Persiatje rreth letrares dhe vlerësimit të saj… – nga Artan Kafexhiu

0
9
Muzat e Paqeta (The Disquieting Muses) - Giorgio De Chirico
Muzat e Paqeta (The Disquieting Muses) - Giorgio De Chirico
Artan Kafexhiu
Artan Kafexhiu

Persiatje rreth letrares dhe vlerësimit të saj…*

nga Artan Kafexhiu

Epoka e internetit, i ka dhënë lexuesit të çfarëdo niveli e inteligjence, kulture, profesioni, të postojë kritikën e vet, e ta bëjë të njohur për të gjithë ata që ia lexojnë. Po si i bëhet në rastin e leximit të letërsisë artistike siç e quajmë ne shqiptarët, ose siç njihet në botën anglishtfolëse, si “fiction” ose imagjinativë?
Në ndryshim nga çfarëdo lloj leximi, leximi i letërsisë të fiksionit, para së gjithash është për të na sjellë kënaqësi, se sa të na mësoje diçka rreth botës faktuale. Pikërisht këtu qëndron edhe “kleçka”.
Ndërkohë, që është më e kollajtë të na kënaqë, se të na mësojë diçka, ngjan që të jetë tepër e vështirë të gjesh arsyet përse dikush kënaqet, e dikush tjetër jo dhe aq, ose qoftë edhe aspak, pikërisht duke lexuar të njëjtën gjë. Kjo ka të bëjë me një mekanizëm të tërë, që është ndërtuar me kohë brenda secilit, e që mund ta quajmë pa bërë ndonjë gabim: mekanizmi i vlerësimit e shijimit (a)estetik.
Kjo ka të bëjë me diçka më intime, se si çdonjëri nga ne e percepton botën nëpërmjet shqisave dhe imagjinatës. Ka një ndryshim esencial midis të lexuarit të prozës dhe poezisë. Kur lexojmë prozë, ne mund ta shijojmë atë vetëm kur kemi hyrë brenda saj, bëhemi pjesë e saj, e përjetojmë realitetin e karaktereve, sikur të ishim ne ata, të futur nën lëkurën e tyre. Pra proza, na mban të lidhur në realitetin që ka krijuar autori, e ne gjatë leximit në mendje, bëhemi si pjesë aktive e atij realiteti. Poezia ndërkohë, na bën më imagjinativë, veçse besnike të asaj imagjinate që është e mundur dhe individuale për secilin prej nesh, e që duke e lexuar, mund të na transportojë në vende e situata të ndryshme unike për secilin.
.
Muzat e Paqeta (The Disquieting Muses) - Giorgio De Chirico
Muzat e Paqeta (The Disquieting Muses) – Giorgio De Chirico
Megjithatë, për të dyja rastet këshilla është të mos bëhesh kritik i asaj që lexon, pa e vlerësuar, kapur, ndjerë, atë çka autori është përpjekur të na përcjellë neve si lexues, dhe eksperiencën që ai ka synuar të përjetojmë nëpërmjet leximit të veprës. Lexuesi, nuk duhet të vejë në pikëpyetje botën fiksionale që autori ka sjellë për ne, e që ne si lexues, e rikrijojmë brenda vetes.
Henri James shkruan te ‘Arti i të treguarit’: “Ne duhet ta konsiderojmë si të dhënë temën, idenë, ambjentin e artistit (shkrimtarit); kritika mund të jetë vetëm se çfarë ka krijuar ai me to.”
Siç kuptohet, pra nuk është ideja të biem apo të mos biem dakord me mënyrën e shtjellimit të subjektit. Por, a na pëlqen apo jo estetikisht, a mund të shijojmë bukurinë e artit në mënyrën e të shkruarit? Kjo nënkupton se e bukura në një narrativë, nuk ka të bëjë thjesht me zbulimin e së vërtetës, çfarëdo qoftë ajo, por me kënaqësinë që ajo na zgjon brenda vetes. Kënaqësia ka të bëjë me emocionet estetike dhe imagjinatën që vepra të krijon dhe kjo duhet të jetë gjithçka që pritet prej leximit. Kaq.
Pëlqimi ose mospëlqimi i një vepre artistike, ka të bëjë me preferencat artistike dhe paragjykimet tona. E në rastin, kur nuk na pëlqën një vepër, kjo jo domosdoshmërisht e bën një libër të keq. Sa më shumë i largohesh të pohuarit të thjeshtë, se çfarë të pëlqen ose s’të pëlqen rreth një vepre letrare, por mbetesh krejt i hapur ndaj përpjekjeve për të gjetur se çfarë është e keqe apo e mirë rreth një libri, aq më shumë zbulon virtytet artistike të një vepre arti.
© AK
* Titulli redaksional, nga Radiandradi.com
.

Related Images:

Artikulli paraprakTë braktisur… ose histori nga kufiri me Greqinë – nga Frida Liçi Guga
Artikulli tjetërVrasja e Bardhok Bibës dhe vrasja e 14 të pafajshmëve… – 17 gusht 1949, dita kur nisi rrënimi i Mirditës
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.