15.5 C
Tirana
E premte, 1 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Copëza shënimesh… – nga arkivi me shënime dhe dokumenta i Dr. Lazër Radi

on

|

views

and

comments

Lazër Radi, Brooklyn - 1994, me të bijën dhe mbesën
Lazër Radi, Brooklyn – 1994, me të bijën dhe mbesën

Copëza shënimesh… 

nga arkivi me shënime dhe dokumenta i Dr. Lazër Radi 

Vjeshta e tretë – Historia e një kafeje
Ishte ditë vjeshte.
Një shi i imtë dhe i ftohtë, sikur i bante kunorë zymtësisë së atyne ditëve që duhej të ishin festive…
Duhej ta kalonim natën.
Aty në atë kafe “Kristal” të Tiranës, zumë nji qoshe e n’atë tymnajë duhani, ku notat e nji muzike banale, ndërthureshin në at atmosferë jo të pastër, po të ngrohtë…
Të gjeje nji skutë të ngrohtë n’atë kohë nuk ishte punë e vogël…
Aty shkrova disa nga tregimet e shkurta që i botova në gazetën “Shtypi”

***
Kafet e artistëve në Romë “Aragno” dhe “Caffe el Greco”, në Trieste “Caffe San Marco”. Në Ischia një “Caffe Internazionale”

***
Platoni i krahason fshatarët, artizanët, tregtarët me “barkun”, d.m.th. me një organ i zoti vetëm për funksione e shije poshtëruese. Ata formojnë fisin e hekurit që i nënshtrohet atij të arit (filozofët, pushtetarët) dhe atij të argjendit (luftëtarët, mbrojtësit e shtetit).

***
Hierarkia e përcaktueme nga Platoni nder tri pjesëve të natyrës njerzore: racionale (me arsye), pasionale (temperament, zjarrtë), dhe apetitive (oreks madh) – që i përgjigjet kësaj ndarjeje sociale dhe ma vonë do të hyjë tërësisht në ideollogjinë e kristianizmit primitiv.

***
Shën Pali do të flasë shpesh për nji dallim rranjësor ndërmjet shpirtit (periuma)
Ashtë gja e bukur të shkruash atë që mendon, ky ashtë privilegj i njeriut. Në vendin tonë shkruajnë ata që nuk mendojnë.

***
Në kët tokë të mallkueme, në këtë vend të Marin Barletit, Sami Frashërit, Fan Nolit e të dijetarve të tjerë, njeriu nuk mund të shprehë nji ide të vetën pa patun ma parë lejen dhe miratimin e jakobinëve të përgjakshëm.

Rruga e andrrave
-Kujtimet shpesh janë të dëmshme se na detyrojnë të jetojmë me të kaluarën.
-U bë si sëmundje e pashërueshme që nuk i ndahet njeriut deri në varr.

***
Karakteristikë e këtyne regjimeve totalitare asht jo vetëm shpërfytyrimi shpirtëror po edhe shpërfytyrimi fizik: të qethin me forcë…

***
Një zog i vogël në fole, hidhet dhe fluturon. Si e di ai që krahët do ta mbajnë, apo ka besim në vete?! Besimi e mëson të fluturoj.

Boris Pastërnak
Më 6 Nëntor 1968, në gazetën “Pravda” botohet nji letër, nji autokritikë e shkrimtarit të madh Boris Pastërnak, autor i romanit “Doktor Zhivago”, me të cilën ai e refuzonte çmimin Nobel që ishte akorduar! Pas disa ditësh botohet edhe nji letër tjetër në të cilën i lutet sekretarit të parë, Nikita Hrushovit që të mos e syrgjynoste në Siberi o të mos e dëbonte. Për nder të tij, në këtë ditë, u botua letra e Lidhjes së Shkrimtarëve Sovjetike me të cilën ata sulmonin Akademinë Suedeze, për provokacionin me rastin e dhënijes së çmimit Nobel të nji vepre (në këtë rast “Doktor Zhivagos”) d.m.th. e nji vepre që nuk ishte aprovue nga Lidhja e Shkrimtarëve e Sovjetikë. I persekutuem, i rrëzuem moralisht, në nji atmosferë mbytëse të krijueme përreth tij, nji vit e gjysë ma vonë, ai vdes, në maj të vitit 1969. Të fundmet mbetën disa poezi të tija, në të cilat i këndohet shpresës për të ardhmen.

Lazër Radi dhe bashkëshortja Vitorja
Lazër Radi dhe bashkëshortja Vitorja

Njeriu i pa kohë
Njeriu pa kohë – jeton me të kaluemen – dhe të tashmen e jeton jashtë të ardhmes.
Njeriu duhet të plaket në mënyrë inteligjente:
-ritmi i kohës
-mençuria
-gjëra të mira e të papërsëritëshme të së kaluarës e të tjera vetëm gjëra të mira – ku ai di të zgjedhë të mirën nga e keqja, pa pasë nevojë të bjerë në kompromise.

***
Thania e Ramiz Alisë se: “Shqipëria nuk ka traditë pluraliste” – më nxiti të shkruaj këtë skicë
Atje përtej kodrave tona jugore, në greqinë e lashtë, demokracia, si nocion filozofik dhe si praktikë shoqnone ka nji origjinë tepër të lashtë, që para erës kristiane.
Vetvetiu vjen pyetja a do të dijmë të qëndrojë në lartësinë e duhun?
A do të dijmë të tregojmë se diktatura gjysëm shekullore nuk e ka trullose por na ka kalitë si hekurin në kudhër?
Projektorët e vëmendjes i janë drejtue Shqipnisë. Bota do ta shikojë për të parën herë kët popull për të cilin kanë ndigjue hërë mirë e herë keq, po ma së shumë keq sepse e tillë ishte propaganda lakmiqare kundër vendit tonë. Na asht dashtë ta mbrojmë vedin dhe identitetin tonë.
Mas fushatës, të përgënjeshtrohet mendimi se do të bahet masakër. T’i japin dorën njëni-tjetrit dhe të gjithë të vejmë të gjitha forcat për t’ia përmirësue jetën këtij populli, për ta futun denjësisht në Europë, në atë shtëpi të madhe, të përbashkët, pa kufij e pa shovinizma vrasëse.
Pluralizëm nuk do të thotë vllavrasje, por pikpamje e platforma të ndryshme të cilat pastaj konvergojnë në nji pikë të vetme: liria, demokracia dhe mirëqenija e popullit.
Njeriu që bahet kangtarë i madh pa patun za asht si ai tjetri që bahet politikan i madh pa i patun cilsitë e duhuna.

Dogma e dyshimit –
Të dyshohet mbi çdo gja jo perfekte, sepse të përsosun s’ka asgja, po së paku ma të mirë.

Për shkatërrim apo për ndërtim?
Duhet të krijohet nji atmosferë e qartë.
Nevojitet nji mirëkuptim, nji tolerancë e përgjithëshme, duhen këput divergjencat parimore kur paraqiten shenjat e nji kthese të vërtetë për të shërbyer kombit e për të krijue nji bashkëjetesë të pastër kombtare pa mbrapamendime dinake e të mbrapshta, pa qëllime keqdashëse e pa yryshe për poste dhe lavdi.
Duhej të përcaktoheshin sa më shpejt e me saktësi grupet politike të afta për të marrë pushtetin sapo të largohen… ky diagnostikim i parakohshëm ishte tepër i vështirë në… ku lufta politike kishte munguar plotësisht. Në të njëjtën kohë këtu nuk ka elemente që të formojnë bërthamën e nji klase politike drejtuese të aftë për të ngjallë tek masat popullore nji interes të vërtetë për problemet politike…

***
Shtetet kanë edhe periudhat e tyne të dekadencës: Ka ranie në vlerat tradicionale, ranie në traditat morale, juridike e politike.

***
Gjykatësit, vegla të këtij regjimi, përfituen për të ba karrierë, siguruen të ardhuna të majme, e dinin mirë se drejtësia kishte ra aq poshtë sa që mund të quhet nji fyemje për drejtësinë vetë: nuk u la metodë pa u përdorur.

***
Provat siguroheshin me nji cinizëm të neveritshëm, në rastet ma të shumta në formë pohimesh të shkuluna pas orësh e nga njiherë ditësh të tana torturash nga ma çnjerzoret, mesjetare.
Tortura e arkës (si në Siçili): 1 m e gjatë, 70 cm e gjërë, 50 cm. e lartë… duart dhe këmbët i lidheshin me tela të hollë çeliku në faqet e arkës. Fatkeqi spërkatej me ujë të krypun dhe goditej me nji kamxhik me fije kali. Goditjet ishin tepër të hidhuna po nuk linin shenja. Tortura të tjera: të shkulnin qimet nga trupi, thonjtë, i digjnin shputat e këmbëve, i vinin në tension elektrik, i shtrëngonin me forcë organet gjenitale. Herë i vinin në gojë ujë të kripun dhe duke i mbyllun vrimat e hundëve i fryhej stomaku.
Vetëm nji diktaturë që shtyp çdo liri informacioni e kritike e që asht indiferente ndaj reagimeve të opinionit publik mund të përdorte metoda të tilla…

Marrë nga muri i Fb i Luçiano Radit, 29 tetor 2022

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.