Koço Tasi: “E Drejta” e shkruar ne burg

0
17
Koço Tasi (1889-1966)
Koço Tasi (1889-1966)
Koço Tasi (1889-1966)
Koço Tasi (1889-1966)

Koço Tasi: “E Drejta” e shkruar ne burg

Politikan i viteve ’20 i mërguar në regjimin e Zogut, i burgosur në regjimin e Hoxhës. Familja i boton veprën juiridike që shkroi në Burgun e Burrelit.
Një njeri ka menduar dhe shkruar për të “Drejtën..” në kuptimin e ngushtë të fjalës juridik e filozofik i izoluar në burg të përjetshëm. Ky ishte Koço Tasi (1889-1966) portretin e të cilin e kemi ndeshur në stendat e krimeve të komunizmit në këmbë në vetëmbrojtje të akuzave. Nga Gjyqi Special, për Krimet e Luftës që u zhvillua në mars-prill 1945, u dhanë dënime me vdekje e burg përjetë.
Koço Tasi bëri 20 vjet burg. Ai e la Burrelin në pleqëri të thellë 1965, pa marrë dot me vete ato çka pati shkruar brenda. Autori ndërroi jetë një vit më pas.
Veprën e tij juridike, e gjeti familja me 1990, nga një ish-i burgosur që e kishte ruajtur deri atëhere.
Vepra e vogël – kështu e quante Koço Tasi – e shkruar në gegnishte, e pa dritën e botimit në mars 2011, nën kujdesin e të birit Lekë Tasi, piktor e autor.
.
Lekë Tasi
Lekë Tasi
Po ç’është kaq e vogël kjo punë nga burgu?!
Thënë me fjalët e një juristi profesionist e një shtetari të periudhës së lindjes së shtetit shqiptar, studiuesit e së Drejtës shtrëngohen të thërrasin në ndihmë më tepër mbamendjen se mendimin. Juristët dhe filozofët të ndarë në shkolla e teorina kundërshtare polemizojnë mbi konceptin dhe naturën e saj.
Këto dëshmojnë se sa i errët dhe konfuz është koncepti i së drejtës trashëguar prej Romakëve dhe mbajtur gjallë deri sot me forcën e zakonit. Ky koncept i errët nuk do të mundë të sqarohet e të kthjellohet, dhe shkenca e së drejtës nuk do të mundte të bëhej shkencë e saktë deri sa e drejta nuk veçohet nga elementet e huaj dhe të dalë lakuriq siç është në vetvete.
E drejta përbëhet prej tri pjesësh E drejta; E drejta penale; Kritikë Traktateve të Ethikës. Këtu bën pjesë një përkthim konspektiv i “Delikt dhe Pene” i juristit dhe filozofit italian Fausto Costa. Edhe ky përkthim është bërë në burg. Mbi këtë libër që i paraqet temat në mënyrë historike Koço Tasi, shqyrton temat e Costas, duke komentuar e kritikuar dhe krijon një vepër me vete.
I shkolluar për Jurisprudencë në Romë i orientuar nga shkolla idealiste e Platonit me pikëpamjen se e drejta është absolute nuk lëviz me kohën dhe çdo njeri e ka të drejtën brenda vetes.
Koço Tasit, po iu referohemi shënimeve të Lekës, në librin “Grabjani rrëzë kodrave”. Me skena, personazhe, histori nga fshati i internimit, Ai parapëlqente ligjin dhe procedurën kishte një qellim Synimi i tij sipas gjasave ishte të izolonte çdo interes partikularist me anën e ballafaqimit të asamblesë në çdo çast me ligjin dhe procedurën e domosdoshme që duhej zbatuar. Me një fjalë një lloj obstruksionizëmi ligjit kundër vendimeve të shpejtuara qe fshihnin interesa te pjesshme.
Te ky libër Lekë Tasi tregon se fletoret ku u shkrua “E drejta” i ranë në dorë në vitin nëntëdhjetë falë ish-të burgosurit të Burrelit, Çaush Çoku, që sapo ishte liruar.
Babai kishte dy qese. Disa ishin dokumente të pronave të tjerat ishin veprat e tij. Kishte një gramatikë në shqip.
Ndërkohë që një gramatikë në shqip më ai e kishte botuar në vitin 1923. përveç librit e “E drejta” ishte edhe Logjika. Ai i shkroi përfundimisht pak muaj para se të vdiste. Unë do ta botoj Logjikën, më së fundi për një kuriozitet që ekziston ky njeri që është marrë me logjikën në Shqipëri. Dhe lë të thonë si të duan.
.
Tre Vëllezërit Tasi Leka, Napoleoni, Ylli
Tre djemte e Koço Tasit: Leka, Napoleoni, Ylli
Leka, të cilit për fatin e familjes Tasi, iu desh të heqë dorë nga violonçeli instrumentist në TOB në vitet ’50-’60, ai ka bërë një parathënië të botimit “E drejta”, duke u ndalur në aspektin e gjuhës gegnishte të moderuar. Leka është autor i kujdesshëm për gjuhën. Ai është kujdesur për botimin konform origjinalit të dorëshkrim të veprës juridike të Koço Tasit.
Për paradoks, fusha e tij e studimit ishte e kundërta e saj që pati në jetë i përndjekur dhe dënuar në regjimet Zogut dhe Enver Hoxhës. Ai ishte njeri idealist dhe të merreshe me politike kur ke një temperament të tillë ndoshta është: gabim thotë Leke Tasi për të atin. Mendimi i tij opozitar nuk ishte i tillë vetëm kundrejt kundërshtarit politik po edhe brenda të njejtit kah politik.
Intensiv është angazhimi i tij në politike në vitet njëzetë. Anëtar i Parlamentit në vitet 1921-1924; deputet i Gjirokastrës, Ministër i Drejtësisë për një kohë të shkurtë dhe mbas Revolucionit te Qershorit emigrant politik gjatë gjithë sundimit të Ahmet Zogut.
Marrëdhëniet me tij me Fan Nolin me të cilin kishte bëë një copë rrugë deri atëhere ishin komplekse. Lekë Tasi duke iu referuar dokumenteve, letrave dhe shtypit të kohës thotë kryesisht në dy çeshtje e kishte kundërshtuar Fan Nolin Koço Tasi për afrimin e delegatëve sovjetikë në Durrës.
Koço Tasi ishte kundër ideve komuniste dhe për çeshtjen e kishës. Donte një dialog me Patrikanën, me qëllim që autoqefalia të bëhej e sigurt dhe efektive.
Një ditë Leka që zotëron arkivin e pakët të të atit dhe bibliotekën e tij me mendimin filozofik botëror të komentuar do donte tërë botonte programin politik të të atit i vitit 1936, ku trajtohen dy çeshtje të rëndësishme ushtria me pagesë dhe privatizimet.
Unë deri 15-16 vjeç jetova me tim at.
Pastaj ai bëri 20 vjet burg, dhe kur erdhi për disa muaj e larguan në Shkodër. Ishte optimist deri në fund, një optimizëm që më habiste.
“Jam shumë i penduar që nuk kam mundur ta intervistoj mirë. Nuk kishim atë pjekuri sa të merreshim me punët tona. Nuk kisha kushtet të hetoja për të.
Koço Tasi vdiq i operuar nga kanceri në stomak. I vëllai Akile Tasi, ish Ministër i Kulturës Popullore, në vitet 40 kishte gjetur vdekjen po në Burrel. Eshtrat nuk iu kthyen familjes.
Sot Koço Tasi prehet në varrezat e Sharrës në Tiranë.

Related Images:

Artikulli paraprakNotre Drame de Tiran – Ekspozitë nga Avni Delvina
Artikulli tjetërMiratohet Restaurimi i Banesës së At Gjergj Fishtës
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.