10.5 C
Tirana
E diel, 3 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Poezia Shqipe në Mantovan e Virgjilit Jozef Radi

(2003)

on

|

views

and

comments

Mantova 2006 Qirxidhi, Lubonja, Radi, Hajdari
Mantova 2006 Qirxidhi, Lubonja, Radi, Hajdari

Poezia Shqipe në Mantovan e Virgjilit nga Jozef Radi



Midis shkrimtarësh në kryeqytetin e letrave…

(Poeti shqiptar Gëzim Hajdari, fitues i disa çmimeve letrare, jeton në qytetin e Frozinones në Itali, prej vitit 1991)



Për më shumë se pesë ditë, në qytetin e Virgjilit, në Mantova, u zhvillua takimi tashmë i përvitshëm i Festivalit të Leteraturës. Midis njiqind emrave të njohur nga bota dhe Italia, ajo cka i jepte një shije të vecantë takimit të sivjetëm, ishte pjesëmarrja e një poeti shqiptar, Gëzim Hajdari, i cili prej mëse njëmbëdhjëtë vitesh jeton dhe shkruan në Itali, duke arrritur të vlerësohet jo vetëm me cmime të ndryshme për veprën e tij, por edhe të cilësohet nga organizuesit e festivalit si… nji ndër poetët më të mirë që vazhdojnë të shkruajnë… një vlerësim superlativ po të kihet parasysh se vetëm në festivalin e sivjetëm të Mantovës ishin me dhjetra poetët e ftuar, e që një frazë e tillë nuk i qe rezervuar askujt tjetër, vec poetit shqiptar… Para fillimit të takimit, në sheshin e kishës Casa della Beata Osanna, ishim bashkë me Hajdarin dhe shkrimtarin arbëresh Carmine Abate, i ftuar edhe ai në këtë festival. Biseda qe e këndëshme. Abate me atë natyrën e tij ekspresive, gjente njëmijë motive për t’i dhënë alegri bisedës, e që me atë entuziazmin e tij karakteristik u shpreh se “pjesëmarrja e poetit Hajdari në këtë manifestim ishte një sukses i jashtëzakonshëm për të”, gjë që e cila u vlerësua prej tij dyfish kur Roberto Cerrati, një nga figurat më me emër të Enaudit-Botues, na erdhi mes nesh, na përshëndeti dhe ftoi Hajdarin në një bisedë kokë më kokë lidhur me përmbledhjen poetike “Dhimbje Hëne” që shpresohet të dalë së shpejti prej asaj shtëpie botuese.

Tinguj të poezisë shqipe, ku mungojnë dëgjuesit e saj…
Në takimin e Mantovës Hajdari shoqërohej nga nji tjetër poet i njohur Luigi Manzi. Në nji mjedis tejet konfidencial, ku interesesi e kishte kapërcyer dukshëm numrin e karrigeve të mjedisit, u bë prezantimi i poetit dhe një përshkrim i ngjeshur dhe i saktë i flurudhës së jetës dhe veprës së poetit, i cili tashmë e ka konsoliduar përfundimisht artin e fjalës, edhe përmes përmbledhjeve të shumta poetike të shkruara në dy gjuhë…
Prezantimi i Manzit nisi me fjalët “Me poetin Hajdari tashmë jemi miq prej shumë kohësh… e kuptoj që e vërteta e poezisë së tij ndoshta s’mund t’i kënaqë akademikët… E kam njohur kët djalosh me pamjen të nji bariu sard, kur ai sapo kishte braktisur atdheun… Stima ndaj tij bëri, që të rritesh njiherësh poezia e të dyve… Poeti nuk vuan nga braktisja e atdheut, sepse ai di ta krijojë atë… Qe i pari Dario Belleza, poeti i jashtzakonshëm, që me intuitë të hollë prej artisti të madh, e ndjeu thelbin e poezinë e Hajdarit dhe shpreu idenë se… “Poezia e tij ka nji lidhje të fortë midis fjalës dhe ndjenjës…” duke e gjetur të motivuar krahasimin e tij me Ungarettin…
Kur lexova për së pari vargjet e poetit Hajdari, më ranë si gurë të rëndë në shpirt… Një poezi që e tejkalonte përfytyrimin e dhimbjes sime… Këtu do të lexoj disa prej krijimeve të tij në italisht, kurse Ai vetë do t’i lexojë në shqip… Sepse leximi i poezisë aq shumë i ngjan një meshe laike… Dhe ai nisi të lexojë pjesë të zgjedhura nga libra të ndryshëm të Hajdarit, ndërsa Hajdari e lexonte dhimbjen e vargut të vet në gjuhën shqipe…
M’u duk e pabesueshme… Në oborrin e nji kishe mesjetare, në nji vend të huaj, ku shqiptarë ishin vetëm unë dhe poeti, (më pas u bëmë tre e nga fundi tre e gjysëm). O zot… Po i lexohej shqip nji auditori ku askush s’e kuptonte atë… E ndërsa lexohej, nën grabitjen e asaj salle të hapur, në dy gjuhë, nuk pata asnji dëshire të merresha me kontekstin e asaj çka thuhej. Po dëgjoja edhe unë vetëm muzikalitetin gjuhësor të atyre dy gjuhëve që Hajdari i kish zgjedhur për të artikuluar krejt botën e ndjenjave të veta.
Nuk e di pse, shqipja s’mu duk aq e vrazhdë dhe vuajtja e poetit brenda asaj fjale bëhej edhe më e madhe… edhe më e thellë. Ndiqja me vëmendje çdo reagim të auditorit. Kërkoja ndonji paragjykim për gjuhën shqipe, siç ndodh rëndom me njerëzit e atij vendi.
Por, asgjë… asgjë… përkundrazi, ajo heshtja e plotë dhe e thellë… më kish përpirë… më shkundën vetëm duartrokitjet e shumta… Isha i vetmi që duhet ta dëshmoja kët të vërtetë, sepse askush nga ambasada, as nga përfaqësia e kulturës, askush nga shtypi apo gazetat e shumta që botohen në Shqipëri, po as nga bashkatdhetarët e shumtë që jetonin aty në qytet e që mund t’i ndeshje pa shumë vështirësi rrugëve, s’ishin të pranishëm në at sukses entuziazmues të nji bashatdhetari të tyre… Vetëm një vajzë studente në sociologji, cila prej trembëdhjetë vitesh jetonte në Mantova, e që aq bukur e fliste dialektin e qytetit, ndodhesh aty, por edhe ajo e kish mjaft të vështirë komunikimin me gjuhë e vendit prej nga vinte…
Aty pashë sa kokforte qe përpjekja e poetit Hajdari për të kapërcyer paragjykimet e kohës, duke zgjedhur edhe fjalën shqipe si mjet komunikimi në nji auditor që s’kuptonte asgjë veç muzikalitetit të gjuhës dhe nji dëshmi të poetit jo si vetvete, po si pjesë e bashkombasve të vet.
Koha e bisedës e kishte kapërcyer limitin e caktuar për atë takim, në tavolinën ku ishin ekspozuar librat e Hajdarit ishte e vështire të gjeje qoftë edhe një kopje të vetme, radha e marrjes së autografëve ishte e pafund. Dhe ndërsa dilnim nga mjedisi i takimit nji nga gratë e shërbimit i afroi poetit nji bardhak me zinzife, duke e falenderuar ai tha se. “asgjë tjetër s’më kujton më shumë fëmininë dhe vendlindjen se sa kjo dhuratë simbolike…
Bota Shqiptare 3-16 tetor 2003

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.