10.5 C
Tirana
E diel, 3 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Si ma pushkatuan komunistët bashkëshortin dhe ma burgosën djalin – rrëfim nga Pashke Miri

on

|

views

and

comments

Pashke Miri
Pashke Miri

Si ma pushkatuan komunistët

bashkëshortin dhe ma burgosën djalin

rrëfim nga Pashke Miri

Po si e gjetët vendin ku ishte varrosur bashkëshorti juaj? – E tregoi prokurori. Pas ardhjes së demokracisë, Deda shkoi dhe takoi ish-prokurorin e Pjetrit, në Tiranë. Ai kur e ka marrë vesh se kush ishte Deda dhe çfarë donte, ishte dridhur nga frika. E kishte zënë paniku. “Mos u dridh hiç; ti ke kryer detyrën! Dua vetëm të më tregosh se ku është varri tij.” Dhe ia tregoi.
Po me Luigjin nipin e bashkëshortit tuaj, çfarë ndodhi? – Luigjin e dënuan me 20 vjet burg, po me këtë grup. Pra, me Pjetrin.
Edhe juve ju futën në burg. Cila është arsyeja? – Unë punoja në kooperativë. Mbasi u prishën kishat, Rekën e Xhamës, që ishte nga të minoritetit egjiptian, e strehoi kryesia në kishë. Magjypi, prej hallit, sharroi trarin e kishës për ta përdorur për dru zjarri. Por kur ka sharruar trarin kanë dalë flori. Dhe ai merr e del e i shet fshehurazi me nga 1500 lekë napolonin. Unë u tundova për t’i blerë ndonjë napolon Rekës për djalin, meqë po më rritej. Luigji, kishte dalë nga burgu, mbasi kishte bërë 12 vjet burg, nga 20 vjet që ishte dënuar. Dhe i them Luigjit: “Ka dalë Reka i Xhamës duke shitë napolona. Po i gjej nja 1500 lekë hua diku dhe po e blej një për Dedën, se do ta fejoj ndonjë ditë.”
“Gjeji e shko e merre, por do të kesh telashe.” – më paralajmëroi Luigji.
Kur një ditë, më mori rreshteri nga puna e më tha: “Hajde se të do kryetari i Këshillit, Xhemal Zia!” “Po ç’dreqin kërkon me mua, kryetari?” – thashë dhe shkova në zyrën e kryetarit të Këshillit ku gjeta edhe operativin e zonës aty. Më thotë: “Çfarë ke blerë?” Nuk po i bija në të se ku e kishte hallin dhe i thashë se s’kisha blerë gjë. Për ditë korrieri më vinte m’u te ara, e përditë të njejtën pyetje: “Çfarë ke blerë?” “Kam blerë edhe domate të regjura në pazar.” – i tregoja unë. Ai prapë, duke më thirrë dy herë në ditë: “A ke menduar se çfarë ke blerë?” Hiç, unë; e kisha harrue krejt punën e napolonit. Dhe më thotë Luigji: “Po ty të kanë thirrur për napolonin, por ruaj se kallëzon se drejt e në burg të çojnë.” E dinte mirë Luigji, se ishte i rrahur me ta.
Siç u mor vesh ma mbrapa, më kishte paditë Reka, kur kishte dalë nga burgu, që e “ka blerë edhe Pashka një napolon.” Të tjerët që i kishte paditur më parë, ishin dënuar të gjithë me punë korrektuese.
E gjithë brigada habitej që më thirrnin dy herë në ditë në Kryesi dhe më zuni halli, se mos po mendonin se më kishin ba spiune. Dhe spiune të banin edhe për të treguar ndonjë kalli misër, që dikush merrte dhe e çonte në shtëpi. “U bëftë nami – thashë me vete, se po shkoj e kallëzoj se nuk shtyhet më kështu. Le të më çojnë në burg a ku të duan!” Dhe një ditë shkova e deklarova se kam blerë një napolon flori. “Po pse nuk kallëzon, pra?” – më tha operativi. “Se nuk më ka rënë ndërmend, more!”- i thashë. Më kërkoi t’ua çoja napolonin dhe unë ua çova.
Ndejta nja dy muaj ashtu pa telashe. Pas nja dy muajsh, më thanë: “Hajde se të thërret hetuesia. Ka ardhur Hamit Shullazi, hetuesi i Krujës.” Më pyeti Hamiti: “Ke blerë napolon ti? “Po!” – i thashë. Por në Degë e kishin shtyrë Rekën e familjen e tij, për të deklaruar se për këtë blerje ka pasur dijeni edhe Luigji e Deda, gjë që unë e mohova kategorikisht. Donin të implikonin patjetër dy burrat në këtë histori, për të pasur një shans në dorë kundra tyre.
Atëherë Hamit Shullazi, hetuesi, u tha Rekës e njerëzve të tij që kishin ardhur për të dalë dëshmitarë: “Dëgjoni! Do të shkoj vetë t’i pyes Luigjin dhe Dedën. Ju rrini këtu në zyrë e mos lëvizni.” Dhe pasi bën verifikimin, kur kthehet, Hamiti u thotë: “A e shihni se ju gënjeni? Unë shkova dhe i pyeta vetë Luigjin e Dedën e ata nuk dinë gjë për blerjen.” Pastaj m’u kthye mua dhe më tha: “Kurse ti je e dënuar me 3 muaj burg!”
Unë punoja në fushë dhe sa herë që andej kalonte jeep-i (që zakonisht vinte rrallë), ata të brigatës më thoshnin: “Erdhi me të marrë!” U bë aq e siklteshme, aq e sikletshme, saqë vendosa dhe i thashë Luigjit: “Po shkoj vetë me hy në burg.” Por “Jo” më thotë Hamit Shullazi “Se kur të vijë koha, vijmë e të marrim ne e të çojmë drejt e në Qytetin Stalin!”
Kështuqë marr do tesha e drejt e në Hetuesi të Krujës. Ishte Qazim Mani kryetar Dege n’atë kohë. “Pse ke ardhë?” – më pyeti. “Për me hy n’burg,”- i thashë.” “Për në burg, vijmë e të marrim ne!” – insitonte Qazim Mani. “Jo – i thashë, – do ta heq tashti sa nuk ka filluar dimri, se unë mezi e përballoj të ftohtin.” Dhe nuk luajta nga vendi. Prej aty, më mori fill një hetues e më kontrolloi dhe më pyeti prej nga jam, dhe kur i thashë se jam nga Shkodra, më tha se edhe ai shkodran ishte. Pastaj më tha: “Do të dërgojnë në Qytetin Stalin. Tani do të fusim në një birucë, ku do të gjesh një vajzë, por mos fol gjë me të, se ta shtojnë dënimin. Dhe atje në Qytetin Stalin kur të shkosh, ruhu se mos shoqërohesh me politikanët. Rri me ordinerët, se përndryshe të dënojnë për së dyti!”
Shkova në qeli dhe për çudi gjeta një vajzë, e cila kishte qenë mësuese në shkollën tonë e jetonte aty në një kasolle dhe nja dy javë bile, e kishim marrë edhe në shtëpinë tonë. Vibeka Prifti e quanin. M’u duk sikur të ishte e imja. “A ti Vibeka qenke? Po ty pse të kanë futur në burg?” – e pyeta. E kishin futur në burg, sepse bashkë me një shoqe, kishin vjedhur diçka. Ndejta nja dy javë aty me të dhe e rrihja derën përditë: “Më nxirrni se nuk kam bërë gjë! Më çoni ku keni ndërmend të më çoni!”
Dikur, vijnë e më thonë: “Pashke Miri, shpejt plaçkat!” Një shofer e dy policë më futën në një kamion të madh. U them policëve: “Ju s’keni nevojë të vini se më çon ky shoferi.” “Jo, moj nënë, ne duhet të çojmë drejt e në vend!”
.
Burgu i diktaturës...
Burgu i diktaturës…

.

Si ishte burgu i grave në Qytetin Stalin? – Politikanet ishin veç, ordineret e burgosura për vjedhje e kësi gjanash veç, dhe prostitutat veç (që ishin rreth 200 vetë). Kampi ishte i ndarë në godina të ndryshme, sipas këtyre kategorive. Por, kur dilnim në rresht për apel, ishim të gjitha bashkë.
A punonin? – Posi. Gjithë ditën. Mua e nja dy-tri gra të tjera nuk na morën në punë, sepse kishim dënim të shkurtër, por të tjerat i çonin të punonin në bujqësi. Por nuk e di saktësisht se ku.
Ushqimi si ishte? – 600 gramë bukë në ditë. Më shumë u binin, nga shtëpia.
I bëtë tre muaj burg? – Po i bëra plot tre muaj. Deda, djali, ishte në gjimnaz. Për të kujdesej Luigji, i cili ishte i martuar.
Pas pushkatimit të Pjetrit, bashkëshortit, çfarë pasojash pati djali, Deda? – Kur dola prej burgu, Dedën që sapo mbaroi gjimnazin, e arrestuan dhe e futën në burg. I doli dëshmitar një nga ushtria dhe gjyqin ia bënë edhe këtij me dyer të mbyllura. Më kujtohet që shkoja me vajzën (që kam para Dedës), duke kërkuar nëpër burgjet e Tiranës, për me gjetë djalin. Ndërkohë arrestuan për herë të dytë edhe Luigjin. Luigjin në Krujë dhe Dedën në Tiranë. Edhe kur shkoja në Krujë, Marenglen Rrapi, hetuesi, më thoshte: “Ppppaaappapppa… kush paska ardhur! Pashka e Napolonit!” Kështu ma kishin vënë nofkën atje: “Pashka e napolonit.” Pastaj hakërrehej: “Ti nuk je e napolonit, por je e gjarpërinjve. Pse ndejte me gjarpërinjtë?!” E kishte fjalën për familjen “Miri”. Dhe unë i përgjigjesha: “Për ju janë gjarpërinj, për mua janë napolona!”
Por, kur bëri atë “pppaaappaappaa”, nuk durova më dhe i thashë Marenglen Rrapit: “Sa hije të paska, kur shtembërohesh ashtu, se marshalla, je edhe me shkollë gjoja!” “Të dy djemtë do t’i pushkatojmë!” – më kërcënoi Marengleni. “Të dy pushkatoji!” – iu përgjigja unë.
“Hajde të lëshosh një firmë!”- më tha një ditë, sepse donin t’i mbyllnin dosjet ashtu siç donin ata dhe t’i nxirrnin në gjyq. Ai më kërkonte për të lëshuar një firmë, ku unë të pranoja se çfarë ka thënë Luigji. Dmth, të bëja deponim, të cilin e kishin hartuar ata vetë. Shtatë ditë rresht më ka thirrur për këtë punë në Degën e Brendshme në Krujë. Unë, në asnjë mënyrë nuk pranova të firmosja. Kërkonin të më bënin mua, nënën, dëshmitare për djalin, mbasi Luigjin e kisha si djalin tim.
“Dëgjo – më kërcënonte Marenglen Rrapi, – të dy djemtë do t’i pushkatojmë!” “Ani!” – i thashë. Ai, i ulur në një karrige atje dhe unë në një karrige të paluajtshme përballë, dhe m’u ka ngërdheshë në një farë mënyre: “Tani do të dënojmë me burg!“ “N’dashtë. Në burg kam qenë e në burg shkoj prapë!” – i thashë. “Të çaj me karrige!”- më tha. Atë çast, unë do t’iu kisha përveshur vetë me karrige, por e imja nuk luante vendit. E mbaj mend, që unë kisha veshë zhele; teshat e mia ishin copë – copë. Pastaj, ai hapi derën dhe erdhën dy policë, që më ngritën me forcë dhe më futën në një dhomë me dry.
Si i kanë trajtuar në hetuesi Luigjin e Dedën? – Duke i rrahur, lidhur, e lënë pa ngrënë. I çoja ushqimet e nuk ua jepnin. Dedën e kanë marrë në pyetje 4 hetues. I katërti hetues ka qenë Lek Mylyshi, mirditor. Në pamje e kam njoftë se ishte mirditor. Dhe, meqë ra fjala, dua të tregoj se çfarë ndodhi. Kur shkova, Leka më priti dhe më tha: “Erdhe?”, “Po”- thashë unë.
“Dëgjo, do t’ia mbaroj unë hetuesinë, Dedës. Ti, nëse je sojnike, nuk të duhet gjë me fol.” – më tha ai. Dhe pastaj tregoi diçka që zbuloi edhe arsyen se pse po e mbronte tim bir: “Kur na internuan në Berat, kam qenë i vogël dhe kam qenë duke u mbytur në lumë, por më pa Pjetër Miri, u hodh, më kapi e më shpëtoi. Tani do t’ia mbyll unë Dedës, hetuesinë.” Ky ishte i familjes së Mylyshëve, të cilët ishin kundër në fillim. E mbylli shpejt dosjen e nuk vonoi shumë dhe e nxorrën Dedën në gjyq. Atë ditë, unë me time bijë për dore, kërkonim nëpër Tiranë vendin se ku po bahej gjyqi. E gjetëm dhe na lanë të hynim. I thanë Dedës: “O Dedë, ti do të dënohesh”, por asnjëherë nuk i thanë “i pandehur.” “E di që do të dënohem, se jam i kujt jam. A kam vënë kund ndonjë firmë? Jo.” – iu përgjigj Deda në gjyq. Dhe sollën një njeri të zi si dëshmitar, i cili tha: “A e di o Dedë, që kur jemi parë bashkë, ti më ke thënë se muzika jugosllave është më e bukur se e jona?” “Unë kurrë nuk të kam parë ty! Nuk e di se kush je” – i tha Deda. Si përfundim, Dedën e dënuan 9 vjet burg. E dënuan edhe Luigjin për herë të dytë, me dhjetë vjet burg. Ata, hetuesit, u munduan të sajonin diçka, të ngatërronin ndonjë bashkëpunim midis të dyve, a një grup armiqësor, por nuk u funksionoi.
E gjatë gjithë këtyre viteve, shkoja vetë e u bija mbrapa nëpër burgje. Në Qafë Bari, në Spaç, në Bulqizë… Po me kë të shkoja? Nusja e Luigjit ishte nuse e re me dy fëmijë. Merrja djalin e vogël të Luigjit e ia çoja në burg babës së vet, që ta shihte e të çmallej me të se tjetër të mirë nuk kishte, pasi babën ia pushkatuan dhe nëna i vdiq e re dhe e la dy vjeç. E merrja djalin dhe ia çoja në thes në burg, se do të mbaja edhe ushqimet. Luigjin e kam dashur si djalin tim. Nuk di ta dalloj djalin e Luigjit, nga Deda.
Mbaj mend, kur shkova njëherë të takoja Luigjin në kamp, në burgun e parë, kur Deda ishte vetëm tre – katër vjeç. E lanë Dedën të futej aty brenda dhe u kënaq Luigji me të. Dhe pastaj, nuk donte djali të dilte prej telash; nuk shkëputej prej Luigjit. Atëherë i thotë drejtori i burgut, Luigjit: “Këtu ka për të ardhur edhe ky, sado kohë që të shkojë! E shikon se çfarë bën?”.
Marrë nga libri “Zërat e Kujtesës”, me autor, Luljeta Lleshanaku dhe Agron Tufa.
 

 

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.