14.5 C
Tirana
E premte, 1 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Një reflektim mbi “Vulën” e Jozef Radit në Antologjinë “Poesie Scelte” – Une réflexion sur “Poésies choisies” de Jozef Radi – nga Ermira Godo

on

|

views

and

comments

Jozef Radi - Kopertina - Poesie Scelte 2017
Jozef Radi – Kopertina – Poesie Scelte 2017

Një reflektim mbi “Vulën” e Jozef Radit në “Poesie Scelte”  (Plus bas en français)

nga Ermira Godo 

E si mjaft të tjerë të mallkuar të kësaj Toke e të kësaj Historie, 
Autori ka kuptuar fort mirë se shpeshherë në 
Errësirën më të plotë të izolimit e 
honin më të thellë të Dhimbjes,
Njeriu gjen Dritën e tij të brendshme dhe
ndjenjën më  të thekshme të Lirisë së vërtetë!
.
Antologjia
“Poesie scelte” (Poezi e zgjedhur) e Jozef Radit e botuar në italisht, është padyshim një vepër poetike, e cila evokon jo vetëm mungesën e lirisë dhe dashurisë së vrarë, por edhe një emocion të thellë, i cili i transmeton tek lexuesi një mesazh të fuqishëm shprese në një kohë të errët e tragjike.
Eshtë pikërisht nëpërmjet këtij mesazhi dashurie, si forcë mbijetese dhe shprese, e përmes një fryme të re, bashkëkohore e pozitive, të çliruar nga urrejtja dhe mllefi, që autori na dhuron në spektrin e poezive të tij, një histori të tërë duke na mrekulluar me ndjeshmërinë dhe mendimin e tij poetik. Përmes një gjuhe të veçantë e të ndërtuar mbi muzikalitetin e poezisë shqipe në “gegnisht” – dialekt i veriut të Shqipërisë, – ai na jep një mësim mbresëlënës për jetën duke na zgjuar kështu një kënaqësi të veçantë intelektuale. E si mjaft të tjerë të mallkuar të kësaj Toke e të kësaj Historie, autori ka kuptuar fort mirë se shpeshherë në Errësirën më të plotë të izolimit e në honin më të thellë të Dhimbjes, njeriu gjen Dritën e tij të brendshme dhe ndjenjën më  të thekshme të lirisë së vërtetë!
Madje Radi projektohet edhe më tej! Ashtu si në imazhin e atyre shkrimtarëve të Antikitetit, të burgosur Maoiste në Gulaget siberiane apo viktima të Shoah-ut, – forca shpirtërore e intelektuale si edhe vullneti i paepur për të mbijetuar, ndërtohen edhe brenda izolimit fizik e moral.
Ai ia mbrrin të shkojë edhe përtej saj! Dhe ia del të ndërtojë një ide Lumturie përmes Sublimimit e ndjesive estetike të rafinuara dhe mbi të gjitha përmes Faljes! Edhe pse në grykën e Ferrit të vet, ai transmeton një mesazh universal e të lexueshëm për të gjithë popujt e të gjithë kulturat, duke evokuar tejkalimin e vetvetes dhe refuzimin kategorik të mbylljes përfundimtare në statusin e viktimës!
Në fund të kësaj rruge të rrëpirtë, në fund të këtij tuneli pafund, lind Liria e Epërme, e cila i tejkalon të gjitha dramat e jetës së tij!
Vepra e Radit ngjan me një pikturë e cila na rrëfen, na prek, e na zgjon emocione pafund me të vërtetën e saj, përmbledhur aq bukur në vargjet:
“Ne e deshëm njëri-tjetrin n’nji kamp teli me gjemba
hedhur midis nji moçal që e shndërruam në fushë…!”
(…)

“Të lirë janë vetëm ata që rrethohen me mure

Prandaj i rrethojnë, që ta vrasin lirinë e tyne,
Po liria s’ka t’bajë me qiejt e mbyllun
Liria asht çeshtje shpirti asht çeshtje dashnie…!”
E kështu rrëfimi i tij bëhet thuajse historik, një udhëtim përgjat të cilit poeti shkon drejt një trajektoreje të ndërtuar në të njëjtën kohë mbi referencat dhe dëshmitë e një realiteti absurd, që e nxit lexuesin të jetë njëkohësisht reflektues e kritik.
Faqe mbas faqeje, autori na shtyn t’i zgjerojmë kufijtë e këtij reflektimi duke na i shumëfishuar lidhjet midis këtyre dy realitete të ndryshme po tejet të ngushta mes tyre: nga njëra anë vuajtja dhe terrori – e nga ana tjetër, dashuria dhe shpresa.
Siç ka shkruar edhe Klara Buda në një artikull të saj kohë më parë: “Nëse Migjeni është për ne poeti i mjerimit, Radi bëhet poeti i lirisë së prangosur dhe të munguar, poet i brezit tonë të humbur, vuajtjet e të cilit e kanë bërë shpirtin më të pastër e më të ndritshëm se diamanti. Përmjes nivelit të vetëdijes dhe fuqisë së shprehjes, poezia e tij vendoset si një shtyllë e domosdoshme dhe shumë e rëndësishme në lehtësimin e poezisë moderne, post-totalitare shqipe…”
Poezia e Radit na fton të zbulojmë dhe të përjetojmë në të njëjtën kohë triumfin e guximit, të shpresës e të besimit, duke shpërhapur e transmetuar gjithë pasurinë e shpirtit, në një kryevepër të krijimitarisë dhe reflektimit të tij poetik.
Rrugë të mbarë në detin e poezisë, poet i madh!
Mbarë ju qoftë!
13 maj 2021
.
Ermira Godo - Xhomaqi
Ermira Godo – Xhomaqi

Une réflexion sur “Poésies choisies” de Jozef Radi

Ermira Godo

(Me dëshirën e mirë që së shpejti ta shohim këtë koleksion edhe në gjuhën frënge!)

Poésies choisies de Jozef Radi est incontestablement une œuvre poétique témoin, qui évoque non seulement l’absence de liberté et l’amour tué, mais aussi une émotion profonde, qui fait passer au lecteur, un message fort de l’espoir dans une époque sombre et tragique.
C’est avec de l’amour, comme force de survie et d’espoir, et à travers un esprit nouveau, moderne et positif, libéré de la haine et de la rancœur, que l’auteur nous livre, à travers ses poèmes, toute une histoire et nous émerveille avec sa sensibilité et son esprit poétique. Il nous administre une impressionnante Leçon de Vie à travers un langage particulier construit sur la musicalité de la poésie albanaise en “gegnisht” – dialecte du nord de l’Albanie – afin de susciter un plaisir intellectuel unique.
Comme d’autres damnés de la Terre et de l’Histoire, il a saisi que c’est souvent au plus obscur d’une séquestration que l’on trouve sa propre Lumière intérieure et un sens aigu de la Liberté!
Mieux encore! A l’image de certains écrivains de l’Antiquité, des détenus des geôles maoïstes ou des goulags sibériens ou des séquestrés de la Shoah, sa force spirituelle, intellectuelle ainsi que la volonté de survivre se construisent même dans l’isolement physique et moral.
Josef Radi réussit à aller encore au-delà! Il parvient à construire une idée du Bonheur par la Sublimation, le goût de l’esthétisme et le Pardon tout en restant au fond de son Enfer! Il nous transmet un message universel, lisible pour tous les peuples et toutes les cultures!!
Il prône le dépassement de Soi et le refus de s’enfermer dans le statut définitif de victime!
Au bout de cette route escarpée, au bout de ce tunnel sans fin, nait la Liberté suprême qui transgresse tous les drames de sa Vie!
Son œuvre est tel un tableau qui nous raconte cela et qui nous touche par sa vérité, nous éveillent par ses émotions, tout comme sa poésie le résume si bien:
Nous nous sommes aimés dans un camp barbelé
Jetés dans un marécage qu’on a transformé en champ…”
Que:
Libres sont ceux entourés de murs
Ils les entourent pour tuer leur liberté
Mais la liberté n’est pas une question de cieux fermés
C’est une question d’âme et d’amour…”
C’est ainsi presque un récit historique, un voyage, le long duquel le poète se dirige vers une trajectoire construite à la fois sur les références d’un témoignage et d’une réalité absurde, et qui amène chaque lecteur à être en même temps réflexif et critique.
Page après page, l’auteur nous fait agrandir les limites de cette réflexion et multiplie les rapprochements de deux réalités à la fois différentes et très proches: d’une part la souffrance – et d’autre part, l’amour et l’espoir.
Et comme Klara Buda écrit dans son article: “Si Migjeni est pour nous le poète de la misère, Radi devient le poète de la liberté menottée et manquée, le poète de notre génération perdue dont les souffrances ont rendu son âme plus pure et brillante que le diamant. Par son niveau de conscience et de la puissance d’expression, sa poésie s’impose comme un pilier incontournable et très important dans le relief de la poésie moderne, post-totalitaire albanaise.”
Ainsi l’écriture de Radi nous invite à découvrir et à connaître en même temps le triomphe du courage, de l’espoir, de la confiance et de la foi, en libérant toute la richesse d’âme du chef d’œuvre de sa création et sa réflexion poétique.
Bon voyage dans le large de la poésie, grand poète!
Bien à vous!
.

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.