Lamtumirë Profesor Kolec Topalli! nga Begzad Baliu

0
11
Gjuhtari dhe Akademiku Kolec Topalli
Gjuhtari dhe Akademiku Kolec Topalli
Gjuhtari dhe Akademiku Kolec Topalli
Gjuhtari dhe Akademiku Kolec Topalli

Lamtumirë Profesor Kolec Topalli!

nga Begzad Baliu

E kam të vështirë të marr me mend ikjen tënde prej Shtergu!
Një vit më parë, tek po bisedonim në Prishtinë për lodhjen që ia kishte shkaktuar veprimtaria e tij shkencore, në mënyrë të veçantë “Fjalori etimologjik i gjuhës shqipe”, të cilit sapo ia kishte dhënë dorën e fundit, veç tjerash më thoshte se nuk e dinte se si dhemb koka, e megjithatë e ndjente nevojën që të pushonte një kohë, a ndonjë vit, dhe vetëm atëherë t’iu rikthehej konferencave apo ndonjë ftese akademike.
Ishte momenti që të bisedonim, të diskutonim, të kujtonim e të reflektonim bashkë për një periudhë të gjatë jete e pune prej shkencëtari e njeriu. Fliste sikur gjithë jetën ta kishte pasur të shtruar me pupla dhe nuk ngrinte zërin edhe atëherë kur kujtonte ditët më të vështira të jetës së tij. Fliste për kohët, kolegët dhe pasionet e tij prej shkencëtari, fliste me respekt për mësuesit e tij, për mësuesit e tij të jetës e të veprës.
Kujtuam propozimin e Profesor Jup Kastratit për vazhdimin e Historisë së albanologjisë, për presionin tim që pas Fonetikës dhe Morfologjisë historike të vazhdonte me Sintaksën historike dhe u ndalëm gjatë nëse mund të bashkoheshim më shumë të rinj nën drejtimin e tij për të plotësuar Studimet etimologjike të Profesor Çabejt.
Qeshte duke fërkuar duart, të lodhura edhe në dukje të parë. Do të më duhet edhe një jetë e tërë për këtë nismë, thoshte.
.
Studiuesi Begazd Baliu
Studiuesi Begazd Baliu

Fqinjët na e arsyetojnë këtë, insistoja unë. Për albanologjinë dhe institucionet e saj është me interes që kjo traditë të vazhdojë e ndërlidhur fortë në linjën: Majer-Pedersen-Jokli-Çabej-Ajeti-Demirajt-Luka-Koleci dhe përsëri Demiraj i Ri. Përvoja e fqinjëve tanë na i ka dhënë disa mundësi. Kroatët, bie fjala, jo vetëm nuk kanë hequr dorë nga Skoku, po të gjitha vëllimet e reja i fillojnë me bazë te tri vëllimet etimologjike të tij. Bullgarët ndërkaq nga vitit 1968 vazhdojnë të punojnë në Fjalorin etimologjik duke plotësuar këshillin punues me zëvendësimin e atyre që i japin lamtumirën kësaj bote. Grekët, që kanë më shumë mundësi dhe kapacitete shkencore, tashmë në versionin e fundit bënë mjaft revidime në botimin më të ri, duke përfshirë këtu edhe disa etimologjizma të shqipes e të ilirishtes. Serbët sapo kanë filluar me tri vëllimet e para, që nuk turpërohen fare t’i quajnë Fletore, jo pse ato vëllime nuk kanë më shumë se 250 faqe, po sepse janë të vetëdijshëm për peshën që kanë veprat në fushë të etimologjisë. Malazezët ende janë në fillimet e tyre me Fjalorin standard, si edhe boshnjakët. Sllovenët, ende me dy vëllimet e viteve ’70 dhe ndjehen komod. Ne shqiptarët, besoj krahas bullgarëve dhe grekëve (nuk e di për rumunët) kemi ecur mjaft përpara e kemi bërë hapa të mirë në këtë drejtim, por mendoj se koha është të kthehemi në bazë: të bashkohemi te Studimet etimologjike në fushë të shqipes. Dhe të bashkohemi jo një e dy po edhe rreth dhjetë të tjerë, duke përplotësuar fushat më të rëndësishme të tij… Përsëri buzëqeshje dhe përsëri durim i madh për të dëgjuar deri në fund, pa asnjë ndërhyrje!

.

Kolec Topalli - Fjalori Etimologjik i Gjuhës Shqipe
Kolec Topalli – Fjalori Etimologjik i Gjuhës Shqipe
E kam përcjellë prej më shumë se dy dekadash punën e tij shkencore dhe po kaq kohë kemi komunikuar deri më datën 1 prill 2018 (mesazhi i tij i fundit) kur diskutuam për përkthimet e Mit’hat Aranatit, me theks të veçantë Fjalorin etimologjik të Walde-Pokornyit.
Kohë më parë ndërkaq, sapo kishte parë një platformë të veprës së tij, projektuar që më parë prej meje, përmes një miku, më kishte dërguar versionin italisht të veprës së tij të parë “Theksi në gjuhën shqipe” (“Ricerche sulla storia dell’accento in albanese”, Cosenza, 2007).
Më dërgoi edhe versionin e fundit të bibliografisë së tij dhe shpreha gatishmërinë që gjatë kësaj “periudhe pushimi”, ta ndihmoj përgatitjen e vëllimeve me studime (e pse jo edhe me intervista e tekste publicistike), që do të ishin rezultat i studimeve, kumtesave dhe diskutimeve të shpërndara ndër konferenca shkencore, gazeta e vlerësime rasti. Nuk e dija ndërkaq se Profesor Kolec Topalli kishte nevojë më shumë se për një pushim viti, ai kishte nevojë për një pushim motesh.
Dhe pse të mos e bënte! Kishte përfunduar Fjalorin etimologjik të shqipes dhe gjendej në Majën e Piramidës së Albanologjisë, prej të cilës vetëm mund të fluturonte si një Shterg i fundit i albanologjisë, asaj dijeje kulminante, të cilën na e ka lënë brezi i madh i gjuhëtarëve në kapërcyell të shekullit XXI.
Kush i kishte lexuar veprat e tij sintetike, studimet e tij, diskutimet e tij për theksin në gjuhën shqipe, për historinë e hundorësisë së zanoreve në gjuhën shqipe, për zhvillimin historik të diftongjeve të shqipes, për shndërrimet historike në sistemin zanor të gjuhës shqipe, për sonantet e gjuhës shqipe, për mbylltoret e gjuhës shqipe, për fërkimoret e afrikatet e gjuhës shqipe, për dukuritë fonetike të sistemit bashkëtingëllor të gjuhës shqipe, për bazat e fonetikës historike të gjuhës shqipe, për evolucionin historik të përemrave të shqipes, për nyjat e shqipes, për sistemin rasor të emrave të shqipes, për sistemin foljor të gjuhës shqipe, për bazat e gramatikës historike të gjuhës shqipe etj., nuk e ka vështirë të shoh se si aty bashkohen sinteza e madhe e gjuhësisë shqiptare të dy shekujve të fundit, arritjet më të mira dhe më të thella.
Në veprën e tij bashkohen në mënyrë të veçantë sintezat e mëdha të Profesor Çabejt dhe Profesor Demirajt, natyrisht jo në kontekstin simbolik po në kontekstin metodologjik të fjalës. Tek vepra e tij bashkohen: sinteza e hapur e dijes çabejane dhe modeli i diskutimit sistematik të Profesor Demirajt.
Ishte kaq tokësor me jetën dhe kaq qiellor me veprën!
Prehu në paqe Profesor i dashur!
Lamtumirë!

.

Prishtinë, më 24. 5. 2018
 
 
 

 

Related Images:

Artikulli paraprakShkon në amshim Profesori i nderuar Kolec Topalli (4 dhjetor 1938 – 24 maj 2018) – Pak nga dhimbja e atyre që e njohën…
Artikulli tjetërMargaret Hasluck dhe busti i flijimit në Urën e Goricës – nga Kastriot Dervishi
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.