Enciklopedia e Historisë së Botës” e Prof. John Bawle, Përkthyer nga Lazër Radi

0
7
ISKK - Enciklopedia e Historisë së Botës - përkth. Lazër Radi
ISKK - John Bowle Enciklopedia e Historisë së Botës - përkthyer nga Lazër Radi
ISKK - Enciklopedia e Historisë së Botës - përkth. Lazër Radi
ISKK – John Bowle – Enciklopedia e Historisë së Botës –
përkthyer nga Lazër Radi

“Asht në dorë tuej, të bani çka të doni me të!”

nga Jozef Radi

Nji fluturim rreth botimit të veprës
“Enciklopedia e Historisë së Botës”
e Prof. John Bawle,
Përkthyer nga Lazër Radi…
Dr. Lazër Radi (1916-1998)
Dr. Lazër Radi (1916-1998)
Nji nga grindjet e mia të hershme e ma të gjata me tim atë, në kapërcyell të viteve ’90, asht ba edhe kjo vepër e tij në fushën e përkthimeve, sigurisht ma e madhja e ma e gjana, e Enciklopedisë së Historisë së Botës! Edhe pse atkohë isha në moshë të pjekun, dhe me Lazrin pos tjerash ishim mjaft miq, nuk munda t’ia pranoj asnjiherë ato orë të pafundme përqëndrimi, që ai harxhoi nga ma e thella kohë e së tretës moshë, kur mendoja dhe besoja se mund të bante shumë ma mirë e shumë ma me vlerë gjana dhe punë që sot më dhembin që ai s’mbrriti dhe as mundi me i ba!
Ka qenë pikërisht kjo grindje mes nesh, që nuk ka marrë fund as sot dhe për të cilën jam i detyruem me i thanë këto fjalë.
Botimi sot i kësaj Enciklopedie të historisë së botës, e nisun këtu e 28 vite të shkueme, kur Shqipnia ishte ende diktaturë, po me nji fashë drite në agim, ai iu fut përkthimit të këtij libri që kishte rreth 600 faqe, dhe që kërkonte nji kohë aq të madhë çka unë, nuk mendoja se duhej ta konsumonte kështu, nji nga figurat muzeale e gjallë e viteve ’30! Dhe kjo ishte grindja ime e përditshme me të e ndoshta sot grindja ime e fundit me të, në të Njizetin vit të largimit të tij.
Ndoshta kjo “grindje” tashma në thonjza e ka vonue disi edhe botimin e kësaj vepre që nisi në ditët ma të mbrame të vuejtjeve të tija, mbaroi kur liria sapo ia kishte hapë portën sa me hy nji fill drite, dhe zbret ndër lexues sot kur ai asht Njëzet vite në mungesë prej respektit tonë!
Prandej nuk e quej të pavend me e kujtue at përkushtimin e tij me laps e stiliolaps, me fletë të ndryshmi që ia sillte nipi i tij, Nandi i cili qe edhe sugjerues i këtij libri!
Me orët e pafundme, nisun nga baraka e pupulitit në Savër, e deri në banjon e shndërrue në studio pune në Tiranë, asht itinerari i kësaj vepre ku kokfortësisë së nji stoiku unë shkoja dhe i vërshëlleja vazhdimisht në vesh për kohën e humbun në ngujim të përkthimit!
-Po dil mor burrë se jashtë asht ditë e bekueme me diell! Po lene mor kët përkthim se nesër mundem ta baj unë o ndokush tjetër! Po ke njiqind punë ma të vyeshme se kjo që kanë me i vlejtë kohës…! A s’të vjen keq për krejt kët kohë që mund të kishe shkrue, të kishe redaktue a të kishe rishikue punët e shumta që ke në mendje e në dorëshkrime!
Të shumtat e herëve ai s’më kthente aspak përgjigje… Po vazhdonte me at Olivettin e tij të kuq e doracak në nji muzikë trokesh n’nji shpërfillje sokratiane ose kur e kisha lodhë më kpuste ndonji të shame, të cilën si duket unë ia kërkoja me qëllim!!
.
Lazër Radi e Jozef Radi 1996
Lazër Radi e Jozef Radi 1996
Kur e shoh sot kët libër gëzohem, e nuk mundem m’e thanë saktë se sa kohë, sa përkushtimin e sa sakrificë ka mbrenda në vetvedi ky përkthim. Të jeni të sigurtë se ka shumë, shumë ma tepër se besojmë çdonjeni prej nesh. Veç nji gjà e di mirë. Aty nga fillimi i vitit 1995, Lazër Radi e përfundoi edhe kët vepër, dhe krahas çlirimit të kohës së tij fizike prej nji pune “të detyrueme”, ndjeu edhe entuziazmin e nji pune tashma të përfundueme, dhe i lirë me u marrë me tjera gjana!
Kurse ajo fjala e tij kur mbaroi: “Merreni tashti! Unë e kreva misionin tim! Asht në dorë tuej, me ba çka të doni me të! Ju keni ma shumë nevojë për të se sa unë…!”
Para meje ishin rreth 600 faqe libri, mbi 30 autorë, të gjithë profesorë universitetesh nga ma të njoftunit e botës, në 20 kapituj, me nji patrathanie dhe nji pasthanie, ku bota nis prej gjenezës së saj dhe përfundon te ngjarjet ma të randsishme të shek. të XX, e gjitha kjo tashma e kalueme nëpër mendje dhe punën të tij. Për të kishte qenë si nji çlirim shpirtnor, që edhe rinia shqiptare të mund ta lexonte krejt historinë e kësaj bote jashtë koncepteve ideollogjike, jashtë mungesës së profesionalizmit, jashtë vogëlsisë së asaj bote ku ajo ndodhesh, në nji sintezë abstraguese të rrallë, ku ma shumë se 30 profesorë nga katedra të përndritshme të universiteteve të botës kishin vendosë dijet, studimet dhe hulumtimet e tyne, dhe ku secili kishte mbulue nji etapë historike të kësaj bote që ne e quejmë tonën!
Prej asaj dite përkthyesi hoqi dorë prej kësaj vepre. Ajo mbeti në dosjet e punës së tij si amanet po edhe si kumt i atij njeriu idealist!
Vepra mbeti e gjitha në dorëshkrim, fillimisht veç me shkrimin e përkthyesit. Mbasi angazhimet e mia të shumta t’asaj kohe, po edhe të kohnave të mëvona s’më lejuen kohë përkushtimi, po as mjete financiare me e mbrritë te lexuesi. Kohë ma vonë unë iu futa ma së pari kompiuterizimit të saj, e që falë përkushtimit, e mbaroi im vëlla Luçiani. Ashtu e kompiuterizuar ajo mbeti në pritje t’nji dite ma të mirë, ku të mund të zbriste në letër librash e të mbrrinte te lexuesi. Sot mendoj se më shumë se te lexuesi i thjeshtë ajo duhet të trokasë në dyert e shkollave, në sytë e studentëve të rinj që ta kuptojnë si asht e ndërtue kjo botë, në kohë, hapsinë dhe rrethana!
E gjitha kjo u realizue falë vlerësimit që i bani kësaj vepre ISKK, dhe drejtori Tufa, që ma së fundi mundsuen që mundimi dhe sakrificat e nji intelektuali ende të përjashtuem, si Dr. Lazër Radi, me ardhë në kët takim me librin e 8 të përkthimeve, realizue në kufijtë e moshës 75-79 vjeçare. Prej sot kjo vepër ka dritën e jetës së saj ndër lexues!
Ky, me siguri do të ishte edhe nji falenderim me zemër në dorë i atij njeriu, në kët 20 vjetor të ngjitjes së tij të paqme në qiell, duke na lanë krahas nji përkthimi kaq te rëndësishëm si “Enciklopedia e Historisë së Botës” po edhe nji hise mundi dhe përkushtimi të tij për vlerat e vërteta të historisë!
Shkurt 2018

 

Related Images:

Artikulli paraprakDëshmorët e Luftës së Lumës, nëntor 1912 – nga Izet Duraku
Artikulli tjetërSi një udhëtim drite drejt së panjohurës – “Përtej Harrimit” i Ermira Xhomaqit – Parathënia nga Jozef Radi
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.