Rrugëve të mërgimit – Poezi nga Idriz Lamaj – nga Ernest Koliqi (1973)

1
276
Ernest Koliqi (1903-1975) - Shejzat
Ernest Koliqi (1903-1975) - Shejzat
Ernest Koliqi (1903-1975) - Shejzat
Ernest Koliqi (1903-1975) – Shejzat
Rrugëve të mërgimit – Poezi nga Idriz Lamaj
nga Ernest Koliqi (1973)
Rrugëve të mërgimit – New York 1973 –
(Vëllimthi kushton 3 dollarë
dhe mund të porositet n’adresë t’auktorit:
East 182 str. – 24 Bronx, N.Y. 10452 – New York – USA).
Idriz Lamaj
Idriz Lamaj

Edhe Idriz Lamaj hyn në radhën e vjershatarve qi u përshkuen nëpër travajët tronditëse të Mbasluftës së Dytë Botnore. Pinjuell i nji toke qi gjimon nën peshën e nji krajate shekullore, bir i asaj Kosove ku gjindja në mal e në fushë fshajnë e dënesin të ngujuem në pamundësi me shprehë lirisht ndjesitë e veta të njimendta, Idriz Lamaj, në liri t’idhët të mërgimit, vajton fatin e vendlindjes po edhe të vetin. Ndjesive të ndrydhuna, qi nuk janë vetëm të tijat, por të mbarë nji populli ai u jep nji za të thekun, në të cilin vrull idhnimi, pezmi e pikëllimi rihen me lot malli dhe ambëlsohen disi me afsh dashunije për atdhé të braktisun. Dhimba për Kosovë e për Shqipni: ky leitmotiv në krejt veprën degëzohet në variacione të nduernduerta. Lamaj ban pjesë në brezninë qi nuk njef buzqeshje: botën e shef të mbështjellun në nji prask zi-katran, zi-thëngjill (natyra thëngjill) e prandej Zana e tij din vetëm të dishprohet (Tinguj dishprimi të mbyllun në muzën e vargut tim…)

Lindi e u rrit në nji mot ku stinët shtjellohen të vrugta. Namë e fjalë zëmrimi i shpërthejnë nga buza. Por kumbon në to edhe si nji jeh kushtrimesh burrnore. Nuk janë të tijat vargje ankimi të shterpë, përkundrazi duen të jenë nxitje me u kundërshtue tyranve dhe fatit qi padrejtësisht tyràjt i përkrahë në dhunim të lirisë e të drejtësisë së Njerzimit.
Jemi përpara nji kange me theksim luftarak. E nuk harron vjershatari se ka edhe popuj tjerë qi pësojnë nën kthetra regjimesh shtypëse e shqymbëse.
Dje bijt e Hunjadit,
Sot të Jan Husit,
Nesër të tjerë…
…Para zinxhirëve të tankut
Barikada gjoksash sulmuen,
si gjoksat e Budapestit
të Pragës u gjakuen… (Fytyra e Kombit, f. 17)
Sa më pëlqen shprehja: të bijtë e Hunjadit për hungarezët. Hungarezve vetë as të huejve nuk e besoj se u shkon mendja ta përdorin at shprehje. Lamaj, shqiptar, kujton, kur flitet për hungarezë, Hunjadin, mikun e përkrahësin e Skanderbegut. Dridhet nji ndjesi shqiptare sympathije e veçantë për hungarezët n’at shprehje.
Natyrisht vjershatari i ynë i ri këtu na paraqet pemët e para të kopshtit të vet letrar. Jemi të bindun, tue marrë parasysh kët fillesë të mbarë, se në vepra t’ardhëshme, qi presim, thematika e tij ka me u begatë dhe trajta ka me u hollue. “Jeta asht e shkurtë dhe arti shumë i gjatë!” – ka thanë nji qi i a dinte vlerën mundimit letrar. Neshtrashat a shenjet janë shum të mira. Shifet përpjekja me lëmue strukturën formale dhe me naltue rrafshin e përmbajtjes së vjershave. Vende-vende ndeshë lexuesi në vargje qi vrumulisin në rrahje flatrash me nji hov të papritun. Qe, ndonji shembull:
nji populli, ai u ep nji za të thekun, në të cilin vrull idhnimi, pezëm e pikllim.
…Në vorrin e tokës sate
Kurr nuk të kalben eshtnat,
As kurr nuk të shlyhet
Emni i shkruem
Mbi gur të vorrit… (Vdekje e bukur, f. 21)
E prap:
…Shtrije dorën, burrneshë!
Se, po të thom lamtumirë
Pa u pjekë në rreze t’jetës;
Po të là nën çadër të errsisë,
Nën harkun e drapnit të kuq, (Shtrije dorën burrneshë, f. 23)
E në vjershën “Zyfnimi i zemrës” (f. 44) ku ngashërimi i mërgimit, qi na fryn zemrën të gjithë ne, imtohet me premi e thadrim:
O vllazën,
Të nji barku jemi,
Nji shpirt e kemi.
Nji zemër e kemi.
Na grryen nji uri:
Ju për bukë
E ne për ju,
Ju për liri
E ne për ju,
Ju për ne
E ne për Atdhe…
Na jemi vllaznit tuej
Prore u kujtojmë,
Pranë jush jemi.
Për çdo ditë,
Për çdo natë
Rrijmë me ju,
E ju nuk na shifni
Si dergjemi pranë jush,
Si qirij digjemi.
S’ka si m’u tregue ma me pathos dhe me ritëm mà rrëmbyes gjendja e përditëshme shpirtnore e jona, qi kemi mendje e zemër përhera të gozhdueme në kujtim të njerzve qi lamë n’atdhé.
Letrarisht të shënueshme më duken tingëllimet Fillimi (f. 34) e Rrugëve të mërgimit (f. 36).
Qi Lamaj orvatet ta fuqizojë stylin e vet tue e pasunue fjalorin dhe qi e njef randësinë e leximeve të vlefshme shqipe dhe studimin e shkrimtarve të kulluet, na a dishmon përdorimi aty këtu i disa fjalve të zgjedhuna si për shembull: shqotë, vegulli, m’u krekue, skllaf, ullak, mraz, gjakim etj. Disa vargje ngjiten menjiherë në mbamendje e aty jesin:
…Shlliga gjakpise në zemër të vllaut hyni…
…Imami ka fikë dritat në minare,
Kumbonët e Kishave nuk lëkunden,
Heshtje e përmortshëme… (Përshkrim i gjallë i gjendjes së sotshme të Shqipnisë).
Zamare e surle kët natë ma shtojnë vetminë…
Urojmë qi ky letrar i ri ta vazhdojë për s’mbari ecjen në shoqni të Zanës tue lanë mbrapa motet ku shtrëngohen grushtat, kafshohen buzët, sytë pikojnë lot, faqet skuqen e bahen gjak dhe të kapet në stinën ku të hapen dyert e shtëpive e të shtrohen, pranë votrave të përtrìme, tryeza jo ma për mysafirë të huej por për shqiptarë tekembramja të vëllaznuem në liri.
Zoti e premtoftë!

Related Images:

Artikulli paraprakIdentifikohen mbetjet e familjes së Aleksandrit të Madh në Varret e Virginës
Artikulli tjetër“Kur isha në Shqipëri” – Dushan Mugosha – nga Hasan Bello
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

1 Koment

  1. Idriz Lamaj asht ndër figurat ma të randësishme të Disaporës Shqiptare në Amerikë. Ish gazetar i “Zërit të Amerikës” dhe drejtues i gazetës “Shqiptari i Lirë” ai ka një histori të gjatë përpjekjesh dhe suksesesh në jetën intelektuale të Disaporës.
    Ndërsa lexoja një shkrim te “Shejzat” për librin e tij “Rrugëve të Mërgimit” e gjeta plotësisht me vend ta paraqes kët analizë inkurajuese të 50 viteve të shkueme të shkrueme jo prej dokujtdo, po bash prej Ernest Koliqit; e ku, ndër “Shejzat”!
    Të uroj shëndet Bacë!

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.