10.5 C
Tirana
E shtunë, 2 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Për unjisimin i gjuhës letrare shqipe – shënim nga Dr. Lazër Radi

on

|

views

and

comments

Lazer Radi gjate punes...
Lazer Radi gjate punes…
Ky shënim i Lazër Radit asht në arkivin e tij.
Nuk dihet nëse ai e ka botue ndokund kët shkrim,
apo asht pjesë e ndonji studimi që mendonte me e zgjanue ma vonë!
Ajo çka të bjen në sy në këto pak rreshta asht se ai
e quan nji fitore të randsishme ungjisimin e gjuhës shqipe,
çka nënkupton Standartin, po në krahun tjetër
ai e ka shkrue krejt tekstin e vet në gegnisht,
çka lejon me kuptue, se nëse asht fitore arritja e nji Standarti,
po aq duhet me qenë fitore bile edhe ma e madhe,
që bashkë me të me jetue edhe gegnishtja
si nji energji e madhe dhe krejt e natyrshme e gjuhës shqipe…
jozef radi, nantor 2017
.
Lazer Radi - fragment nga dorshkrimet e tij - Saver 1986
Lazer Radi – fragment nga dorshkrimet e tij – Saver 1986

Për unjisimin i gjuhës letrare shqipe

shënim nga Dr. Lazër Radi

Për mue, unjisimi i gjuhës letrare shqipe, asht nji fitore e vërtet e madhe e popullit tonë. Për të qenë nji komb i vetëm, asht e domosdoshme të kemi edhe nji gjuhë të vetme. Asnjeni nuk mundet me dyshue, pse gjuha asht nji ndër tre simbolet ma kryesore të nji kombi: nji komb, nji gjuhë, nji flamur. Pra, elementi “gjuhë” asht nji kriterizim tepër i randsishëm nacionaliteti, asht shenja ma karakteristike dalluese e nji kombsie reale; gjuha asht elementi ma i randsishëm sepse simbolizon unitetin kombtar.
Ernat që po fryjnë e që tregojnë nji kahje të kundërt me kët unjisimin e sotëm gjuhësor, nuk më duken punë fort e mençur. Duhet të jemi realist dhe të qartë. Tjetër gja asht gjuha e nji kombi, e tjetër janë dialektet, pra, tjetër gja asht gjuha shqipe e tjetër gja janë dialektet, që janë aq të larmishme e aq të shumta në vendin tonë, kaq të vogël.
Na duhet të përmendim vetëm dy dialektet themelore: kryesisht at tosk e at geg. Ju doni me dijtë nëse ka pasë gisht politika, në kriterin e përcaktimit të dialektit toskë si bazë të unifikimit të gjuhës shqipe.
Po sigurisht ka pasë politizim!
Dhe, diktatori, duke dashtë me shtue nji diademë në kunorën e tij tiranike, në mënyrë të pavetëdijshme i bani edhe nji shërbim të madh kombit. Sot gjendemi para nji realiteti, para nji vepre madhore, dhe s’ka asnji arsye që dikush për superpatriotizëm me ngrejtë zanin kundra këtij realiteti duke e konsiderue padrejtësisht “rrezik kombëtar”.
Po t’i analizojmë letërsitë e të dyja dialekteve kemi me pa se ai i veriut ka tradita fort të lashta edhe nga pikpamja gjuhësore primare, asht ma epik e ma i bollshëm, dhe dialekti i jugut asht ma i bukur po kur asht fjala për estetikë dhe art, vetë gjuha – si nji vajzë e bukur në të folun e zgjedh djalit për qejfin të vet, – kështu lashtësia dhe begatia leksike kalojnë në plan të dytë.
Tash kur e kemi fjalën për politizim, midis gjuhës dhe politikës, hyn nji edhe element i tretë, hyn “albanologu”, pra hyn albanologjia. Për ne shqiptarët, unjisimi i gjuhës ka nji randësi të madhe pse lidh individët dhe subjektet në nji unitet kombëtar, aq të nevojshëm për ne, për albanologun e huej faktori “unitet” mbetet, si të thuesh, pika ma pak e randsishme, “ma e mbramja birë e kavallit…”. Megjithatë, siç thotë edhe gjuhtari i shquem Selman Riza: “…duhet shkruar me nji mënyrë më botërisht të kuptuar, duke hequr dorë nga lokusionet lokaliste, nga konstruksionet e koklavitura, duke e qëruar gjuhën nga snobizmat e përmbysura dhe nga ai lloj “malokllëku” tepër i dukshëm. Shkabën e flamurit e kemi me dy krerë, edhe gjuhën e kombit e kemi me dy dialekte…”.
 
 
 
 
 
 
 

 

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.