Kur rojet te porta… ishin me Diplloma të Kembrixhit!! – nga Ilir Seci – Pak dritë mbi figurën e Rexhë Metës

0
8
Rexhë Meta - me veshjen e Universitetit të Kembrixhit, viti 1932
Rexhë Meta- me veshjen e Universitetit të Kembrixhit, viti 1932
Rexhë Metës - me veshjen e Universitetit të Kembrixhit, viti 1932
Rexhë Metës – me veshjen e Universitetit të Kembrixhit,
viti 1932

Kur rojet te porta… ishin me Diplloma të Kembrixhit!!

nga Ilir Seci

Pak dritë mbi figurën e Rexhë Metës

Nësa lexuesi shfleton faqet e para të librit “Pran of Albania” të shkrimtares amerikane Elizabeth Cleveland Miller, aty e gjen nji kushtim: “Kushtue: Palokë Shkjezit, Rexhë Metës”, – (Dedicated to Palokë Shkiezi, Rexhe Mete)… Dedikimi në këtë libër përban nji tjetër rast ku shfaqet emni i Rexhë Metës, në libra të shkruem nga autorë amerikane. Ma se pari emni i tij përmendet në veprën “Majat e Shalës”, (The Peaks of Shala), të shkrimtares amerikane Rose Wilder Lane… mbasandej del në kushtimin e librit të shkrimtares Elizabeth Cleveland Miller…
 
Po kush ishte Rexhë Meta?
Se kush ishte Rexhë Meta, ma kjartë na sqaron studiuesi amerikan, William Holtz, profesor në Universitetin e Miçiganit, SHBA, i cili shkruen për Rexhë Metën në biografinë e shkrimtares Rose Wilder Lane, “Fantazma në Shpinë e Vogël: Nji Jetë e Rose Wilder Lane”, – Seria e Biografive në Misuri, – (William Holtz, “The Ghost in the Little House: A Life of Rose Wilder Lane”, – Missouri Biography Series.)…
.
Rose Wilder Lane (1886-1968)
Rose Wilder Lane (1886-1968)
Rexhë Meta, lindun në Vuthaj në vitin 1906, ka kenë nji djalë i fisit Ulaj, i mbetun jetim mbasi familjen ia kishin masakrue shovinistët serbo-malazes. Mbasi prindët i kishin vdekë, Rexha i vogël ishte vendosë në Shkodër bashkë me dy motrat. Fëmijë shumë i zgjuet, kishte mësue vetë anglisht qysh 12 vjeç, dhe shoqnonte amerikanët që punonin për Kryqin e Kuq Amerikan, i cili ndihmonte refugjatët e Luftës në Shkodër gjatë dhe mbas Luftës së Parë Botnore.
Përmes Kryqit të Kuq Amerikan, Rexha njihet me shkrimtaren amerikane Rose Wilder Lane, shkrimtaren që ka shkrue “Majat e Shalës”, (The Peaks of Shala)… Aty njihet edhe me Elisabeth Cleveland Miller, autoren që i ban kushtimin Rexhës ne vepren “Pran of Albania”.
Shkrimtaren Rose Wilder Lane e ban për veti zgjuarsia e Rexhës, kurajo e tij, Rexha tue kenë fëmijë për veti kishte mbledhë disa jetimë të tjere nga Plava e Gucia dhe kujdesej për ta si ma i madh që ishte, si me qenë vllaznit e motrat e tij, njisoj si për dy motrat e veta. Studiesi William Holtz në biografinë e Rose Wilder Lane, sjell shënimet e saj, se si Roses i kishte ba shumë përshtypje kurajo e atij fëmije 12 vjeçar… Rose vendos me e adaptue Rexhën, kështu ajo e birësoi dhe e çoi në shkollë për me u edukue. Fillimisht Rexha mbaron shkollën teknike të Harri Fullzit në Tiranë dhe mbasandej me mbështetjen financiare të Rose Wilder Lane, i kryen studimet e larta për Financë ne Universitetin e Kembrixhit në Angli. Studimet i kryen si student i shkëlqyer, (Honor Student), dhe emni i tij gjindet në librin e artë të atij universiteti… Me sa dihet asht i pari shqiptar që ka krye atë universitet me famë botnore.
Në vitin 1938, Rexha kthehet me kontribue në Shqipni, punon si këshilltar i kryeministrit të kohës. Mbas prillit 1939, me pushtimin fashist të vendit, Rexhë Meta internohet në Itali. Fashistët e konsiderojnë kundërshtar për shkak të edukimit të marrun në Kembrixh, Angli… si dhe për lidhjet me shkrimtarët amerikanë. E mbajnë në internim deri ne shtatorin e vitit 1943 kur edhe kapitulloi Italia fashiste. Në vitin 1943, ai kthehet në Shqipni dhe kontribuon në të mirë të çeshtjes kombtare, në kushtet kur trojet shqiptare ishin bashkue.
Merr pjesë në komisionin organizator të Lidhjes së Dytë Shqiptare të Prizrenit. Me mbarimin e Luftës së Dytë Botnore, Enver Hoxha e burgosi Rexhë Metën sepse “kishte shoqnue shkrimtare amerikane si Rose Wilder Lane dhe Elisabeth Cleveland Miller, si dhe kishte krye studimet në Kembrixh, Angli”, për këto arsye ai konsiderohej se “ishte agjent anglo-amerikan…!”

.

Rose Wilder Lane - Majat e Shalës
Rose Wilder Lane – Majat e Shalës
Dënohet me burg, dhe Rexhë Meta dhe e pëson ma keq, sepse siç shkruan profesor William Holtz, “kur Rose Wilder Lane, (e ama që e kishte birësue), mori vesh për arrestimin e Rexhës bani çmos me e lirue, duke përdorë ndikimin e saj sepse Rose ka qenë gazetare e famshme në Amerikë!”
E shkreta Rose, me që kishte mik edhe presidentin Truman i kërkon atij me ndërhy për me lirue Rexhën… për shkak të asaj ndërhymje, Rexhën e dënojnë me vdekje në Shqipërinë komuniste sepse “kaq agjent i rrezikshëm ishte sa që ka ndërhyrë edhe vetë Presidenti Truman!” Siç shkruen profesor William Holtz, sipas dëshmive të vetë Rose Wilder Lane, mbas përpjekjesh Enver Hoxha i ofron gazetares Rose Wilder Lane nji kusht për me ia falë jetën Rexhë Metës, kushtin që ajo mos me shkrue kurrë kundër regjimit komunist të tij. Rose Wilder Lane, ato vite ishte gazetarja ma e pagueme në botë, me shumë famë dhe njihte shumë mirë Shqipninë, po Enveri i bante shantazh me jetën e birit të saj të adaptuem.
Rose, si nji antikomuniste e thekun që ishte, shkruen në kujtimet e veta se sa të vështirë e ka pasë atë kompromis, vetëm e vetëm me ia kursye jetën Rexhë Metës.
Mbasi vuejti tanë ato vite në burgun e Burrelit, Rexha i shkretë, doli dikur nga burgu dhe i ka pasë dy fëmijë, vajzën Bora-Rose, (të cilës ia kishte ngjite emnin e Rose Wilder Lane), dhe djalin Fitimin…
Rexhë Meta, vdiq në vitin 1985.
Mbas daljes nga burgu Rexhë Meta ka punue roje te porta e një ndërmarrje në Shkodër…
Në vitet ’80, te kjo ndërmarrje vijnë disa të deleguem nga Ministria dhe pyesin drejtorin e ndërmarrjes:
-Si i keni punët me kualifikimin e punonjësve?
Drejtori si shkodran me shpirt humori ua kthen:
-Na, si i kena punët me kualifikimin e punonjësve?! Si na nuk asht kurrkush, mor zotni. Merreni me mend, na rojen te porta, e kena me diplomë të Kembrixhit!”

Related Images:

Artikulli paraprakMonologu i një vajze të mbetur jetime – poezi nga Robert Martiko
Artikulli tjetërNjë humanitare e rrallë… një heroinë e harruar… – kushtuar Melpomeni Dilos – nga Greta Dilo
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.