Përse-të e një vendi të vogël… – nga Artan Kafexhiu

0
7
Artan Kafexhiu
Artan Kafexhiu
Artan Kafexhiu
Artan Kafexhiu

Përse-të e një vendi të vogël…

nga Artan Kafexhiu

Dyqind vjet më parë, Adam Smith-i, babagjyshi analizues i kapitalizmit, vërente se shkaqet e arsyet e shpopullimit të Ballkanit, migrimit të popullsisë ballkanase, karakterit të prapambetur social te saj, duhet t’i kërkojmë thellë në histori. Metodat e egra, të shëmtuara, antisociale të sunduarit, shtypja e pamëshirëshme nga sundimtarët gjakatarë e mendjengushtë nën flamurin e osmanëve e më parë Bizantit e Romës, sëmundjet sociale pasojë e këtij sundimi dhe jo epidemitë, si murtaja apo malarja, ishin e janë shkaqet vendimtare, që kontribuan në krijimin e karakterit ballkanik.
Komunizmi ishte varianti modern i këtij lloj sundimi. Gjysmë shekulli komunizëm, jo vetëm që ngurtësoi, ndrydhi më tej shpirtin e shqiptarit, duke bjerrur vlerat tradicionale që kishin mundur t’i shpëtonin lemerisë të sundimit të gjatë perandorak nën vasalët lokalë, por përforcoi antivlerat e trashëguara, duke i mbivendosur edhe ca të reja.
Trashëgimia e praktikës të centralizimit të planifikimit dhe vendim-marrjes, ku partia kontrollonte të gjithë sektorët e jetës social-ekonomike, duke përfshirë edhe jetën private, privilegjet socio-ekonomike të anëtarve e besnikëve të monizmit në pushtet, kultivimi i pasivitetit, nënshtrimit, servilizmit, frikës, e bëjnë sot tepër të vështirë, që t’i hapet vend një shoqerie civile, si një institucion i pavarur e transformues. Pushteti politik, akoma shihet si një formë për të kontrolluar e forcuar lidhjet personale, shteti përdoret si mjet për të përfituar personalisht dhe jo si një rregullator i paanshëm që garanton një kompeticion, një garë të denjë.
Përgjat procesit “të trashendencës” të demokracisë nga ajo “në letër”, në atë të krijimin të shoqërisë civile, arritjet apo sukseset, nuk mund të maten si në rastin e një procesi linear. Shqipëria është ndër ato raste, që studiuesit e shkencave politike do ta klasifikonin si një lloj sistemi hibrid, gjysmë-autarkik. Formalisht etiketohet sistem shumëpartiak, një lloj demokracie hibride, por pushteti (politik dhe ekonomik) mbetet autarkik, pothuajse jashtë çdo mundësie kontrolli nga elektorati. Shqipëria, metaforikisht krijoi “brenda natës” një elitë politike, pas tre dekadash ekonomikisht shumë të fuqishme për këllqet e dobëta demokratike të vendit, e cila kontrollon me një dorë të hekurt jetën ekonomike të vendit.
Çdo lloj programi demokratizmi në Shqipëri, i inicuar nga jashtë apo brenda vendit, do të ketë një influence të papërfillëshme, sepse elitat duke bërë një “hapje” të vogël për shkak të presionit ndërkombëtar, përsëri janë në gjendje të neutralizojnë, çdo përpjekje që kjo e çarë të rritet, e të mund të ushtrojë presionin që duhet për të prishur mekanizmin e trashëguar ballkanik të autarkisë të pushtetit e për të decentralizuar pushtetin.
Kultivimi i shoqërisë civile mbetet vepra e papërmbushur ndër shqiptarët. Hapat inkrementale, fitoret e vogla, aspektet e ndërthurura e konceptet komplekse e shohin përmbushjen e saj, në një perspektivë që mund të shtrihet në disa dekada.
Shqipëria deri tash, mund të ketë dështuar në zhvillimin e një demokracie ku shoqëria civile të këtë një rol prominent. Ndërgjegja demokratike, thellësia e shtrirja e jetës demokratike që përçon ajo, nuk mund të krijohet me shkopin magjik. Do të kërkojë vite e gjenerata të tëra për t’u krijuar.
Shkrimtari sovietik rus, Ilia Ehrenburg, autori i “shkrirjes të akujve” me të qeshur, por pa humbur seriozitetin, thoshte se nuk mjafton vetëm “shkrirja e akujve”, ndoshta do të kalojnë 100 vjet, kur njerëzit të mendojnë ndryshe.

Tre çeshtje shtron Artani:
E para trashëgimia sociopolitike, mbështetë te pjesa teorike e veprës së A. Smithit “The Welth of nations” që përcakton tre qëllimet e shtetit – siguria – kufijtë – por që vetëpërjashton Shqipninë për arsyen e mungesës së arsimit hiq atë fetar ë sundimit turk.
E dyta, tranzicionin me prokurë të pseudoelitës në sistemin e ri E treta, kritika për Shoqninë Civile.
Dhe mburrjet tona – elita historiakëve militaristë të pafund – që vijojnë elaboratet mbi çlirimin e Greqisë, Çanakalanë, Ali Pashanë etj.
Edhe vendet-nacione të tjera Ballkanike çfarë stadi kishin në shek. e 19 dhe a mund të shërbejnë për krahasim antropologjik?
Për Shoqninë civile debati duhesh hapë me kohë – por meqë dominon roli kontemplantiv dhe merkantil – mbase duhet analizu nga A te Z… – siç thotë Barthesi.
Leka Ndoja

Related Images:

Artikulli paraprakArben Shira – Një jetë kushtuar pikturës… – nga Jozef Radi – gjysëm shekulli piktura të artistit Shira
Artikulli tjetërRreth shtëpisë tonë sillen hajdutë – tregim nga Ramiz Gjini
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.