Metamorfozat e Erosit – nga Artan Kafexhiu

0
7
Statuja e Erosit në Londër - Carl Purcell
Statuja e Erosit në Londër - Carl Purcell
Erosi - Perëndia e Dashurisë
Erosi – Perëndia e Dashurisë

Metamorfozat e Erosit

nga Artan Kafexhiu

Siç ka ndodhur me të gjithë karakteret e Panteonit grek, uljet e ngritjet, rritja dhe dobësimi i influencës së tyre, i ngjan më shumë një teatri kukullash, perëndi manekinësh. Në thelb, janë njerëzit dhe civilizimet e epokave të ndryshme, që kanë “lëvizur fijet” e këtyre perëndive, zotave kukulla, duke kënaqur pushtetin e dëshirave e pasioneve të vetë vdekatarëve.
Vdekatarët në të shumtën, ishin veshur me petkun e dramaturgut, filozofit, piktorit, skulptorit, poetit e së fundmi aktorit. Aristofani duke parodizuar fillimin e botës, pas Kaosit, Natës, Erebusit të Zi, dhe Tartarosit të Frikshëm, rrëfen se prej vezës që shtroi Nata, lindi Erosi, protogonos-i i parë. A e kishte seriozisht Aristofani edhe kur bënte parodi? A mund të themi jo, kur dihet se Olimpin dhe Panteonin e krijuan vetë njerëzit? Erosi duke mos qenë në rradhët e të pavdekshmëve, krijoi racën e tyre. A e shihni lojën?
Parmenidi, po vetë ai, i dhuroi Erosit rolin e demiurgut, – themeluesit të Universit. Zeusi nuk mund të krijonte një të tillë vetë, por pasi e gllabëroi Erosin të tërin, i vodhi identitetin, e vetëm atëhere, mundi të krijonte zotat e Olimpit, e të rikrijonte edhe një herë universin. Na dilka që Erosi ishte si ajo perëndia primordiale, na qenka babai dhe Zoti i Universit!
E të jesh prej derës së perëndive, të qënurit tërheqës, i bukur, i mençur, është kushti i parë dhe i domosdoshëm. Aristofani e quan atë: “Eros thellësisht i dëshiruar, Eros i zgjuar, flatëruar në t’florinjtë”, ndërkohë Hesiodoti e përshkruan si kallistos, “më të bukurin e të pavdekshëm… Ai i bën njerëzit të dobët/ ai vë në zotërim mendjet e mprehta, e i zbut/ shpirtin në gjirin e njerëzve dhe perëndive…”
Megjithëse këto dy atribute, ku bukuria është kombinuar me pushtetin e Erosit, habia e madhe është se këto janë gjendje eterike, evokime të bukurisë e forcës të një qenie jo me tipare antropomorfe, por një gjendje abstraksioni, diçka jo e prekëshme, jo reale.
Erosi është një forcë kozmike, si ai shkëmbi i shkëputur malit, i paprekur, i pagdhendur, siç hyjnizohej në Thespia të Boeotias. Erosi një copë natyrë, shkëmb në gjendje natyrale, i pagdhendur, si vend pelegrinazhi e lutjeje. Erosi është forca kozmike primitive, i lidhur me zjarrin, ku në garë athinasit me pishtarët e ndezur mbanin gjallë zjarrin në altarët e Prometeut dhe Hefaistos, ku Ibikus-i ishte i jati i Erosit. Ai ishte i lidhur po ashtu, me “pështjelljet e erave të Zefirit”, dhe me bimësinë, ringjalljen e saj në stinën e dashurisë në pranverë.

Statuja e Erosit në Londër - Carl Purcell
Statuja e Erosit në Londër – Carl Purcell

Hesiodoti është burimi i parë i natyrës paradoksale të ekzistencës së Erosit; fillimisht si një Zot primordial e krijues, e pastaj shfaqi natyrën tjetër, si përfaqësues i dëshirës së dashurisë. Ky paradoks buron nga roli i tij në lindjen e Afërditës, e ky shoqërim do të bëhet obsesioni i poetëve si Safo, Simonidi apo Ciceroni, që do t’i ndryshonin rolin Erosit në skakierën e Olimpit, duke e kthyer më vonë në djalin e Afërditës, por me baba që ndryshonte në varësi të poetit, herë me baba Uranin, herë Ares-in e herë Hermesin. Është kurioze se si Afërdita, tashmë e transfiguruar si e ëma e Erosit, i kishte ndarë divinitetet: Erosit i kishte lënë dëshirën abstrakte, kurse Afërdita vetë ishte realizimi i dëshirës, shoqëruar me kënaqësinë thellësisht fizike. Siç duket, grekët dinin fort mirë t’i ndanin siç duhet rolet.
Poezia erotike greke e përpunoi edhe me tej figurën e Erosit: si burim dëshire, afeksioni dashuror, por që mund të kthehej në një burim dhimbjeje, vuajtjeje, deri në kufijtë ekstremë e të pamëshirshëm të torturës dhe mizorisë. Karakteri i Erosit sillej në dy atributet bazë të tij, cilësitë e tij fizike, kurse shfaqja tjetër e tij ishte abstrakte, me ato problemet mendore e shpirtërore që ndikojnë njeriun.
Portretet e tij poetike, janë idilike të një djaloshi tepër tërheqës, deri edhe të një fëmije të vogël trazovaç me flatra, që nuk ka dalë akoma nga faza e lodrave.
Euripidi ishte i pari, që i dha një hark e një shigjetë të vogël me të cilat të plagoste zemrat e të dashuruarve, kurse të tjerë poetë, i dhanë në vend të harkut dhe shigjetës, një pishtar në flakë që të ndezte zemrat e dashnorëve…
Në poezinë aleksandrine, Erosi u deufikua, u ngrit në imazhin e një perëndije, madhështija e tij i humbi cilësitë tokësore, duke e kthyer thjesht në një imazh poetik, si mjet letrar duke evokuar diçka thjesht hyjnore, një lloj elementi dekorativ, njëlloj siç edhe zbukuronte vërtetë vazot me dekoracione në përdorim të përditshëm.
vazhdon…
© Artan Kafexhiu
Foto: Eros Farnese MAN Napoli

Related Images:

Artikulli paraprak“Nata e poetëve të ekzekutuar” – përgaditi nga Sokol Neçaj
Artikulli tjetërNikollë Dakaj – Vlera të një autori të rizbuluar – Prof. Dr. Klara Kodra – Nikollë Dakaj, përkthyes i poetëve italianë
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.