestinezëve. Teksa lexoja letrat e djalit palestinez, thoja: o zot, ky është viktimë dhe izraelitët janë përbindësh. Por fill mbasi përhumbesha në letrat që dërgonte personazhi izraelit, më krijohej e njëjta ndjesi dhe zemërim ndaj palestinezit, dhe thoja: edhe mbi të rëndon përgjegjësia. Dhe këtu qëndron magjia e letërsisë së madhe, sepse ajo gjithnjë fajin e një konflikti të madh, e gjen tek të dyja palët. E keqja nuk vjen vetëm prej agresorit, por edhe prej viktimës… E vetmja gjë që i mungon këtij libri, është rrugëzgjidhja. Sidoqoftë, është një kryevepër, një pasqyrë tejet realiste e konfliktit palestinezo-izraelit.
Favoriti im i tretë, është poeti sirian, Adonis. Siç e thashë, edhe më lart, Nobeli mund të shërbejë më shumë si një gjilpërë shpresëdhënëse shpirtërore e popujve në nevojë të madhe. Siria po copëtohet prej predhave të luftës. Poezitë e Adonis, janë të thella, prekëse, denoncuese, por ato tresin edhe mjegullën e luftës gati pesëvjeçare nën qiellin sirian.
Shkrimtarja ose fituesja e katërt e Çmimit Nobel 2015, për mua mund të jetë edhe shkrimtarja francezo-algjeriane, Assia Djebar, e cila me prozën e saj, ndër të tjerat, është marrë me zgjerimin e lirisë së gruas arabe si edhe emancipimin e saj të mëtejshëm.
Holandë, 07 tetor 2015

Related Images:

Artikulli paraprakLym Darrasa… i përgjigjet popllit m’inbox
Artikulli tjetërAhmet Zogu (8 tetor 1895 – 8 tetor 2020) – Nji shënim dhe nji album i veçantë fotosh nga Jozef Radi
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.