12.5 C
Tirana
E enjte, 29 Shkurt, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Pёr shkrimtarin Ismail Kadare, ose: “Zёri i Partisё” – nga Vincenc Golletti Baffa

on

|

views

and

comments

Dr. Vincenc Golleti-Baffa
Dr. Vincenc Golleti-Baffa

Pёr shkrimtarin Ismail Kadare, ose: “Zёri i Partisё”

nga Vincenc Golletti Baffa 

Kohёt e fundit shkrimtari shqiptar Ismail Kadare i dha revistёs “Zёri i Rinisё” njё intervistё qё shtypit botёror iu duk shumё interesante e qё u botua nё organe tё ndryshme. Unё kam nё dorё vetёm tekstin anglisht e atij i referohem.
Para se tё fillojmё, ёshtё me vend tё kujtojmё se kush ёshtё Kadareja. Ёshtё, zyrtarisht, pёrfaqёsues i shquar i realizmit socialist shqiptar e, pёr kёtё, poet e prozator shumё i madh. Me fjalё tё qarta ёshtё njё individ qё kuptoi qё nё rini se nё Republikёn Popullore Socialiste tё Shqipёrisё (mё falni pёr emrin e gjatё e joestetik, por ёshtё kёshtu), kush di tё shkruajё njё çikё mund tё bёjё karrierё tё mrekullueshme si vegёl e verbёr e Partisё (madje E PARTISЁ). Ёshtё njeri qё, si ca femra e si avokatёt, e ka pёrgjigjen logjike (disa thonё: logjikё nё dukje), çdoherё nё majё tё gjuhёs – vetёm rrallё, shumё rrallё vepron me paurti.
Kёsisoj njerёzish nuk mund tё dёnohen sepse linden spontanisht nё sistemet diktatoriale e sepse duhet luftuar, eventualisht, kundёr shkakut e jo kundёr pasojës.
Si poet Kadareja na duket modest, e vargjet e tij mё tё qёlluara mund tё krahasohen me vargjet më të paqёlluara tё Gjergj Fishtёs. Si prozator, pёrkundrazi ka ide tё çuditёshme, ide me huqe, e, ca herё, kёto ide i shtjellon edhe mirё, por shpesh propaganda politike e pahijshme, propaganda vulgare, shkatёrron veprat e tij, se arti me qёllim politik tё hapur qё duket sheshit, s’ёshtё art. Megjithatё Kadareja si prozator ka pasur e ka sukses edhe jashtё Shqipёrisё, ose jashtё Republikёs Popullore Socialiste tё Shqipёrisё, e ne gёzohemi pёr çdo afirmim shqiptar, aq mё shumё qё njё pjesё e kёtij suksesi ёshtё patjetёr i merituar.
Mirёpo, Kadaresё unё i ankohem personalisht pёr indiferencёn e tij absolute ndaj vlerave morale e kulturore. Ankimi im ёshtё, vetёkuptohet, i pёrgjithёshёm e merret me pothuaj çdo intelektual shqiptar, sepse “inteligjenca popullore shqiptare” dёshtoi plotёsisht pёr sa i pёrket politikёs teorike. Kjo do tё thotё se gati-gati çdo intelektual i afirmuar qe mё parё puthador, lajkatar e lajkatues i paturpshёm e u bё mё enverian se Shoku Enver, e nuk ushtroi kurrё ndikimin e vet pёr tё zbutur sadopak gjendjen nё Shqipёri, mё falni: nё Republikёn Popullore Socialiste tё Shqipёrisё. Pёr shembull, Kadareja qe shumё herё nё vende tё ndryshme evropiane, por nuk i tha kurrё padronit nё shtёpi se mbarё bota qesh troç pёr gjetjet prej palaçoje tё propagandёs zyrtare. As nuk i tha padronit nё Shqipёri se politika kulturore zyrtare me arbёreshёt s’ishte gjё tjetёr, veçse vrasja e paramenduar e gjuhёs dhe e kulturёs arbёreshe.
.
Shkrimtari Ismail Kadare
Shkrimtari Ismail Kadare
E unё kёtё kёrkova t’ia shpjegoja, kur mё 1981, u takuam nё panairin e librit tё Frankfurtit.
Tani, dihet se shoku Ramiz ёshtё duke lёvizur, pas ndodhivet “tragjike” tё komunionit nё Europёn lindore, e, kёshtu, dёrgon pёrpara Kadarenё, d.m.th. shёrbёtorin besnik. Si pasojё e kёsaj, Kadareja paraqitet sot si revolucionar me urdhёr tё padronit, e, si zakonisht kur bёn propagandё, thotё fjalё me vend, flet tё vёrtetёn e njёkohёsisht shet rrena, e ka pёrherё tё drejtё, ashtu si propagandisti mё i shkolluar e mё dredharak qё noton nё njё gisht ujё e tё blen e tё shet e krahason shkencёrisht njё lopë me njё lakёr.
E kjo pёr mua do tё thotё se njё burrё si Ismail Kadare duhet tё na japё shpjegime tё qarta pёr sjelljen e tij nё tё kaluarёn, pёrpara se tё na lёshojё mёsime katedratike nga njё lartёsi artificiale: shprehjet “siç na mёson Partia”, “siç na mёson Shoku Enver” i dёgjuam aq herё e na ngjallin aq neveri. E kёshtu na vjen krupё, kur Kadareja flet pёr demokraci, kulturё e drejtёsi. Sot, si nё çdo çast tё jetёs, ёshtё e nevojshme sjellja demokratike, e kёtё te Kadareja: fort e kёrkova e s’mund e gjeta… (Lahuta II, 33)
 
Me sa duket, ka ardhur koha t’i jepet fund prozhmimevet e qortimevet nё fushёn e literaturёs. Unё indinjohem fort kur dёgjoj se Gjergj Fishta ishte dogmatik, moralist e ksenofob: epitete tё atilla i pёrshtaten shkёlqueshёm e pёr mrekulli “Shokut Enver” qё Kadareja e adhuroi deri dje.
Fishta ёshtё poet i madh e duhet krahasuar vetёm me poetёt mё tё shquar tё letёrsisё botёrore. E meqё shoku Kadare, tani duhet t’i drejtohemi me fjalёt “ish shoku Kadare”, ёshtё duke amerikanizuar gjuhёn e vet, i kёshillojmё nga zemra ta lexojё vёrtet Fishtёn ose ta rilexojё mё me vёmendje.
 
*****
Mirёpo, pse merrem seriozisht me kёto gjёra qё pёr njeriun normal e moral janё pa vlerё? Siç i kam shkruar Arshi Pipёs, shqiptari qё mori rrugё tё keqe, herёt a vonё, do vijё tek ne, e kёtu s’ka asnjё dyshim, e, prandaj, o Kadare i dashur, mё falni pёr kёtё shfrim timin shprehje tё hapura e tё vrullshme janё ca herё vёrtet tё nevojshme pёr tё zbrazur zemrёn. Shpresoj se zotrote, e kupton mirё gjendjen tonё.
Unё jam i bindur se nё kohё lufte, si edhe pas luftёs, i duhej Shqipёrisё njё dorё e hekurt dhe e sigurt, po pra Enver Hoxha punёn e teproi, e tash, mё nё fund! Tё fillojmё tё flasim me sinqeritet pёr demokratizimin e mirёfilltё. Por, jo vetёm kaq, tё veprojmё si njerёz me qëndrim demokratik tolerant, megjithёse tolerancёn shoku Kostallari e pёrjashtoi nga fjalori.
Sipas lajmeve qё po na vijnё nga Shqipёria, “sёmundja gorbaçoviane” (mё mirё: shёrimi gorbaçovian) ёshtё duke lёshuar rrёnjё edhe nё vendin tonё: e kёshtu unё jam i gatshёm tё harroj çdo tё keqe: gjithçka qe vetёm njё keqkuptim ose njё ёndёrr e rёndё dhe e frikshme, qe makthi qё vjen vetёm natёn e na zё frymёn.
Tani u zgjuam nga ky ankth i rёndё dhe i tmerrshёm e gёzohemi pa masё.
.
(11-13 maj 1990)
.

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.