“Aktorë pa Kujtesë”- me ruejtë përfundimisht kujtesën tonë – nga Gjergj Jozef Kola – Refleksione nga drama e Primo Shllakut

0
14
Poeti Primo Shllaku
Poeti Primo Shllaku
Aktorë pa Kujtesë  - Gjermanisht - Dramë nga Primo Shllaku
Aktorë pa Kujtesë – Gjermanisht – Dramë nga Primo Shllaku

“Aktorë pa Kujtesë”- me ruejtë përfundimisht kujtesën tonë.

nga Gjergj Jozef Kola

Refleksione nga drama e Primo Shllakut

Primo Shllaku nxjerr nga arkivat e kujtesës dramën “Aktorë pa Kujtesë“ për me e përjetsue ket kujtesë.
Realizmit Socialist, për herë të parë nji dramë shqiptare i luen requiemin, nji requiem sa absurd aq edhe real, siç ishte edhe vete kjo rryme e artit diktatorial.
Primo Shllaku si mjeshtër që asht i zdrukthon arkivolin kësaj rryme të dështueme që konsumohet në vedi si nji alzheimer kolektiv.
Mjeshtri Shllaku ndërton në ket dramë karaktere të zbrazuna nga jeta, karaktere prej mizash të ngordhuna në fijet e merimages, të cilat janë në humbje e sipër të kujtesës dhe ai e përjetson mjeshtërisht ket kujtesë.
Letersia që kujton të pakujtuemen, harresën e qëllimshme, asht risi e pashoqe e letrave dhe e skenës shqiptare. Asnjiherë ma fort se sot nji dramë e tillë nuk i ishte dashtë vetëdijes shqiptare të sulmueme nga tana anët nga nji amnezi e qëllimshme: harresën e të kaluemes dhe krimeve të saj.
Krimet e nji shoqnie nën diktaturë nuk janë vetëm ato që shihen, si numri i kampeve të shfarosjes, si burgjet dhe internimet, porse mbi të gjitha janë institucionet ku vriteshin përditë shqiptarët e mjerë dhe të pa mbrojë.
Që prej skenës së parë e deri në mbyllje kjo dramë e mban spektatorin peshë njashtu siç mban nji tel vjeshte zogjtë e lagun dhe në fund i përplasë të gjith përdhè.
Në skenën e fundit, mbas Cernobilit të njeriut të dështuem, mbijeton vetëm drejtori aparatçik, nji anadollak i paskrupullt, i cili realizon andrrën e tij 50 vjeçare: shitjen e teatrit. Jetojmë kështu nji shitje tjetër paralel me atë të Anijes së mbytun të diktaturës.
Drejtori shet karriget, shet detin, shet skenat, shet ndihmat nga bota, ai shet gjithçka që e mban gjallë kujtesën. Sindromi i antishqiptarëve që janë janë gati me shitë gjithçka që nuk ju përket: kulturën autentike shqiptare, shqipen gege, muzikën origjinale, gurët e kështjellave që ilirët jua lanë si trashëgim shqiptarëve në nji erozion shkatërrues për me arritë qëllimin fatal: fshimjen e kujtesës së vendasve, shprishjen e rranjës.
Çdo teatër në perëndim do e kishte si fatlumni me vu në skene nji dramë të tillë. Kjo dramë e shkrueme në ditët që nisi amnezia e qëllimshme shqiptare struket ende ne aktivën private të autorit, pa e gjetë dritën e skenës.
Zombit që janë mbyllë në arkivolin e ksaj drame, drejtojnë ende sot teatrot shqiptare. Këto zombi që nuk e kapërcyen kurrë vedin me u ba artistë dhe poetë, i mbushën me afshin e vdekun në këto 30 vjet skenat e teatrove shqiptare.
Zogjtë e Primo Shllakut qindrojnë të ngrimë mbi telat e stinës se pafund dhe askush nuk po i shkund. Karakteret e skalituna mjeshtërisht e plot jetë jo vetëm e bajnë dramën ma aktuale se asnjiherë, porse mbi të gjitha ato krijojnë për skenën shqiptare karakteret e saj reale që pak dramaturgë e arrijnë.
Megjithse autori ka gjetë zgjidhjen mos me i pagëzue me emna të përvetshëm personazhet, porse me emërtime, spektatori mund të gjejë te drejtori i teatrit tipikun militant, të porositun nga partia, nji tip ala “isalibali“, i cili për herë të parë shkelë në teatër ditën kur partia e emnon drejtor. Te regjizori (edhe ky i paemëm) na mund njohim tipin e regjizorëve “aladokle“ që solli me vedi kur u emënue në Shkodër, sekretari i parë “sulejmanbushatas“, me nji veprim tipik bolshevik.
Do të kishte mjaftue 1 % e shumës që asht harxhue këto 27 vjet nga teatri i bashkisë Shkodër apo vetëm 0.1 % e atij të Tiranës me dramat postsocreale të autorëvë bashkohës shqiptar, për me hypë në skenë Dramën e Primo Shllakut, kët emblemë në mes dy kohësh të letrave shqipe.
Porse kët Akt të natyrshëm për kulturën shqiptare nuk po e kryen askush, madje as vetë Bruno Shllaku, vëlla prej gjaku, porse jo “Seelenverëandtschaft“ me autorin, ndërkohe që mediokriteti po e mbushë teatrin e zbrazun postddiktatorial, si nga e majta ashtu nga e djathta.
Gjuha që përdorë autori asht e thjeshtë, e kjartë, e pastër dhe ndryshon si nata me ditë me dramat që janë vue në skenë këto 30 vjetët e fundit. Kjo dramë asht Lapidarium në kufinin e dy kohëve, Himalajë shqiptare të cilën “halet e postdiktaturës“ përpiqem me e mbulue. Standarti i ’72-it u ngjet këpucëve prej druni që mandarinët u veshnin jetimëve kinezë, fëmijve kërcimtarë për me ju mbetë kamba e vogël. Këto këpucë kanë firmën e Kadaresë dhe Agollit dhe standarti asht ndërtue për ata, mbi ata dhe nga ata. Kushdo që shkruen në Standart asht padyshim nji kopje në stil e këtyne këpucëve.
Gegnishtja dhe autorët gegë sapo i kanë zhdeshë ato këpucë.
Unë uroj që edhe toskënishtja ta bajë nji gja të tillë, të zhvishet nga standarti komunist e të ndjekë rrugën e Frashërit, Nolit, Konicës, Lasgushit, Kutelit dhe poetëve të mëdhej të saj. Vetëm nji poet i mirë asht nji dramaturg i mirë dhe Primo Shllaku i plotëson tana kushtet e nji shkrimtari të madh. Kjo dramë asht prova.
Nisë nga kjo, përkthimi i kësaj dramë dhe shpërndamja e saj në teatrot europiane i ban nderin ma të madh kulturës shqiptare në përgjithësi dhe asaj skenike në veçanti.
Ky do jetë projekti i ardhshëm për lirimin e kulturës shqiptare nga e keqja që e ka zaptue.
Vjenë, 28 Nandor 2017
 

 

Related Images:

Artikulli paraprakVështrim krahasimtar në studimet e sotme për Faik Konicën – nga Thanas L. Gjika
Artikulli tjetërPërballë nji njeriu dhe monumentit të veprës së tij – ese nga Jozef Radi
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.