Zai Fundo (1899-1944) – Antifashist i një lloji tjetër Klodi Stralla

0
9
Zai (Llazar) Fundo (1899-1944)
Zai (Llazar) Fundo (1899-1944)
Zai (Llazar) Fundo (1899-1944)
Zai (Llazar) Fundo (1899-1944)

Zai Fundo – (1899-1944)

Antifashist i një lloji tjetër – 

nga Klodi Stralla

Dita e 29 nëntorit 1944, përkujtohet si dita e çlirimit të Shqipërisë nga pushtuesit nazi-fashistë, në kuadrin e Luftës së dytë botërore.
Rezistenca antifashiste nuk ishte një dukuri vetem shqiptare, por e shumë vendeve europiane që u pushtuan ushtarakisht nga forcat e Boshtit, por rasti shqiptar ka veçorinë se nën maskën e luftës antifashiste për çlirim kombëtar, Partia Komuniste Shqiptare, që drejtonte në prapaskenë Frontin Antifashist Nac-Çlirimtar, synonte marrjen me dhunë të pushtetit politik, eliminimin fizik të kundërshtarëve dhe futjen e vendit nën një eksperiment social stalinist të kolektivizimit masiv, dhe shndërimin e Shqipërisë në një satelit fillimisht të Beogradit dhe më vonë të Moskës…
Por, kjo luftë pati edhe antifashistë të një lloji tjetër, të cilët e shihnin të ardhmen e Shqipërisë të pasluftës në gjirin e familjes europiane, me pluralizëm politik, me reforma të karakterit social, agrar, arsimor, me liri dhe të drejta njerëzore, me shtet social dhe me orientim perëndimor…!! Ata ishin të majtë në botkuptim, por shqiptarë atdhedashës.
Si korçar, në këtë ditë përkujtese dhe meditimi për historinë tonë, dua të përkujtoj antifashistin më të spikatur të këtij lloji – Zai (Llazar) Fundon.
Nuk do të merrem me biografinë e tij, sepse atë e kanë bërë shumë të tjerë para meje, por dua të shkëpus një fragment nga libri autobiografik i një prej përfaqsuesve më të njohur të së majtës italiane, Altiero Spinellit, “Si provova të bëhesha i urtë”, ku ai së bashku me Ernesto Rossin, Zai Fundon, Stavro Skëndin, etje. hartuan Manifestin e njohur të Ventotenes, “Për një Evropë të lirë dhe të bashkuar…”, që përmban bazën e idealeve për unifikimin e Europës.
“E ndiej për detyrë të flas këtu për Fundon, sepse kemi qenë miq për disa vjet. Ishte më autoritari nga gjithë shqiptarët, sepse kishte një përvojë politike të gjatë dhe komplekse, që iu mungonte jo vetëm pastorëve myslimanë, po edhe intelektualëve, të cilët ishin futur në politikë vetëm së fundi, të shtyrë nga neveria për pushtuesin fashist. Fundo ishte bërë komunist në Paris gjatë studimeve universitare. Duke qenë se besimit të tij i shtohej inteligjenca dhe njohja e jo pak gjuhëve, angazhimi i tij politik kishte arritur përtej Shqipërisë, dhe kur Dimitrov ishte arrestuar pas zjarrit në Rajhshtag, Fundo ishte në Berlin si një nga bashkëpunëtorët e tij. I kishte shpëtuar arrestimit dhe kishte rihyrë në Moskë, ku punonte në Internacionale. Kur nisi era e spastrimeve të mëdha, ai, komunist besnik, por i edukuar në një atmosferë kulturore liberale në vendet demokratike, kishte krijuar lidhje me jo pak kundërshtarë të Stalinit…
Në Ventotene ishte afruar në mënyrë të natyrshme me ish-komunistët dhe socialistët, me të cilët fliste shpesh për mallkimin e regjimit të Stalinit. Ndërkaq shëtiste i qetë, i bukur dhe i drejtë, me flokë bjond që ia merrte era, duke mërmëritur me zë të ulët fjalët e Platonit, që ishte duke lexuar në greqisht, duke kërkuar tek tekstet antike qetësinë e shpirtit që ia kishte marrë dështimi i përvojës së tij komuniste dhe që nuk e gjente gjëkundi… Pas 8 shtatorit, kur u lirua dhe grupi i fundit i të internuarve të Ventotenes, Llazar Fundo zbriti në bregun puliez, kaloi në Shqipëri, u njoh me partizanët komunistë duke u thënë kush ishte dhe se po vinte të luftonte me ta, u vu pas murit dhe u pushkatua. Ishte a s’ishte dyzetë vjeç. Dua të shpresoj se perveç meje të ketë shqiptarë të tjerë që ta kujtojnë…”
Nëse në Shqipërinë e pas 29 nëntorit 1944, do të kishin ardhur në pushtet antifashistë të tipit Fundo, të cilët u eliminuan fizikisht nga stalinistët e tipit Hoxha, fati i këtij vendi do të ishte shumë më ndryshe nga ky që është sot. Pranimi, qysh atëhere, i pluralizmit politik, i lirisë të mendimit, të shprehjes dhe manifestimit, i shoqëruar me reforma sociale aq të domosdoshme për Shqipërinë e pasluftës, si alternativë ndaj monopolit komunist të pushtetit, kolektivizimit masiv absurd, luftës vllavrasëse të klasave dhe izolimit makabër të vendit, do t’i jepte sot një tjetër dimension vlerave të luftës antifashiste të popullit shqiptar… duke i parë të dy datat aq të afërta 28 dhe 29 nëntor, jo si ditë ku shqiptarët ndahen, por si ditë përbashkimi të të gjithë kombit…

Related Images:

Artikulli paraprakPaulo Coelho – Bota
Artikulli tjetërSa herë ndalem… dhe shoh pas në jetën time… Adriana Dine
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.