Fjalë që s’përkthehen drejtpërdrejtë në shqip… – nga Artan Kafexhiu

0
14
Lab e Malsor
Lab e Malsor
Lab e Malsor
Lab e Malsor

Fjalë që s’përkthehen drejtpërdrejtë në shqip…

nga Artan Kafexhiu

Një rast i tillë është edhe fjala “blessing”, që në përafrimin më të mundëshëm, por prap me rezerva, mund të sillet në shqip si “urim”. Megjithatë, të duhet pak abstragim dhe imagjinatë, për të hyrë në botën e kësaj fjale. Bëhet edhe më e komplikuar puna, kur kjo fjalë merr forma idiomatike siç është shprehja-emër “a blessing in disguise”, që më poshtë kam dhënë shpjegimin në anglisht: “blessing in disguise – an apparent misfortune that eventually has good results”
Shqipja është gjuhë mjaft e pasur me idioma, që në i quajmë frazeologjizma, ose shprehje frazeologjike. Vetë fjala “gjuhë”, ka ndoshta mbi njëqind shprehje frazeologjike në shqip. Kështu që shprehja-emër në anglisht “blessing in disguise”, mundet fare mirë të përkthehet në një përpjekje të parë, si: “Jo çdo e keqe vjen veçse për të keq!”. Megjithatë, kjo s’mjafton për të përfshirë gjithë universin, që hap shprehja në anglisht “a blessing in diguise”, që në qitje më të largët, në fakt është një e mirë, që shfaqet e veshur “me rrobat e shtrigësisë”.
M’u kujtua kjo shprehje, kur mbarova leximin e një shkrimi të një gjuhëtari (linguisti) “sofist” (që ma sugjeruan), në lidhje me gegënishten, që për fatin e mirë të shqiptarëve, po rikthehet në gjuhën e shkruar të letrave prej pendave akoma të ndrojtura, që zyrtarisht janë nën trusninë e “standardit”, por si gjuhë të nënës kanë gegërishten. Këto poetë e shkrimtarë të rinj kanë avantazhin mbi atë pjesë shkruesish, që nuk kanë patur fatin, që të kenë si gjuhë të qumështit, gegënishten. Këta shkrimtarë gegë, e zotërojnë “standardin” në të shkruar me një “fluency” marramendëse prej shkollimit të përgjithshëm, ndërkohë, që në të folur e të shkruar, në shumicën e rasteve, lehtë-lehtë bëjnë “code switching”, ose “code mixing”, sipas vendit dhe shoqërisë. Unë jam njeri prej tyre, që e bëj si në të folur dhe në të shkruar, këtë ece-jake midis variantit geg, tosk e standardit. Lingusti “sofist” pretendon se, nuk mund të bëhet ky dyjëzim lingustik-dialektor në krijimtarinë letrare, sepse nuk shkon. E arsyet, ai i di vetë, ashtu si di ai, të na i shesë. Kurse krijimtarët gegë, po e shkruajnë gjuhën duke krijuar efekte shumë të pëlqyeshme, e pasuruese gjuhësore për lexuesin shqiptar, ku rrihet syri e veshi, e mësohet me dy format dialektore brenda të njëjtit tekst letrar. Ky proces aplikohet e kryet krejt natyrshëm, sepse të dy variantet janë sjellje natyrale, – mënyra, varietete të natyrëshme shprehëse, – e nuk ka vijë demarkacioni në përdorim, një vijë, që për disa, “ndahet me thikë!”.
Kjo që po ndodh aktualisht, ishte ëndrra e shumë burrave të mençur, për përzjerjen graduale të dialekteve, ku format gege e toske (që në një farë mënyre është standardi sot) shkëmbehen në mënyrë të ndërsjelltë, e krejt lehtë. Në gjuhë s’ka ligje, ka rregulla, që me kalimin e kohës modifikohen vetvetiu nën trusninë e përdoruesve të gjuhës, ku një rol misionar të pazëvëndësueshëm, e paresor, kanë krijuesit e veprave letrare, shkrimtarët.
Për këtë mund të shkruhet edhe më gjatë, shumë më gjatë. Por me këtë përqasje të shkurtër, e kam nxjerrë idenë besoj. Një nga mjetet më efikase janë format e reja kreative të të shkruarit, ku përzihen të dyja: standardi dhe dialektet, e ku shkrimtarët, sidomos ata me origjinë gege kanë avantazhin, “the upper hand”.
Shembulli i përzjerjes dialektale gjuhësore, që mbeti një ëndërr për shumicën e elitës shqiptare të paraluftës, po behet realitet, pikërisht prej një aksidenti të planifikuar, apo të llogaritur me dhunë gjuhësore, siç ishte “standardi”, duke e drunjëzuar fleksibilitetin dhe përzjerjen e dialekteve. Pra, jo gjithmonë, “një e keqe vjen veçse për të keq!”.
Për kthimin e gegënishtes, si një pajtuese e mençur e të dy dialekteve, dhuna e standardit kishte efektin e një bumerangu. “At the end, it vvas a blessing in disguise…”
.
Marrë nga muri i Fb i Artan Kafexhiut, 1 Prill 2021
.

Related Images:

Artikulli paraprak“Ur-Libri” – tregim nga Ismail Kadare
Artikulli tjetër“Ca vajza të gjata, bionde me pantallona kauboj si suedezet?” – kur Todi Lubonja jepte llogari përballë lukunisë Byroiste në Pleniumin e IV të KQPPSH
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.