Shqipja e Vjetër… Trashgimi e një Gjuhe të Vdekur?

0
10
Dr. Matzinger & Dr. Schumacher
Dr. Matzinger & Dr. Schumacher
Dr. Matzinger & Dr. Schumacher
Dr. Matzinger & Dr. Schumacher

Shqipja e Vjetër… Trashgimi e një Gjuhe të Vdekur?

Përktheu nga anglishtja Erman Dine

Një projekt i ndërmarrë nga Akademia e Shkencave Austriake (Fondi i Shkencave Austriake – FWF) ka shtruar hipotezën se Shqipja e Vjetër mund të ketë pasë një influencë të madhe në zhvillimin e gjuhëve ballkanike.
Kjo organizatë shkencëtarësh synon të vërtetojë hipotezën e ngritur përmes hulumtimesh serioze dhe një disiplinë shkencore.
Kjo gjuhë kaq enigmatike po studiohet duke përdorur të gjitha tekstet që disponohen,  para se të krahasohet përfundimisht me gjuhët Ballkanike. Rezultati i kësaj pune do të përfshijë përmbledhjen leksikore dhe të gjitha foljet e Shqipes së Vjetër.
Gjuhët e ndryshme që egzistojnë  në të njejtin rajon gjeografik, shpesh herë tregojnë  ngjashmëri midis tyre pavarësisht se mungojnë faktet për t’i lidhur ato me të njëjtën origjinë, (gjuhën “Mëmë”). Ky fenomen, i quajtur  “Sprachbund” (elementi ndërlidhës), egziston edhe në rajonin Ballkanik, ku gjuhët Rajonale si Shqipja, Greqishtja, Maqedonishtja, Bullgarishtja dhe Rumanishtja shfaqin jo vetëm fjalë të përgjajshme por edhe struktura.
Pyetja që shtrohet është: “A janë këto gjuhë të influencuara prej njera-tjetrës, apo janë të ndikuara nga një gjuhë e vetme, e cila mund të ketë ndihmuar në formimin dhe evoluimin e tyre?
Dega e Linguistikës së Universitetit të Vienës ka ndërmarrë një projekt që synon të vërtetojë se Shqipja e Vjetër ka patur një influencë të madhe në gjuhët e tjera të Ballkanit. Linguisti Dr. Stefan Schumacher dhe kolegu i tij Dr. Joachim Matzinger janë pionerët e këtij projekti që synon hulumtimin e dy fazave kyçe. Faza fillestare përfshin një shqyrtim të thellë të Shqipes së Vjetër, e cila është pothuajse e paprekur në krahasim me Shqipen Moderne. Ky proces përfshin studimin e Sistemit Foljor (Ndërtimin e foljeve) të Shqipes së Vjetër, duke u bazuar në të gjitha llojet e burimeve – diçka që e bën këtë studimin të parin e këtij lloji… Në fazën e dytë, rezultatet e e dala nga Faza e parë do të krahasohen me Sistemin Foljor të gjuhëve të tjera Ballkanike për të parë se ku ndodh ngjajshmëria.

Materiali i studimit
Materiali i studimit

Influencat e Shqipes
Kryesipërmarrësi i këtij projekti, Dr. Schumacher ka deklaruar se hulumtimi ka pasur sukses që në hapat e para, “deri tani kemi arritur të konstatojmë se Shqipja e Vjetër përmban disa Modele (mënyra komunikimi) qe lejojnë folësin ta përcjellë mesazhin me lehtësi.  Krahasuar me Shkrimet dhe Njohuritë e deritanishme, këto Modele gjejnë një shtrirje më të gjerë dhe më të theksuar se ç’është menduar me parë. Gjithashtu kemi zbuluar shumë Forma Foljesh që sot janë jashtë përdorimit ose kanë humbur me rindërtimin e gjuhës. Deri tani këto lloj Formash kanë qenë pothuajse të panjohura, në rastin më të mirë ato janë keqkuptuar…”.  Këto Forma Foljore (Verbale) janë tejet të rëndsishme për  shpjegimin e  historisë së gjuhës Shqipe  dhe përdorimin e saj nga brenda.
Përveç kësaj, ato hedhin dritë mbi marrdhëniet reciproke midis Shqipes dhe Gjuhëve Fqinje.
Hulumtuesit po përqëndrohen në burime të ndryshme që sugjerojnë se Shqipja ka luajtur një rol kyç në Sprachbund-un (gjuha si mjet ndërlidhës) e Ballkanit Fjala vjen, ka shumë mundësi që Shqipja të jetë burimi i Sufiksit Definitiv në Rumanishten, Bullgarishten dhe Maqedonishten, sepse kjo është një karakteristikë e shqipes qysh në kohët e lashta…

Norbert Jokl (1877-1942)
Norbert Jokl (1877-1942)

Literatura
Ky projekt është bazuar në gjithë materialin e disponueshëm, që daton prej shekullit të XVI-XVIII. Kjo do të jetë një peripeci e vërtetë, sepse përmban 1500 faqe material që duhet studiuar dhe analizuar me shumë kujdes… Dr. Matzinger shkruan: “Deri tani këto tekste janë pothuaj të paprekura, për arsyen se janë tekste me përmbajtje fetare të Besimit  Katolik, të cilat për një kohë u harruan dhe më vonë u ndaluan nga regjimi komunist. Pas rënies së komunizmit tekstet filluan të riqarkullojnë, por deri tani kanë munguar fondet financiare dhe njohuritë e mjaftueshme rreth Katolicismit.
Për fat të mirë, interesi që FWF ka treguar për këto tekste, u ka dhuruar atyre një jetë të Dytë.  Tashmë ato kanë siguruar një vend të rëndsishëm në Traditën Austriake, e cila njihet për Studime të tilla (Në të vërtetë profesor Norbert Jokl, që u vra nga nazistët, konsiderohet si “Babai i Albanologjisë”.) Sot padyshim Jokli do të kishte qenë krenar me punën që është bërë në kët fushë, dhe me prezantimin e parë të Sistemit Foljor (Verbal) të Shqipes, prezantuar në formën e Leksikës, diçka që do të paraqitet në përfundim të këtij hulumtimi.
Ky projekt do të hapi rrugë të reja, dhe do të jetë busulla me të cilën do të drejtohen të gjitha kërkimet e tjera mbi Sistemi Foljor (Verbal) të Shqipes. Gjithashtu ai do të jetë edhe nje mjet apo një pikë referimi tejet e rëndsishme për studimin e gjuhëve Indo-Europiane në përgjithësi.
Materiali u përkthye nga anglishtja nga Erman Dine

P.S. Kush dëshiron më tepvr mund ta lexojv shkrimin origjinal në anglisht në këtë faqe: http://www.fwf.ac.at/en/public_relations/press/pv200805-en.html

Related Images:

Artikulli paraprakXhevat Korça, Fundi i një Korifeu nga Prenjo Imeraj
Artikulli tjetërBekimi poezi nga Charles Baudelaire
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.