Si u njofta me Martin Camajn – nga Primo Shllaku

0
8
Djaloshi Martin Camaj
Djaloshi Martin Camaj
Poeti Primo Shllaku
Poeti Primo Shllaku

Si u njofta me Martin Camajn

nga Primo Shllaku

Heshtja prek qiellin me dorë
E ti atje mbi kodër të blerueme
njeh gjurmët e diellit n’për qiell.
martin camaj
Deri në fillimet e vjeteve ’90 nuk kisha marrë ende në dorë qoftë edhe nji varg të Camajt.
Gjatë vjeteve të shkollës së naltë 1966-1970 asnjiherë e askush s’na e kishte përmendë Martinin as për kureshtje, as rrethue me atë tisin e zi të kundërshtarit, as me ironinë e cinizmin, me të cilin përmendeshin ndër leksione figura të artit jozyrtar. Rreth qenies e veprës së tij nji heshtje e plotë, nji mosllogaritje e plotë, nji vorrosje në beton si ndër filmat për mafien, ku drejtsisë, për me gjetë provat, i duhej me shembë nji qytet miliardash të posandërtuem. Kisha ndigjue në shtëpinë time vargje të tillë si: Lahuta pushon në tra/ pse mixha vdiq ka mot/ e nipat s’dijnë me i ra.
Kujtoja se kta vargje, gjithsesi përshtypës, ishin të ndonji poeti të Mbasrilindjes dhe, ndoshta, për faktin se më dukeshin pak si heroike, ashtu me “lahutë” e me “mixhë” siç ishin, nuk qeshë ndalë kurrë me pyetë se cilin kishin për autor. Vonë, me hapjen e Shqipnisë e me qarkullimin e veprës së tij, saktsova autorsinë e vargjeve të masipërme dhe fillova zbulimin e veprës së tij.
.
Djaloshi Martin Camaj
Djaloshi Martin Camaj

Takimi im i dytë me poetin

Nëse nuk më rrenë kujtesa, në fillim të verës së vjetit 1978, bâheshin zgjedhjet administrative dhe ne, msuesve, na u dha urdhni i premë me fjetë në fshat për ndihmë që të zhvilloheshin sa ma normale zgjedhjet. U caktova me detyra në shkollën e Prekalit, ku edhe shërbeja prej 4 vjetësh. Shkolla ishte qendra kryesore e votimit. Prekali ishte fshat i vogël e lista e votuesve nuk i kalonte të 70 vetët.
Punët i kreva shpejt, e atë të shtunë mbasdite, i vetëm siç isha nëpër shkollë, nuk po më ecte kurrsesi ora. Kutitë e votimit ishin vendosë në drejtori që ishte dhoma ma e rregullt e ma e mobilueme. Çukurmoja poshtë e nalt tavolinës, kalova te raftat që mbanin arkivën e amzat e shkollës. Regjistra të mdhej, me cepat e tutluem, të përthyem e të zverdhun prej kohës, mbanin mbi ballinë nga nji katror të rjepun letre dhe nji katërshifërsh me numra vjetësh.
U ngjita ndër vjete dhe u ndala te 1947, vjeti kur kisha lé unë. E mora në dorë dhe e shfletova. Lexova disa emna nxansish t’asaj kohe, nji pjesë e të cilëve ishin të mdhej në moshë dhe njofta disa prej tyne. Vjeti 1947, kishte qenë vjeti i hapjes së shkollës së Prekalit. Shënimet në amzë ishin të bame me penë metalike e me bojë të blertë. Dhe kudo nënshkrimi ishte M. Camaj. Pa zor konstatova se shkrimi në regjistër ishte i nënshkruesit.
Më la përshtypje se shkrimi ishte bukurshkrim. Nji shkrim i gjanë, i rregullt, i qetë. Ndonji larzim stoliste shkrojat e mdha si “P”-n ose “S”-n, kurse tjerat ishin të thjeshta, standart, sidomos të voglat. Dallohej kjartë se të zotin e shënimeve, të shkruemit nuk e lodhte, përkundrazi ndihej epshi prej balerine i penës së tij që kalonte nga shkroja në shkrojë pa ndërpremje, pa njoftë ngërç a ngurrim. I tërhequn fillimisht prej bojës së blertë të shkrimit e mandej prej sqimës gati prej zonjushe të shkruesit, bana lidhjen se ky M. Camaj duhet t’ishte msuesi i parë që kishte hapë shkollën në fshat. Ma vonë mora vesht prej prekalorëve se Martini kishte hapë shkollën i pari në fshat dhe se vjetin e dytë, sëbashku me nji prekalor moshatar, të birin e Gjelosh Kushit, kishin dalë “komitë” në malin e Cukalit, kishin ndêjë atje disa javë dhe mandej kishin “thye” kufinin e kishin… “humbë”.
Në kët çast që po flas, unë s’njifja as edhe nji varg të Martinit, bile s’mbaj mend se e dija as për vjershtar.
.
Në shtëpinë e Camajve në Temal
Në shtëpinë e Camajve në Temal

Takimi im i tretë me poetin

Kohëdreke i nji dite fillimprilli, andej kah fundi i vjetëve ’70. Kisha mbarue msimin (gjithnji në shkollën e Prekalit) dhe, mbasi kalova urën mbi Kir, dola në rrugën e madhe për me pritë makinë. Te nji patalok i vogël që i sillte shpinën erës, e ulun mbi nji gur rrasik, po rrinte Mrika. Në të zeza prej nji jazi të rishtë, me duert e vendosuna mbi prehën e shaminë e shtrëngueme fort për krye që lente të shquhej kafka e saj e imtë, ajo po rrinte e palvizun, me sytë e hjedhun kah ajo copë rruge e drejtë që mbaronte te kthesa. Sa më pa, u ngrit e, me dorën e majtë të vendosun lehtsisht diku midis barkut e zemrës, më përshndeti me nji të shtrënguem dore. “Çfarë po ban? – e pyeta. Po nxehesh në diell?”
U ula edhe unë pranë saj e zumë bisede. Në nji shêj kohe, pa kurrfarë lidhje me rrethanën e fjalët paraardhëse, më thotë: “Kam pasë edhe unë nji vlla msues, bash n’atë shkollë ku je ti.”.
“Ku âsht tashti?” – e pyeta me interesim.
Çoi dorën e thatë, e tundi në erë, nji ngashrim i zbutun ia tundi gjoksin, fshiu instiktivisht hundën dhe e uli dorën përsëri mbi gjû. Hodhi vështrimin te rruga dhe kryet iu drodh lehtë. Ajo kishte marrë pozën e vet fillestare. Gjymtyrët e saj u palitën edhe nji herë mbi njena tjetrën, a thue se eshtnat e saj ishin të lakueshme. Në atë pozën e vet të papritun por hijerandë, ajo m’u duk nji sfinks i vogël shtëpiak, i butë e paqsor, por tmerrsisht i pazbërthyeshëm. Rashë në heshtje të gjatë. Me ton zani të studjuem e me butësi e ngacmova prap:
“Ku ndodhet tashti ai njeri?”.
Grueja doli prap prej gjendjes së saj të mpimjes, shlidhi duert, më pa në sy e më buzëqeshi me pahir, tue zbulue dhambët e saj të rrallë e të rralluem.
“Âsht i humbun…” – tha pa e shue buzëqeshjen, “i humbun…”. Dhe tundi përsëri dorën e thatë në erë.
“Si? Si?… I humbun?” kambëngula pa dashtë m’e lanë që të mbyllej edhe njiherë në at qëndrimin e saj prej sfinksi. Rrudhi buzët e u mundue të me skjaronte:
“Paj, i humbun, veç… i humbun për vedi…”
Dhe, si të zgjohej e alarmueme se kishte folë ma shumë se duhet, u çue në kambë, shtroi me duert kërcitëse rrobet e saj të zeza, u fal me mue e hyni te shtegu që e çonte te shpia.
Mrikë Kolja e Kolë Camës ishte bash e motra e Martinit.

 

Related Images:

Artikulli paraprakDy poezi të fillimeve të Et’hem Haxhiademit – Kalendari Kombiar – 1928
Artikulli tjetërKujtimet e Prof. Dr. Isuf Luzajt në Cortona
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.