Magjia e Karnavaleve të Shkodrës nga Lazër Radi

0
16
Karnevalet e Shkodrës (arkiv B. çoba)
Karnevalet e Shkodrës (arkiv B. çoba)
Karnevalet e Shkodrës (arkiv B. çoba)
Karnevalet e Shkodrës (arkiv B. çoba)

Magjia e Karnavaleve të Shkodrës…

nga Lazër Radi

Pjesë nga Libri i Lazër Radit “Shqipnia e viteve ’30”

Nji gjallni të madhe fitonte qyteti i Shkodrës ditën e Karnavaleve, që bahej aty nga fillimi i shkurtit. Për kët ditë baheshin shpenzime të mëdha dhe përgatitjet nisnin shumë kohë para se të niste festa.
N’at kohë trafiku ndërurban në Shkodër bahej me karroca.
Edhe për ditën e Karnavaleve karrocat përdoreshin. Secili grup përpiqej me angazhue nji ose ma shumë karroca, aq sa i nevojiteshin grupit. Përgatiteshin kostume, zakonisht merreshin si modele ato të Karnavaleve të Venedikut, gja e cila zgjonte shumë kureshtje. Përgatiteshin orkestrinat që përpunonin kangë të vjetra të traditës dhe kangë të reja që lançoheshin me at rast. Nji makinë e madhe në krye të festës mbante karnavalin e madh, që sipas traditës, digjej në fund të ceremonisë. Pranë Karnavalit të madh, me maskë ndër sy, i veshun bukur me rroba e shumngjyrta, të qepuna enkas për at festë, qëndronte Kolë Shiroka. Në fakt, Kola ishte berber, po mbi të gjitha ishte nji artist i lindun dhe njeri shumë i talentuem. Kishte tipare të përsosuna si t’nji aktori të madh; ishte poet dhe humorist. Dinte si askush me i fshikullue veset e njerëzve dhe të metat e tyne. Kunjave të tij s’mund t’i shpëtonte askush, as qeveria dhe as institucionet ma të nalta të qytetit. Tashma, Shkodra ishte mësue me e pa Kolë Shirokën në krye të karnavalit. Të gjithë ishin të bindun se po të ishte Kola në krye, Karnavali e kishte suksesin e garantuem. Në çdo ndalesë të karavanit Kola fillonte dhe i lexonte bejtat e veta. Ne ishim të detyruem me e ndjekë karron e madhe dhe në çdo ndalesë me zanë nji vend sa ma afër për me e ndjekë sa ma mirë humorin e tij therës.

Kole Shiroka - Mjeshtri i Karnavalit
Kole Shiroka – Mjeshtri i Karnavalit

Talenti i Kolës qëndronte te aftësia e tij e hatashme improvizuese. Ai kapte gjana që s’i binin në sy askujt tjetër… Edhe gjatë lëvizjes së karnavalit, ai aty për aty sajonte diçka të re. Ishte njeri që i kishte lezet çdo gja: edhe kritika, edhe humori, edhe thumbimet therse – gjithçka e thoshte me nji elegancë dhe bukuri të pashoqe, e askujt s’i mbetej hatri, askush nuk ndjehej i fyem prej tij, bile s’ishin të pakët edhe ata që e kishin për nder me ja u përmendë emnin Kola, në at ceremoni ku qyteti “e gjente vedin” si askund tjetër. Sa herë ndalej karuzeli ai recitonte vargjet veta, hidhte në hava fletushka, ku ishin poezitë e tij të shtypuna në letra me ngjyra.

Pjetër Gjini - Komiku Shkodran
Pjetër Gjini – Komiku shkodran

Nji tjetër grup i karavanit të karnavalit ishte edhe ai që kishte në krye nji tjetër poet e humorist të famshëm shkodran: të paharrueshmin Pjetër Gjini. Edhe ai, njashtu si Kola ishte improvizues i jashtzakonshëm. Përgjat gjithë asaj dite edhe ai improvizonte qindra vargje; të gjitha të ndryshme, në gjithfarë metrikash, njena ma e bukur se tjetra. Vargje që godisnin vese dhe të meta të randsishme që shiheshin me sy e prekeshin me dorë në qytetin e Shkodrës. Mirëpo shumë prej tyne shkonin kot, sepse ai i improvizonte aty për aty, dhe aty ato mbaronin, mbasi askush s’kujtohej as t’i shkruente e as t’i botonte… veç çka mbahesh mend dhe kallzoheshin ma vonë si barxaleta. Sikur të ishin incizue ato deklamime publike, sot do të ishin nji pasuni e madhe e humorit shqiptar dhe mund të përdoreshin me shumë sukses si modele në raste manifestimesh artistike.

Pjeter Gjini i ri... (arkivi B. Coba)
Pjeter Gjini i ri… (arkivi B. Coba)

Meqë ishte improvizues, Pjetër Gjini e kishte gojën pak ma të shlirtë e rrjedhimisht shumë therës në bejta ndaj pushtetit. Po autoritetet nuk mund ta kapnin, pse askund nuk i gjenin asnji dokument të shkruem.
Vargjet e Pjetër Gjinit kishin vlera shoqnore. Duke qeshë e duke ngjeshë ai i fshikullonte të gjithë. Pjetër Gjini ishte edhe autor i disa broshurave me poema humoristike, nji lloj satire ende e pa kultivueme në vendin tonë. Mendoj se në vitet ’30, edhe kontributi i Pjetër Gjinit duhet marrë parasysh, jo vetëm si vlerë e madhe humori, po edhe si frymë pakënaqsie ndaj autoritetit të shtetit.
Në Karnavalet e vitit 1935, nji grup mjaft simpatik qe edhe ai i nxansave të Gjimnazit të Shkodrës me Dario Arditin, Xhemal Brojën, Qemal Stafën, Nikolla Shurbanin e mjaft të tjerëve. Edhe ata të veshun bukur, si për festë, me nga nji gjysë maske ndër fytyrë, me veglat muzikore dhe duke këndue mbi dy karroca shkonin bashkë mbas karvanit të gjatë të festës. Ishin përgatitë seriozisht për festë dhe kisha shkue disa herë në shtëpinë e Xhemalit e të Darios për me i ndihmue në përgatitjet. Të gjitha shpenzimet i mbuluen vetë dhe nuk ishin të vogla për at kohë. Ditën e Karnavaleve, mbasdreke dolëm në Fushë Qelë dhe po shifnim me vëmendje parakalimin e karrocave. Nga larg i dalluem ku ishin tonët. Spiro Bellkovi, dy metra i gjatë, me nji za të fuqishëm prej tenori, këndonte në kor kangët gazmore e humoristike që sajonim në klasë para se me hy profesori.

Gjimnazi i Shkodrës VI B - 1936
Gjimnazi i Shkodrës VI B – 1936 (Lazri ne qender shtrime)

Karnavalistat tonë, kujtonin se do të na kalonin pa u njoftë, por ku filluem të këndojmë “Danga-llangën” e famshme atëhere edhe ata u ngritën në kambë dhe duke ngritë veglat përpjetë na përshëndetën. Nuk mund të ndalohesh pse krejt karvani ishte në lëvizje dhe çdo ndalesë e prishte ritmin dhe rregullin, gja që s’duhej kurrsesi të ndodhte.

Tradita e rikthyeme e Karnevaleve të Shkodrës
Tradita e rikthyeme e Karnevaleve të Shkodrës

Mbasi u ba xhiroja e plotë rreth qytetit, krejt karvani u mblodh përsëri në Fushë-Qelë, prej nga ku edhe ishin nisë. Mbas ceremonisë së përgëzimeve dhe çmimeve, po me ceremoni digjej edhe Karnavali i Madh dhe kështu festa quhej e mbyllun…
Ky ritual i përvitshëm bahej me muzikë, me fishekzjarre dhe kangë… vërtet shumë kangë!
(Libri asht në fazën e ribotimit)

Related Images:

Artikulli paraprakLahutari Gjergj Pllumbi në penën e Koliqit…
Artikulli tjetërKonstandini i Vogëlith dhe Kthimi i Odiseut Eqrem Çabej
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.