Robert Schwatz – Përkthyesi që brakisi poezinë – Gëzim Hajdari – nga Libri “Gjëmë – Genocidi i Poezisë Shqipe”

0
11
Robert Shvarc (1932-2003)
Robert Shvarc (1932-2003)

Robert Schwatz –  Përkthyesi që braktisi poezinë

Gëzim Hajdari – 2010

Shkëputur nga Libri “Gjëmë – Genocidi i Poezisë Shqipe”

Përkthyesi i shquar i gjermanishtes Robert Schwartz (1932-2003) u lind në Sarajevë në një familje me origjine hebreje.
Për t’u shpëtuar arrestimeve naziste trasferohet në Shqipëri në vitet ’30. Në fillim vendoset në Shkodër, e më pas në Tiranë. Shumë të afërm të familjes së tij u shfarosën në kampet naziste. Babai i Schwartzit ishte nga Elbasani. Në 1944, komunistët arrestojnë tre anëtarë të familjes së tij së bashku me gjyshin, i cili vdes në burg.
Në 1949, Roberti përjashtohet nga Instituti Teknik i Tiranës, si shoku i disa personave të dyshimtë që arrestohen nga policia si “armiq të pushtetit popullor”. Nga ajo ditë, emri i tij regjistrohet në dosjet e Sigurimit si njeri i dyshimtë. Madje, ditën e vdekjes së Stalinit, rrezikon të përfundojë në burg, sepse kishte guxuar të qeshte, në një ditë të tillë “zije”, kur bota mbarë – tok me ta dhe Kadareja – qante humbjen e Planetit Stalin.
Schwartz nisi të botojë poezi në moshën 16 vjeçare. Nga ’57 deri në ’61, është talenti më pjellor e më premtues në poezi dhe në prozë.
Heq dorë nga krijimtaria origjinale në momentin që Shqipëria u prish me Bashkimin Sovjetik, pasi nuk pranonte kompromise me regjimin e Enver Hoxhës. Vendos t’i kushtohet përkthimit të klasikëve gjermanë si Remark, Feuchtwangeri, Brecht, Zweig dhe shkrimtarëve të shquar botërorë.
Ndërkohë dosja e tij mbushet me denoncime ziliqare dhe spiunët vullnetarë. Punon për mëse 10 vjet si shef i Marrëdhënieve me Jashtë në Drejtorinë e Turizmit shqiptar. Ndërsa nga 1967 deri me 1983 në Radio-Tiranën, ku tërhiqet me zor në “propagandën e Jashtme”. Akuzohet se përkthente autorë ebrej dhe se shpërndante nën dorë shkrime të Frojdit, Kafkës dhe se fliste për ta nëpër kafenetë e Tiranës.
Më 1977, dosja e Schwartzit mbushet përfundimisht. Ministria e Brendshme ia përcjell hetuesisë, ndërkohë që oficerët e Sigurimit këshillonin shokët e tij: “Mos rrini me të, se i ka ditët të numëruara!”
.
Amik Kasoruho dhe Robert Shvarc ne vitin 1956
Amik Kasoruho dhe Robert Shvarc ne vitin 1956
Autori i këtyre fjalëve – më 1999 – do të ishte kryetar i Shoqatës së Miqësisë Shqipëri-Izrael! “Sidoqoftë nuk më arrestuan dhe kjo ishte një nga çuditë e mëdha të këtij vendi!”, – kujton Robert në një nga letrat drejtuar birit të tij. Falë hetuesit, një simpatizant i përkthyesit të madh, që Schwartz nuk u arrestua për agjitacion e propagandë. Dosja e tij u mbyll, por nuk shpëtoi pa një qortim nga ana e “sekretarit të partisë për çështjet e ideologjisë dhe kulturës” të qytetit të Tiranës, i cili i tha se s’duhej të fliste keq për Partinë, mbasi veç të tjerash isha edhe përkthyes i disa fjalimeve dhe veprave të shokut Enver…! Sekretari nuk harroi të përmendte edhe “biografinë e keqe”, sipas së cilës, gjyshi i Schwartzit kishte qenë në burg dhe se nëna Parti e kishte mbyllur një sy në këtë çeshtje dhe më kishte dhënë gjithmonë dorën…!
Ky sekretar në atë kohë ishte drejtor i Muzeut Kombëtar!
.
Gjëmë - Genocidi i Poezisë Shqipe
Gjëmë – Genocidi i Poezisë Shqipe
Të paharrueshme janë përkthimet në shqip të autorëve si Goethe, Heine, Shiller, Brecht, Fojtvanger, Markez e të dhjetra autorëve të tjerë.
Poezitë e Schwartz-it shkruara në vitet ’50, sot i ruan një miku i tij i fëmijërisë, shkrimtari dhe përkthyesi Amik Kasoruho, edhe ky i dënuar nga diktatura me 7 vjet burg dhe 25 vjet internim.
Kontributi i përkthyesit të shquar gjerman është vlerësuar nga Shqipëria dhe Gjermania. Qeveria shqiptare i ka akorduar çmimin “Mjeshtër i madh” e “Qytetar Nderi” i Tiranës”.
Robert Schwartz vdiq në moshën shtatëdhjetë vjeç.
.
Marrë nga Libri “Gjëma – Genocidi i Poezisë Shqipe” i Gëzim Hajdarit, 2010 – fq 286-289.
.

 

Related Images:

Artikulli paraprakMos Hiq Dorë nga Gjërat e Tua – Nënës – nga Kujtim Morina
Artikulli tjetër“Nuk ka letërsi të madhe pa të vërtetën dhe moralin…” Si m’u përgjigj Visar Zhiti – nga Mark Simoni
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.