Na ishim pak për nji mort aq të madh! – nga Lisandri Kola – In memoriam Robert Elsie

0
17
Robert Elsie (1950-2017)
Robert Elsie (1950-2017)

Na ishim pak për nji mort aq të madh!

nga Lisandri Kola

In memoriam Robert Elsie

Siç u ba e ditun qysh në fillim të këtij mueji, Robert Elsie e kishte nji amanet (testament). Testamenti ishte që me u vorrosë në truellin e mitologjisë shqiptare: në Theth. Në media të ndryshme u dha lajmi se nga qeveria shqiptare kishin nisë negociatat për pritjen e trupit të albanologut, si edhe nderimet përkatëse. Njikohësisht shtypi i huej (New York Times, The Washingon Post etj.) përcolli lajmin se shqiptarët do ta çonin në vend dëshirën e mbrame të Elsie-t. Dëshira e tij, përpos veprave, dëshmon për përkushtimin e devotshëm të këtij studiuesi për kulturën shqiptare deri në momentin e fundit të jetës së tij. Ndërkaq para se trupi i të ndjemit me u përcjellë për në Theth, i shoqnuem gjatë gjithë kohës nga z. Stephan Trierweiler, u banë homazhe në Bibliotekën Kombëtare, e ma pas në Bashkinë e Shkodrës. Por a u respektue deri në fund testamenti i Elsie-t nga autoritet tona institucionale?
Informohem se të mërkurën e datës 18 tetor, ora 14.oo, në Kishën e Thethit kishte me u pré studiuesi i ndertë. Mbas homazheve të bame nji ditë ma heret në Bibliotekën Kombëtare, mbërrij në Shkodër dhe bahem gati me u nisë për në destinacion, së bashku me miq e familjarë të mi. Udhëtimi sikurse dihet, mbas Qafës së Thores, asht jashtëzakonisht i vështirë. Mbërrijmë te Kisha në kohë. Trupi ende s’kishte ardhë. Gjej disa banorë të Thethit, me të cilët nisi me kuvendë. Po ashtu vizitoj Kishën, në të cilën u pat hapë shkolla shqipe (1917) nga Át Shjefën K. Gjeçovi, pat shërbye Át Daniel Gjeçaj e që u pat djegë në 1958, nga shteti enverist. Më ban përshtypje se në Kishë nuk kishte barí të Zotit. I pyes banorët, a dini gja a ka me ardhë meshtari i Kishës suej? Përgjigjen me mëdyshje. Shoh vorrin e gërmuem nga fisnikët thethianë, në rresht të parë të rrethimit, e që kanë ba nji katranzë (katërfaqesh) gurësh të thatë. Zgjidhje me eleminue ujin, që bjen mbi mikun e tyne që kishte hangër bukë e folë shqip me ta. Vijnë mbas do kohe trupi i Elsie-t, miqtë e tij të huej (bashkëpunëtorë njiherësh), z. Shaban Sinani, znj. Flutura Açka, z. Romeo Gurakuqi, znj. Elvira Lumi dhe disa të tjerë të pranishëm. Mediat – të pakta në numër: nji televizion kombëtar, nji lokal, njado korrespondentë të VOAL e të televizioneve të tjera. Së bashku me banorët u bamë kund 30-40 vetë. Titullarët e institucioneve shtetnore, ishin mjaftue veç me praninë e emnave të tyne në kunorat e luleve. Kemi nji president të Republikës që vetëm para do ditësh promovonte Synin e Kaltër në Theth, dhe që tash nuk asht i pranishëm në përcjelljen për në banesën e fundit të Elsie-t. Kryeministri s’do mend ka agjendë të ngjeshun. Po kështu s’janë të pranishëm as titullarët e Ministrisë së Kulturës e asaj të Jashtme, as kryetarja e Bashkisë Shkodër e asnji titullar e përfaqësues Institucionesh kulturore kombtare e as Departamentesh (veçan i Tiranës e i Shkodrës: qytete ku edhe u banë homazhet) të letërsisë, të gjuhësisë, shkencave historike, etnografike, as profesorë e po kështu as autorë shqiptarë që ai me përkushtim i kishte përkthye në anglisht.
.

Varri i Robert Elsiesë në Theth-Fushë
Varri i Robert Elsiesë në Theth-Fushë
Arkëmorti i Elsie-t bartet nga thethianët e të pranishmit dhe avitet pranë lterit modest të Kishës, mbasi nji vendalí merr çelësin e hapë derën. Janë ata banorë të cilët thonë në kor lutjen që Zoti me i dhanë atij “pushimin e pasosun” dhe që shpirtin e tij “me e shndritë drita e pambarueme”. Janë ata burra që mandej, i bien përqark Kishës së tyne dhe e vendojnë arkëmortin pranë gropës. Lahuta s’ra (edhe pse thuhej). Gjendeshim të gjithë të paorganizuem. S’kishte asnji rênd procedimi (rituali mortor). Tekembramja asht nji za thethiani që kërkon me e pá të vdekunin para se me e shtî në dhé, simbas kodeve të malsoreve. U ndaluen kamerat dhe shkrepjet. Diku, dikush e gjen nji thikë dhe e pret veshjen e argjendtë (konservuese e të ndjemit), me të cilën asht mbështjellë trupi në tesha kombtare. U pré mbështjellësja!… Kush mujti, e që ishte ngjitë, i pau qeleshen mbi krye Elsie-t. Kaq. Ai e kishte ba të veten… Me kostum tradicional, qeleshe, u vorrue në trojet e zanave dhe të miteve shqiptare: aty ku bahej gjama e burrave e aty ku pat këndue në lahutë të butë Gjergj Pllumi… pranë atyne njerëzve që i desh deri në fund.
Z. Trierweiler me lot përfaqe falënderoi nga ana e tij dhe e familjarëve të Elsie-t pritjen fisnike të atyne pak shqiptarëve. Por na ishim pak për nji mort aq të madh!
.
(‘Panorama’, 21 tetor 2017, f. 23)
[Vox clamantis (in deserto), 2018]
.

Related Images:

Artikulli paraprakDrama e familjes Sokoli Safete Sokoli: – Sopranoja që jeta i shkoi duke vizituar vëllezërit në burgje
Artikulli tjetërSkedari i gjuhës latine në Mynih – nga Kastriot Marku
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.