At Gjergj Fishta – Projektues e ndërtues i Botës Shqiptare në tekst – Kristaq Jorgo & Edlira Birko

0
13
At Gjergj Fishta (1871-1940)
At Gjergj Fishta (1871-1940)
At Gjergj Fishta (1871-1940)
At Gjergj Fishta (1871-1940)

At Gjergj Fishta –

Projektues e ndërtues i Botës Shqiptare në tekst 

Kristaq Jorgo & Edlira Birko

Kumtesë e përbashkët, mbajtur në Konferencën Shkencore ad honorem,
me rastin e 150-vjetorit të lindjes së At Gjergj Fishtës (1871-1940),
organizuar nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 23 shtator 2021.[Fragment]
Kjo kumtesë, punë e përbashkët me kolegen dr. Edlira Birko,
u mendua si sprovë për t’i dhënë sa më sintetikisht një përgjigje pyetjeve: 

Programi me rastin e 150 vjetorit të lindjes së Fishtës
Programi me rastin e 150 vjetorit të lindjes së Fishtës

1.A është e mundur të bashkohen në një sintagmë të vetme:
a.thelbi i vizionit,
b.thelbi i misionit dhe
c.thelbi i funksionit të veprës së Fishtës në botën shqiptare;
2.A mund të identifikohet një thelb ndërlidhës i çdo fushe të veprimit të tij: letrar, kulturor, baritor, gjuhësor, publicistik, politik e të përgjithshëm;
3.A e shenjon i njëjti thelb praninë e fenomenit Fishta si në të djeshmen, ashtu dhe në të sotmen e në të ardhmen e bashkësisë sonë;
4.E katërta dhe e fundit: Nëse përgjigjet për tri pyetjet e para janë, siç besojmë e do të përpiqemi t’i argumentojmë, pohuese, a mund të konsiderohen ato tri thelbe si shfaqje të një kryethelbi të vetëm, unifikues?
Hipotezohet, pra e synohet më tej argumentimi i një thelbi unik të fenomenit Fishta në të gjitha përmasat: vizion, ndërmarrje, rezultate; në çdo lëmi të aktivitetit; veprues ky thelb si dje, si sot, si nesër.
Për ne, ky thelb i trifishtë e njëheri unik ekziston dhe ai mund të formulohet kështu: Gjergj Fishta shfaqet si projektues dhe ndërtues i botës shqiptare, në tekst dhe njëmendësi, jo i vetëm, por kryesori i një plejade që mbulon katër dekadat e para të shek. XX, kohështrirje e cila për hir të protagonizmit të Tij mund të emërtohej “epokë fishtjane” e kësaj bote, duke vijuar ndërkaq të mbetet projektues e ndërtues i saj si dje ashtu dhe sot e gjithë ditën.

Prof. Kristaq Jorgo gjate Konferences
Prof. Kristaq Jorgo gjate Konferences

Pika më kritike e hipotezës sonë është ky pohim i fundit: Vërtet, si mundet të konsiderohet Atë Gjergj Fishta projektues e ndërtues i botës shqiptare edhe tetë dekada pasi mbylli jetë-veprën e vet (1940)?
Përpos distancës gjuhësore (e këtu Fishta, më fort se kushdo tjetër, na bën thirrje për një reformë), të gjitha distancat e tjera: distanca kohore, distanca kontekstore, distanca qytetërimore e distanca estetike, të cilat mund të mendojmë se na largojnë nga Atë Gjergj Fishta, janë thjesht iluzive. Pasi projektimi e ndërtimi i botës shqiptare (fiksionale e) reale, që Ai urdhën dite i ka pasë, ende s’është kryer, jo më përkryer. Fishta – “Burri shqiptar më përfaqësonjës” me përkufizimin e Sivëllaut Lasgush Poradeci, si dhe të tjerë Etër të Mëdhenj tanët, vijon të jetë bashkëkohësi ynë, pse jo, edhe pararendësi ynë.
Të befason përherë aktualiteti i jashtëzakontë i teksteve të At Gjergj Fishtës, të cilët thuajse kurrgjë nuk kanë humbur, në mos kanë fituar pas kaq shumë dekadash. Arsyet janë dy: e para, aftësia e ndritshme për të rrokur më thelbësoren e jetës kolektive dhe e qenies së individit shqiptar, virtytet dhe sidomos veset e plagët e tyre; e dyta, ngadalësia e tepërmadhe me të cilën, sa i takon emancipimit e qytetërimit të mirëfilltë, individi e bota shqiptare bëjnë përpara në kohë.
Le të lexohet, ndër shumë të tjerë, fragmenti fare i shkurtër i mëposhtëm, për të rikujtuar se sa “arkaik” është Atë Gjergj Fishta i fillimshekullit XX për shoqërinë “e përparuar” shqiptare sot:
“-Babë, sa punë lypen per me kenë shqyptar i vertetë?
-Nuk lypen punë, por fjalë.
-Po fjalët i merr era, more Babë, e Shqypnija nuk asht veç nji fjalë për t’u folë.
-Mirë e ke, se Shqypnija nuk asht fjalë, por asht pare, e per me fitue pare, lypen pak punë e shum fjalë. […]”
At Gjergj Fishta, 1923

.

Related Images:

Artikulli paraprakPërtej problemeve me Latinishten… – reagim kritik nga Genc Hoti
Artikulli tjetër23 vjetori i Masakrës mbi Deliajt në Abri të Epërme! – nga Afrim Hysenaj
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.