Rent, Or Marathonomak – Poezi nga Fan Stilian Noli

0
67
Figura e Heroit Filippides - Lajmëtari i fitores në Maratonë (12 gusht 490 p.K)
Figura e Heroit Filippides - Lajmëtari i fitores në Maratonë (12 gusht 490 p.K)
Figura e Heroit Filippides - Lajmëtari i fitores në Maratonë (12 gusht 490 p.K)
Figura e Heroit Filippides – Lajmëtari i fitores në Maratonë (12 gusht 490 p.K)

Legjenda e Filippides

dhe Historia e Marathonës

Filippides është sigurisht një nga emrat më të ndritur, i lidhur me historinë e lojërave dhe mitin e Olimpias. Ky emër shfaqet më së pari në shkrimet e tre autorëve të mëdhenj të antikitetit si Lukianit, Pausanias dhe Plutarkut, si dhe në versionet e shkrimtarit të antikitetit grek Herodotit, i cili në dorëshkrimet e tij, përmend emrin Pheidippides. Sipas asaj që vërtetohet nga veprat e Herodotit, qytetari athinas me emrin Filippides, u dërgua nga Athina në Spartë për të kërkuar mbështetje në betejën kundra persëve. Lajmëtari e përshkoi këtë udhëtim prej më shumë se 225 km në një ditë të vetme. Mbas Betejës së Maratonës, sipas Herodotit, një pjesë e ushtrisë athinase u kthye në qytet e udhëhequr nga Miltiadhi duke marshuar për rreth 40 km nën peshën armëve të hekurta: Ushtarët grekë mbrritën në kohë, më përpara flotës Perse, e cila mbasi kishte pësuar humbjen, u largua, duke tentuar një sulm ndaj polisit me një manovër për të kapërcyer rradhët e ushtrisë greke.
Legjenda më e famshme më vonë, ajo e vrapit të Filippides prej Maratonës drejt Athinës, nuk qe vepër e Herodotit, po së pari shfaqet në një vepër të Plutarkut, shkruar në shekullin e parë, si një lavdi e athinasve. Ai thekson se: një luftëtar i veshur i gjithi në pancir hekuri do të vraponte nga Maratona në Athinë, ku ai shqiptoi fjalët e famshme: “Fituam!” dhe më pas vdiq nga stërmundimi. Sipas Plutarkut, historiani Heraklid e quajti këtë luftëtar legjendar Tersip, ndërkohë që shumica e historianëve thonë se quhej Eukleo. Më vonë, shkrimtari sirian Samosata, e rrëfen të njëjtën legjendë, duke dëshmuar se emri i vrapuesit nuk ishte ishte aspak Eukleo, por Filippide.
Data e kësaj ngjarje ka tërhequr mjaft interesin e historianëve.
Ajo duhet të ketë ndodhur, sipas kalendarit të lashtë, më 12 shtator të vitit 490 p.K, siç është raportuar nga historiani gjerman August Böckh në vitin 1855. Studimet e fundit, megjithatë, sugjerojnë si datë 12 gushtin, sipas kalendarit spartan. Versione tjera, në vend të kësaj, theksojnë mundësinë e kishte Sparta për të dërguar ndihma në Athinë vetëm pas përfundimit të një Feste, e cila përkonte me hënën të plotë, dhe kjo të shtyn të besosh se duhet të jetë 12 shtatori, si datë e këtij diskutimi. Një interpretim të mëtejshëm, ka bërë dijetari polak Nicholas Sekunda, i cili mendon se është fjala për datën 11 shtator. Për historianin Peter Krentz, është e pamundur të përcaktohet një ditë të saktë për këtë betejë, e cila duhet të jetë diku midis gushtit dhe shtatorit, duke marrë parasysh mundësinë e lartë që kalendari athinas të ketë qenë i manipuluar e që ajo betejë të përkonte me Festimeve e mistereve Eleuzine. Pikërisht paqartësia në lidhje me datën e bën edhe më interesante bukurinë e kësaj beteje, e cila vlerësohet si ndër më të rëndësishmet e Greqisë së Lashtë.
Kjo ngjarje u përkujtua dhe u përjetësua në lojërat moderne, dhe gara olimpike e distancë prej 42,195 km, që mori emrin Maratonës në kujtim të veprës së Filippides – Miti i kësaj gare legjendare. (solli ne shqip jozef radi)

Fan Stilian Noli (1882-1965)
Fan Stilian Noli (1882-1965)

Rent, Or Marathonomak

Poezi nga Fan Stilian Noli

Marrë nga libri “Album”

Rent, or rent, rent e u thuaj
Se u çthur hordhi e huaj,
Se betejën e fituam
Dhe qytetin e shpëtuam!
Rent, or rent,
Rent, or Marathonomak!
 
Kap një degë prej dafine
Dhe vërvite ndaj Athine,
Nëpër fush’ e brek mi brek
Këmba tokën as t’a prek,
Hip’ e zbrit,
Petrit, Marathonomak!
 
Ke një plagë, po s’e the,
Djers’e gjak pikon për-dhe;
Do që ti të jeshw i pari,
Për triumfin lajmëtari
Flamur-gjak,
Kuqo, Marathonomak!
 
T’u tha gryka, po s’të pihet,
T’u mpi këmba, po s’të rrihet,
Se mileti po të pret,
Ankthi zëmrat ua vret,
Vrer e tmerr,
Shpejt, or Marathonomak!
 
Kurrë kaqë s’dogji djelli
Dhe si plumb s’rëndovi qjelli,
Kurr’ aq ëmbël’ e bukur s’ftoj
Hij’ e lisit edhe kroj;
Turru tej,
Tutje, or Marathonomak!
 
Vapa mbyt e pluhri nxin
Ferra çjerr e guri grin
Afsha gjoksin përvëlon
Syrin avulli verbon;
Ur’e prush,
Furr’, or Marathonomak!
 
Gryka si gjyryk të çfryn
Prej vullkani flag’e tym
Se ç’vëngon e se ç’gulçon,
Zëmra brinjët t’i çkallmon
Me tokmak,
Mbahu, or Marathonomak!
 
Nëna, motra, nusja dalin,
Ngrehin krahët të të ndalin,
Mos, se s’janë veç Najada
Magjistrica dhe Driada;
Lark, or lark,
Lark, or Marathonomak!
 
Hajde, ja Akropolia,
Ja qyteti e njerëzia
Që të pan’e që të çquan
Dhe fuqinë t’a rishtuan
Ha dhe pak,
Hajde, or Marathonomak!
 
Ja, arrive, ua the:
Ç’gas e ç’helm qe kjo myzhde!
“E fituam!”, brohorite
Dhe për tok’ u-përpëlite;
Vdiq, or vdiq!
Vdiqe, or Marathonomak!
 
Rent kudo, dyke bërtitur,
Nëpër shekuj faqe-ndritur,
Se i vogli shtrin viganin
Dhe i shtypuri tiranin,
Veç e tok,
Tok, or Marathonomak!
Fan Noli - Poetika
Fan Noli – Poetika

 

Related Images:

Artikulli paraprakAkt heroik i Jan Palach 70 vjetori (11 gusht 1948 – 19 janar 1969) nga Klodi Stralla
Artikulli tjetërKanali – Poemë nga Arshi Pipa
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.