Masakrat e Darsisë dhe anashkalimi i tyre nga diktatura! – nga Avis Gjyshja

0
13
Boka e Bardhë ku u masakruan 27 shqiptarët
Boka e Bardhë ku u masakruan 27 shqiptarët

Masakrat e Darsisë dhe anashkalimi i tyre nga diktatura!

nga Avis Gjyshja

Një shok i hershëm i imi (B. Shtylla) më bëri share në facebook një përmbledhje informuese të studimit “Masakra e Panaritit” me autor historianin Petrit Zeneli.
Eshtë një studim i plotë dhe shkencor larg sentimentalizmave patriotike për masakrën e kryer nga andartët grekë në Panarit të Korçës më 10 Korrik 1914. Sipas gazetes londineze “Times” të 28 Korrik 1914, në Panarit të Korçës, andartët greke therën 455 gra, burra, pleq e fëmijë.
Po citoj shkurt një pasazh permbledhes cituar nga materiali: “Në historikun e fshatit Panarit, (dorëshkrim, fq.169, hartuar në vitet 1965-1971), bëhet fjalë për një bilanc të tmerrshëm gjatë masakrave: – 375 vetë, burra, gra, fëmijë e pleq të therur; u rrëmbyen dhe u morën si robina më shumë se 40 nuse e vajza të reja, u dogjën dhe u bënë shkrumb e hi 150 shtëpi, qindra e mijra bagëti të therura e të ngordhura si mall pa zot; 76 persona vdiqen si muhaxhirë rrugës për në Ullishtat e Vlorës…”
.
Avis Gjyshja në Juneau, Alaska
Avis Gjyshja në Juneau, Alaska
Unë nuk po zgjatem me shumë në masakrën e Panaritit. Ata që duan për më shumë mund të kërkojnë botimin e historianit P. Zeneli “Masakra e Panaritit”
Një gjë serioze që autori verën, është anashkalimi që i bën historiografia dhe shteti shqiptar i kohës se diktaturës kësaj ngjarje kaq të rëndë për kohën.
…Dhe mua si djalë Darsie që jam me vajti mendja tek masakra serbe në Gjuzaj me 25 Mars 1913. Dhe kjo brutalisht e injoruar nga historiografia dhe shteti shqiptar i diktaturës.
Midis viteve 1965 dhe 1975, pothuaj çdo verë shoqëroja gjyshen time dhe dy vëllezërit e saj, dajot e babait tim në vizitat e tyre tek dy motrat e tyre njëra ne Gjocaj të Peqinit e tjetra në Allajbeg të Dumresë. Për atë të Allajbegut duhej të merrnim trenin në Peqin deri në Papër të Elbasanit dhe pjesa e mbetur Papër – Allajbeg bëhej me këmbë. Por rruga Gjuzaj – Peqin bëhej gjithashtu në këmbë dhe kalonte saktësisht në vendin ku serbët ekzekutuan burrat e fshatit Gjuzaj.
Në fund të fshatit Jasxhias, poshtë shtëpive të mullalinjëve, atje ku dikur quhej Boka e Bardhë, ishte vendi ku serbët me 25 Mars 1913, therën 27 burra të pafajshëm të fshatit Gjuzaj. I vetmi i mbijetuar i asaj masakre, Mustafa Xhyra, të cilin unë e kam dëgjuar me veshët e mij, tregonte se si i kishin ekzekutuar. Vetë Mustafai kishte marrë tre goditje tejshkuese thikë-bajonetë në qafë por Zoti bëri që të shpëtonte. Stërgjyshin tim Ramko Greca nuk e kapen dot nuk e di për çfarë arsye, ndërsa nëna e gjyshes time kishte marrë fëmijët (gjyshja ime ishte vetëm një vjeçe) e kishte ikur tek e motra në Çermë, e cila ishte gruaja e Kip Xhepës, i cili do të ekzekutohej 30 vjet më pas, më 24 tetor 1943, në një tjetër masakër të radhës në Darsi, të realizuar nga M. Shehu e kompani.
Po aty ku ndanin pronat e fshatit Selimaj të Peqinit me ato të Jazxhiasit, unë mbaj mend se si mbi arën e pluguar zbardhnin kocka njerëzish. Vetë kisha marrë njëherë në dorë një nofull të poshtëme njeriu, e cila i kishte të tërë dhëmbët, gjë që provonte se i përkiste një moshe të re. Atëhere nuk kuptoja shumë nga historia, por më vonë ishja dhe akoma ngelem i habitur edhe sot e kesaj dite se si historiografia dhe pushteti i kohës e anashkalonin me vendosmëri këtë ngjarje. Aq i madh ishte denigrimi sa edhe varret ua plugonin. Unë di të gjithë emrat e të ekzekutuarëve me disa nga të cilët kam dhe lidhje gjaku (gjyshja ime ishte bijë e fisit Greca, dhe në listën e të ekzekutuarëve ishte dhe një xhaxha i saj). Di që shumica e të ekzekutuarëve u varrosën në vendin e masakrës dhe kush pati ndonjë të afërm u mor e u varros në varrezat e fshatit. Kjo ndodhi sepse fshati nuk kishte më asnjë mashkull vërdallë. Disa u therën e ata që s’u kapën dot kishin marrë lemerinë.
E tëra kjo ndodhi sepse dy fshatarë të Gjuzajve të asaj kohe, Dervish Zyber Çela e Mersin Selman Çela pa qenë palë as me serb e as me turq, zunë pozicion në varrezat e lagjes dhe hapen zjarr kundër ushtrive ndërluftuese me mendimin se të gjithë ishin armiq.
I ndjeri Harun Greca, djalë i fshatit Gjuzaj dhe intelektual i shquar i kësaj zone në librin e tij “Darsia” shkruan:
“…Dervish Zyber Çela e Mersin Selman Çela, të ndodhur atë ditë në shtëpitë e tyre, pranë frontit ku zhvilloheshin luftimet, rrëmbyen armët dhe hapën “frontin e dytë” te varrezat e lagjes.”
Por vija e frontit të asaj lufte ishte shumë dinamike. Palët shtyheshin e tërhiqeshin herë pas here. Erdhi momenti që serbët rimorën pozicionet dhe menjëherë pas kësaj ushtria serbe rrethoi fshatin dhe arrestoi të gjithë burrat duke terrorizuar gra e fëmijë. Të gjithë burrat që u morën nga vatrat e tyre, të paarmatosur, civilë, serbët i therën ashtu siç theret bagëtia në kasaphanë.
I therën në dy therrtore dhe i hodhen kapicë mbi njeri-tjetrin…”
***

Këta të pafajshëm apo dhe vetë ngjarja nuk janë kujtuar e nderuar kurrë nga shteti, por as edhe varre nuk kanë më. Mbi varret e tyre plugonin traktorët dhe kjo ishte arsyeja që ne mund dhe t’i preknim me duar apo shkelnim me këmbë eshtrat e tyre.
Një tjetër masakër, dy-tre kilometër larg prej vend masakrës së vitit 1913, do të trondiste përsëri Darsinë. Kjo do të ndodhte 30 vjet më vonë, më 24 tetor 1943. Rreth shtatëdhjetë burra të tjerë të pafajshëm u pushkatuan, por këtë radhë nga njerëz që e quanin vehten shqiptarë. U bë me urdhër të Mehmet Shehut, por dhe këtë radhë kishte një përfaqësues serb në krahun e ekzekutorëve. E ai quhej Dushan Mugosha! As për këtë masakër nuk u fol kurrë gjatë diktaturës….
***
(Sipas Harun Grecës lista e të ekzekutuarëve në këtë masakër është si më poshtë:
1.Adem Vallja, 2.Beqir Greca, 3.Caush Greca, 4.Dervish Çela, 5.Elmaz Çela, 6.Hasan Greca, 7.Islam Xhyra, 8.Islam Greca, 9.Idriz Çela, 10.Islam Alleshi, 11.Islam Vallja, 12.Murat Greca, 13.Mersin Çela 14.Mustafë Xhyra (i mbijetuari i vetem i kesaj masakre), 15.Mustafa Greca, 16.Nuredin Greca, 17.Qazim Xhyra, 18.Sulejman Greca, 19.Seit Greca, 20.Sulejman Xhyra, 21.Sefer Xhyra, 22.Sako Xhyra, 23.Selman Çela, 24.Tahir Greca, 25.Xhaferr Greca, 26. Jaçe Greca dhe 27.Veli Xhyra.)
.
Ne foto: Një plan më i gjerë i vendit të masakrës. Në sfond djathtas, Peqini. Majtas, gati në cepin tjetër të fotos Rrogozhina.

 

Related Images:

Artikulli paraprakKongreset linguistike dhe kolegjet arsimore arbëreshe – nga Dr. Denisa Tare
Artikulli tjetërPër Kelmendet apo Clementet… – nga Marino Bizzi (1570-1624)
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.