back to top
17.5 C
Tirana
E hënë, 27 Maj, 2024

Francesco Crispi – nga Manush Peshkёpia

Gazeta

Pllaka Perkujtimore e Maskrase se 21 Shkurtit 1951
Pllaka Perkujtimore e Maskrase se 21 Shkurtit 1951

Francesco Crispi

nga Manush Peshkёpia

Raca shqipёtare (le tё marё shёnim filozofi akrobat Giovanni Papini, i cili di t’i pёrshtasё aq mirё disa parime filozofike korenteve politike dhe ideollogjike) i ka dhёnё Italisё njё nga burrat mё tё mёdhenj tё rilindjes sё saj: Francesco Crispi-n.
Crispi ka qёnё njё nga protagonistёt kryesorё tё Risorgimento-s italian dhe kontribuoi aq tepёr nё çlirimin e Italisё e sidomos nё Bashkimin dhe konsolidimin e saj. Bashkimi i Siqelisё me Piemontin, i detyrohet kryesisht Crispi-t dhe gjeneralit famёmadh Giuseppe Garibaldi.
Francesco Grispi lindi nё vitin 1818 nё Ribera. Mbasi qe njё djalё çapkёn, i ati e mbylli qё mё 9 vjeç nё kollegjin greko-shqiptar tё Monreale-s ku familja Crispi-s kishte dy vende tё rezervuara gratis si mirёnjohtje pёr ndihmat e mёdha qё i kishin dhёnё kollegjit paraardhёsit e pasur tё Francesco Crispit. Pasi kreu mёsimet e mesme, Francesco Crispi, u shkrua nё fakultetin e drejtёsisё nё Universitetin e Palermos. Nё kёtё qytet martohet kundra vullnetit tё t’et me tё ashtuquajturёn Rosina d’Angelo. Pas dy vjetёsh i vdes e shoqja dhe pas pak i vdes edhe e bija e kёrthinjtё. Nё Palermo drejtoj gazetёn “Oreteo”, por mё vonё e mbylli fletoren dhe hyri nё karrierёn e drejtёsisё. Po dhe nё kёtё punё s’qёndroi. Shpirti i tij i drejtё dhe revolucionar nuk pranon qё tё aprovojё ligje tё Mbretit tё Napolit. Hapi pra, njё zyrё avokatorё tё tijёn. Qё kёtej fillon jeta e vёrtetё revolucionare duke u bёrё ndёrlidhёs me shoqёritё e fshehta tё Palermos. Sё fundi, lё qytetin e Vesuvit dhe kthehet nё Siqeli ku emёrohet sekretar i Komitetit tё Mbrojtjes. Lufta fillon dhe revolucionarёt, tё dehur nga diskurset nxitёse tё oratorit Francesco Crispi, triumfojnё. Ferdinandit i mbetet vetёm Messina.
.
Francesco Crispi (1818-1901)
Francesco Crispi (1818-1901)
Crispi organizon batalionet luftёtare, themelon me abatin Giuseppe Fiorenza gazetёn “L’Apostolato”, mbledh njё Parlament nё tё cilin bёn pjesё si deputet i vendlindjes sё tij. Parlamenti Siqelian rrёzon Ferdinandin e II dhe froni mbetet vakant. Po kёtu lindёn grindjet: disa duan Monarki, tё tjerё Republikё.
Crispi, megjithёse i sё mёngjrёs, pёrkrah monarkinё. Diplomat dhe largёpamёs ay sakrifikon principet e tija politike pёr tё mirёn e Atdheut. Ay parashikon se Monarkia me gjithё tё metat e saj, ka avantazhin qё bashkon rreth fronit tё gjithё nёnshtetasit. Po derisa vazhdonin bisedimet, formalitetet, projektet e tё tjera, Ferdinandi e fitoi davanё dhe Crispi nё Maj 1849, largohet nga Siqelia.
Jashtё Siqelisё Crispi, pas shumё mundimesh dhe pёrpjekjesh, pёrgatit atё qё nё historinё e rilindjes italjane quhej “La spedizione dei Mille”. Njё grup prej 1078 burrash vullnetarё tё vendosur, nёn udhёheqjen e gjeneral Garibaldit, zbret nё Marsala. Crispi, mori barrёn qё tё organizonte administratat nё tokat qё lironte Garibaldi. Kur u bё sulmi mbi Palermo, Crispi qe vetё komandant i njё skuadre.
Nё Parlamentin e Torinos, Crispi qe deputet i Castelvetranos. Megjithёse qe betuar, bile edhe kishte punuar pёr monarkinё, nё Parlament, si deputet, bёnte pjesё nё grupin e sё mёngjrёs. Qe nё grupin opozitar tё Cavour-it dhe mё vonё tё Ricasoli-t. Pas disa vjetёsh, Crispi u zgjodh Kryetar i Parlamentit.
Mё 1877, qe emёruar Ministёr i Mbrёndshёm, po nё Mars tё vitit 1878, dha dorёheqje pёr shkak se iu bёnё akuza pёr bigami. Nё prill 1877, u emёrua rishtas Ministёr i Mbrendshёm nё kabinetin e Depretis-it. Nё Korrik tё atij viti, mbas vdekjes sё Kryeministrit, formoi kabinetin e tij tё parё qё zgjati deri nё fund tё Janarit 1891. Gjatё kёsaj periudhe lidhi relata tё mira me Gjermaninё dhe nё krye tё vitit 1890 mundi tё themelojё koloninё e Eritresё. Nga fundi i vitit 1893, formoi kabinetin e dytё, gjat kohёs sё tё cilit u dёftua administrator i zoti dhe i grushtit mbasi mundi tё shtypё anarkistat. Po nё muajin Mars 1896, mbas disfatёs nё Abisinì, Crispi dha dorёheqjen dhe u tёrhoq nga jeta politike.
Vdiq nё vitin 1901, nё Napoli.
.
Marrë nga gazeta “Bashkimi i Kombit 1944”
.
Pushkatime...
Pushkatime…

Kush ështe Manush Peshkëpia

Manush Peshkëpia (1910-1951) – Financier, poet, publicist, anëtar i Ballit Kombëtar, delegat i Ballit Kombëtar në Kuvendin e Mukjes.
Lindi në vitin 1910, në Vlorë. Punoi si financier në Bankën Kombëtare. Pas pushtimit italian të Shqipërisë, bashkë me të vëllain, Nexhat Peshkëpinë, u transferua në Elbasan. Gjatë luftës qe redaktori kryesor i gazetës “Flamuri”. Më 1944 drejtoi emisionin letrar të Radio Tiranës. U arrestua më 1945 dhe, më 13 prill të po atij viti, Gjykata Speciale e Tiranës e dënoi me 5 vjet burg dhe punë të detyruar si “armik të popullit”. U lirua pas katër vjetësh. U arrestua sërish më 20 shkurt të vitit 1951, për incidentin e bombës në Ambasadën Sovjetike dhe, pas një jave torturash, duke u gdhirë 27 shkurti, u pushkatua pa gjyq së bashku me 21 intelektualë të tjerë të pafajshëm, që i hodhën në një gropë të përbashkët pranë Urës së Beshirit, në fshatin Mënik të Tiranës. Poezitë e tij janë të shpërndarë nëpër revista të ndryshme të viteve ’30-të dhe, sidomos te “Përpjekja Shqiptare”. Është përfshirë edhe në “Antologjinë e letërsisë shqipe” (Albanishes Lesebuch), të botuar në Lajpcig më 1948, nga albanologu gjerman Maksimilian Lambertz. Është nderuar me titullin “Nderi i Kombit” nga Presidenti i Republikës.
Marrë nga Kujto.al

 

Related Images:

More articles

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Portali Radiandradi.com, prej 11 vitesh dhuron kontribute të përditshme në shumë fusha të kulturës, historisë dhe vlerave shqiptare. Herë pas here siti ka nevojë për mirmbajtjeje, rikonstruktim si dhe rikonceptim në formatin letër. Për ta mbajtur këtë punë shumvjeçare, ndër më seriozet dhe më të lexuarat që të vazhdojë aktivitetin bëhet e domosdoshme mbështetja e lexuesve.

Jozef Radi

Redaktor i Radi & Radi

Artikujt e fundit

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.