10.5 C
Tirana
E shtunë, 2 Mars, 2024

Mbeshtet RadiandRadi

spot_img

Ernest Koliqi – Figura e Pacënueshme e nji Patriarku – nga Dr. Leka Ndoja

on

|

views

and

comments

Koliqi dhe Veprat e tij
Koliqi dhe Veprat e tij

Ernest Koliqi – Figura e Pacënueshme e nji Patriarku

nga Dr. Leka Ndoja

1.Qendra e sistemit letrar të diasporës,
Në 30 vite, 1944-1974, konsiderohet Qendra e sistemit letrar të diasporës, autori ma i cituem në konferenca e studime pas vitit 1990.
Prozator neosimbolist e studiues proliferik, hodhi piketat e periodizimit te Historisë së Letërsisë Shqipe. Në studimin tim, Letërsia shqipe e diasporës, zë pjesën e luanit.
Kultura e tij antropologjike për botën shqiptare dhe si shkrimtar me intertekste Prustiane krijon nji distance me shkrimtarët tanë të kohës së realsocios.
Mbas viteve ’90, çlirues i estetizmit të ri me ndikimin ma të madh mbi prozën shqipe.

2.Periudha e dytë e krijimtarisë artistike e Koliqit (1944 – 15 janar 1975)
1.Koliqi vijoi krijimtarinë në prozë me romanin “Shija e bukës së mbrume” Romë 1960, subjekti me temë grupimet politike shqiptare në SHBA, receptohet si diagnozë e emigracionit politik në Amerikë. Intriga e tekstit mbushet me argumente të ndamjes politike e arrivizmit të shqiptarit në dhè të huej.
2.Dramat, sidomos drama distopike “Rrajët lëvizin” subjekti trajton sipas konceptit profetik – ardhmëninë e sistemit politik drejt hapjes së lindjes e ramjes së mureve ideologjike në Shqipni.
Dy vepra çelës me vlerë etike dhe artistike saqë kontestoheshin në programet e “Letërsisë moderne” në Fakultetin Filologjik të Tiranës.
Periudha e dytë e krijimtarisë – shuguron letërsinë disidente që qarkulloi si letërsi e ndalueme në Kosovë më së shumti.
Drama me 1 akt, i jep formë simbolizmit, e kthimit nostalgjik të veprës së tij në atdhe në pasjetë – përmes vajzës Izabela – Iza në vitet ’80 të shek. 20.

3.Kritika e Koliqit
ndaj korpusit letrar e kulturor të realsocit të Tiranës e Prishtinës – asht e vetmja kritikë që orienton lexuesin për vlerësimin ndryshe të letërsisë utilitare të trumpetueme në Shqipni si “strada maestra”.
Konteksti në diasporë ishte i tillë saqë produktoi këtë letërsi. Siç thotë Bakhtin: “Kronotopia – ka funksion vendimtar për krijimin e veprës dhe anasjelltas!”

4.Degarrotipi
Si politikan, driftimet e vështira i sollën akte të shënueshme pannacionale të sistemit arsimor. Degarrotipi (*proces primitiv i fotografimit) i pamjeve bardhezi për Koliqin le të mbetet në muzeun e paqenë të pasluftës…
Leka Ndoja, 15 janar 2023

Ernest Koliqi - Hija e Maleve & Tregtar Flamujsh
Ernest Koliqi – Hija e Maleve & Tregtar Flamujsh

Diskutime mbi shkrimin

Aleks Kapllaj – E konsideroj Koliqin si kombëtarizuesin ma të madh të gjuhës, kulturës dhe letërsisë shqiptare!
Asht i pari që bashkoi kombin shqiptar me identitetin kryesor, që është gjuha shqipe, ashtu siç bani Gjergj Kastrioti me mbrojtjen e trojeve shqiptare nga otomani, siç bani Fishta me alfabetin shqip në Kongresin e Manastirit dhe më vonë Ismail Bej Vlora me shpalljen e pavarësisë.
Madhështia e tij u tregua se tradhtarët e kombit, pushtuesit sllavo-komunistët që morën pushtetin mbas 45-s, ishin kundër veprës së tij në shërbim të bashkimit kombëtar, duke e shpallë bashkëpunues me pushtuesin, kur ata vetë ishin pushtuesit dhe tradhtarët e shqiptarëve të Kosovës.

Vrethee Lnika – Aleks Kapllaj – Vlera si shkrimtar asht e pallogaritshme, sot në përkujtim të tij përmendim virtuozin e kulturës si vizionar dhe përbashkues i shqiptarëve siç e ceke me të drejte. 3 vitet themelimit të sistemit arsimor në Kosovë dhe përhapjes së gjuhes shqipe – nji arsye ma shumë që s’mund të cënojnë figurën e tij prej Patriarku.
L. N.

Artan Kafexhiu – Kthimi i Koliqit, jo vetëm si kombëtarizues në rrethana të disfavorshme kur ai jetoi, mbetet një detyrë titanike, deri tash krejt e paarritëshme.
Letërsia e tij duhet të ofrohet jashtë kontekstit kur u shkrua, pavarsisht meritave superiore letrare.

Studiuesi Leka Ndoja, në mbrëmjen e diskutimit të librit "Pa Moshë" të Kafexhiut
Studiuesi Leka Ndoja,

Vrethee Lnika – Artan Kafexhiu Konteksti në diasporë ishte i tillë që produktoi këtë letërsi, siç thotë Bahtin “Kronotopia – vendimtare për krijimin e veprës dhe anasjelltas!”
Ndërsa për kohën si politikan, ok Artan t’ia lemë politikës dhe degarrotipit të pamjeve bardhezi. (Leka Ndoja)

Artan Kafexhiu -Vrethee Lnika – Lekë, do të vijë koha që tekstet e historisë do të jenë më objektivë me Koliqin. Unë jam më shumë i interesuar në konteksin e letërsisë së tij. S’duhet të lejojmë që triumfi i letërsisë së mjerimit të Migjenit të jetë panorama e një kohë aspak tragjike për shqiptarët, ku atdheu po rilindte si komb. Një provincial, si Migjeni me sytë e një provinciali tjetër kroat si Krleza, s’duhet të vazhdojë të pikturojë me penelatat e errta turbekulozi kohën dhe shoqërinë kur një komb po zgjohej, e kishte shpresë. Tragjedia filloi në 1944.
Koliqi duhet të nxirret jashtë kontekstit politik si shkrimtar, e të trejnohen lexuesit se kjo është proza e vërtetë moderne.

Artan Kafexhiu – Vrethee Lnika Ekzakt, Koliqi sjell realitetin shqiptar, jo Migjeni. Dhe realiteti shqiptar kulturalisht, ku në thelb sillet skena sociale e familjare shqiptare, s’është shumë i ndryshëm nga një ambjent tjetër europian, me pasuri karakteresh, dramash, humori, apo tragjedie të një jete qytetare, që Koliqi i hulumton kaq bukur.

Vrethee Lnika – Artan Kafexhiu E vërtetë koha e hapësira e Koliqit krijoi personazhe mitike te Hija e maleve – dhe realiste te Tregtar flamujsh si spekulantët, amorozët, maniakët e automobilave, kontrabandistët, mashtruesit, por edhe kultin e thashethemnajës qytetare, erotizmin e jetës pas Arkapijave.
Po në Hijen e Koliqit si novelist Migjeni ka pak të thotë! Në poezi e zbuloi Koliqi dhe vlerësimi i tij u kthy në mallkim e u përdor si kondrafigurë në momentin e ndrrimit të kurrikulave pas L2B. Argumentet që u përdoren për Migjenin ishin jashtëletrare. Vijimi i këtij programi sot asht recidiv dhe M. e Arsimit – mbasi nuk reflekton momentin historik te manifestimit artistik të 2 autorëve. Leka Ndoja

Marre nga Muri i FB Vrethee Lnika

Related Images:

Jozef Radi
Jozef Radihttps://www.radiandradi.com
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...
Share this
Tags

I ke lexuar?

Kontesha Bengazina – nga Lazër Radi – Pjesë nga Libri “Vorbulla t’Jetës Universitare” (Roma)

 Nji prej historive ma të bukura studentore, të rrëfyeme mjeshtrisht prej Lazër Radit në librin autobiografik: “Vorbulla t'jetës Universitare”, ku ai me at sinqeritetin e tij...

Katalogimi i Veprës së Plotë të LAZËR RADIT

  Katalogimi i veprës së plotë të LAZËR RADI  Materiali që paraqesim asht nji bibliografi e thuejse krejt Veprës së Plotë të Dr. Lazër Radit, botue dhe...

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin – nga librat e Lazër Radit

Kujtimet e mia me At Zef Valentinin nga librat e Lazër Radit Kanuni dhe teza e doktoraturës Mbasi mbylla llogarinë me Procedurën Civile, në mënyrën ma të...

Te rejat

More like this

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.