E vërteta e Gushtit… – nga Kliti Kallamata

0
7
Simbolika e Gushtit
Simbolika e Gushtit
Gaius Julius Caesar
Gaius Julius Caesar

E vërteta e Gushtit…*

nga Kliti Kallamata

Muaji Gusht mbyll stinën e verës.
Në shqipen e vjetër quhej “Gjashtori “, ose “i Gjashti”, sikurse edhe romakët e quanin “Sextilis”, pasi ishte muaji i gjashtë sipas vitit kalendarik që fillonte në Mars. Sextilis u riemërua si “Augustus” prej Senatit romak për të nderuar perandorin e parë të Perandorisë Romake, Augustin, pasi disa nga ngjarjet më domethënëse të ngritjes së tij në pushtet rastisën të ndodhnin në këtë muaj. Madje edhe vetë Imperator Caesar Divi Filius Augustus, (lindur në 23 Shtator 63 p.K.), vdiq në këtë muaj (19 Gusht 14 ps.K.).
Augusti ka pasur shumë emra. Ai lindi si Gaius Octavius Thurinus dhe pasi u adoptua nga xhaxhai i tij, Julius Cesar, ai u quajt Gaius Julius Caesar sipas rregullave zyrtare romake. Dy vjet më pas, pasi ngriti një tempull, ai u quajt Gaius Julius Caesar Divi Filius, ku Divi Filius (Bir i Hyjnisë) ishte më tepër një titull religjioz. Pas sukseseve ushtarake ai filloi të quhej Imperator Caesar Divi Filius, ku Imperator (imperare=urdhëroj, komandoj) ishte titulli me të cilin ai nderohej nga ushtarët e tij. Kur Senati i dha titullin “Augustus” (i Nderuar) ai ia shtoi këtë emrave të tij, duke u quajtur Imperator Caesar Divi Filius Augustus deri në vdekjen e tij.
.
Simbolika e Gushtit
Simbolika e Gushtit
Augusti ishte një burrë shteti romak dhe udhëheqës ushtarak. Ai u bë Perandori i parë i Perandorisë Romake dhe mbretëroi 40 vjet (nga 27 p. K – në 14 m. K.). Me mbretërimin e Augustit filloi një epokë paqeje e njohur si “Pax Romana”, apo “Pax Augusta”, e cila zgjati për më shumë se dy shekuj. Bota romake më në fund shpëtoi nga konfliktet në shkallë të gjerë që kishin zgjatur për më shumë se 200 vjet, pa llogaritur luftërat e vazhdueshme për zgjerimin e kufijve të Perandorisë si dhe luftën civile që zgjati plot një vit. Augusti e zmadhoi ndjeshëm Perandorinë Romake në pjesën më të madhe të Europës, duke aneksuar Ilirinë dhe Pannonian, Noricumin dhe Raetian (Europa Qendrore), pushtoi Hispanian (Spanja dhe Portugalia e sotme), Egjiptin dhe pjesën veriore të Afrikës, Judenë dhe Sirinë në Lindjen e Mesme, si dhe aneksoi pa luftë Galatian (sot Turqia). Përtej kufijve, ai e siguroi Perandorinë me një brez tampon me shtete klienteliste dhe bëri paqe me Perandorinë Parthiane (Irani e Iraku i sotëm) duke përdorur diplomacinë.
Gjatë mbretërimit të tij Augusti reformoi sistemin romak të taksave, krijoi një ushtri stabël, themeloi të famshmen Gardë Praetoriane dhe krijoi Thesarin Ushtarak (aerarium militare) në shërbim të ushtarëve aktivë dhe atyre në pension. Nën Augustin qyteti i Romës u shndërrua plotësisht në një kryeqytet perandorak. Ai krijoi forcën e parë të institucionalizuar policore dhe të zjarrfikësve në shërbim të qytetit. Po ashtu ai krijoi prefektin komunal si një zyrë e përhershme në qytet. Duke përmirësuar ndjeshëm financat ai ndërtoi rrugë të reja dhe siguroi mirëmbajtjen e tyre në të gjithë gadishullin Italik, Augusti instaloi gjithashtu një sistem zyrtar ndërlidhës stacionesh postare që mbikëqyreshin nga oficerë ushtarakë të njohur si praefectus vehiculorum. Ai gjithashtu ngriti e restauroi mbi 80 ndërtime të ndryshme publike e tempuj madhështorë, duke e shndërruar Romën nga një qytet ordiner në një kryeqytet perandorak. Ishte pikërisht Augusti që i dha pamjen Romës sipas modelit të arkitekturës klasike Greke, duke e bërë stilin arkitektural Korinthik, me origjinë nga Greqia e lashtë, stilin mbizotërues arkitekturor të Romës perandorake. Por edhe pse ishte individi më i fuqishëm në Perandorinë Romake, Augusti dëshironte të mishëronte frymën e virtytit dhe normave republikane. Në vitin 29 p.K. ai i dha 400 sesterce (me 1 sesterce blije 1 kg miell) secilit prej 250.000 qytetarëve të Romës, 1.000 sesterce secilit prej 120.000 veteranëve në kolonitë dhe shpenzoi 700 milion sesterce për blerjen e tokave për të vendosur në to ushtarët e tij. Një vit më pas ai shkriu 80 statuja argjendi që ishin ngritur për nder të tij e me imazhin e tij, duke u përpjekur të dukej sa më i kursyer e modest. Poetët e epokës Augustiane, Virgjili dhe Horaci e vlerësonin Augustin si mbrojtës të Romës, përkrahës të drejtësisë morale dhe një individ që mbartte barrën e përgjegjësisë në mirëmbajtjen e perandorisë. Kanë mbetur të famshme fjalët e tij në shtratin e vdekjes: “Unë gjeta një Romë me qerpiç; dhe po ju a lë atë në mermer”.
.
Gaius Julius Ceasar
Gaius Julius Ceasar
Përveç se themelues i Perandorisë Romake ai konsiderohet gjithashtu si një nga udhëheqësit më efektivë, por dhe më të debatueshëm në të gjithë historinë njerëzore. Ai hodhi themelet e një regjimi që zgjati, në një formë ose në një tjetër, për afro 1500 vjet, ku edhe mbasi ra përfundimisht gjysma e perëndimore e perandorisë (Roma e Vjetër) gjysma tjetër, ajo lindore (Roma e Re), vazhdoi të lulëzojë deri në rënien e Kostantinopojës në 1453.
Kujtimi i Augustit u përfshi në etikën politike të epokës Perandorake si një paradigmë e perandorit të mirë. Çdo Perandor i Romës që erdhi më pas adoptoi emrin e tij Cesar Augustus dhe gradualisht ky humbi karakterin e tij si emër, duke u kthyer përfundimisht në një titull. Si mbiemri që ai adoptoi, Cesar, ashtu edhe titulli i tij, Augustus, u bënë tituj të përhershëm dhe u përdorën prej të gjithë sundimtarëve të Perandorisë Romake (të Vjetër e të Re) për më se 14 shekuj pas vdekjes së tij. Në shumë gjuhë fjala Cesar u bë sinonim i fjalës Perandor (në gjermanisht Kaiser, në bullgarisht Tsar e po e njëjta në rusisht).
Duket se kjo trashëgimi e jashtëzakonëshme e Augustit ka lënë gjurmë edhe tek populli ynë, i cili në nder të tij e ka lënë mënjanë “Gjashtën” për “Gushtin”.
.
* titulli redaksional: radiandradi.com
.
Marrë nga muri i Fb i Kliti Kallamatës, 31 gusht 2019

 

Related Images:

Artikulli paraprakPa ty, Sevasti Qiriazi – nga Meti Fidani
Artikulli tjetërBiografi e Ahmet Zogut, Mbretit të Shqiptarëve
Jozef Radi
Biografi Jozef Radi 16 janar 1957, lind rastësisht në qytetin e Elbasanit, mbasi të dy prindët e posadalë nga burgu ishin interrnuar në kampin e Kuçit të Kurveleshit... Ishte i vetmi fëmijë i të ashtuquajturit “Kampi i 100 Intelektualëve”... 1957, Pagëzohet me emrin Antonin, por xhaxhai i tij me të njejtin emër, e regjistron si Jozef... 1957-1961, ndjek fatin e prindërve në odisenë e kampeve: Radostinë, Gradishtë, Çermë dhe më së fundi n’atë të Savrës... 1963-1971, kryen shkollën fillore dhe tetëvjeçare në Karbunarë dhe Savër me rezultate shumë të mira... 1971-1975, ndjek gjimnazin “20 Tetori” në qytetin e Lushnjes, ku përjashtohet dy herë nga shkolla, thjesht si... i biri i Lazër Radit! 1975, frekuenton të njëjtën klasë me Gëzim Hajdarin dhe Shpend Sollakun: Tre të apasionuar të letërsisë; më vonë edhe autorë mjaft të njohur librash... 1975, fillon si puntor në fermën e Savrës 1977-1979, kryen shërbimin ushtarak në repartet e xhenjos, fortifikim në Dropull të Gjirokastrës... 1981, mbaron shkollën e mesme me rezultate të shkëlqyera dhe as bëhet fjalë për vazhdimin e ndonji shkolle të lartë... 1984, bën gjithë përpjekjet për botimin e librit të parë poetik “Trokitje”, por problemet e biografike... e pengojnë botimin edhe pse Shtëpia Botuese e kishte vlerësuar si... “të botueshëm...” 1984-1990, krahas punës së rëndë në bujqësi, studion intensivisht gjuhët e huaja; merret me përkthime, shkruan dhe redakton veprën e të atit... 1989, së bashku me të atin përkthejnë veprën “Stalini, Moxarti dhe Maria Judina” e poetit Bërkoviqit, e cila kalon dorë me dorë si vepër antidiktaturë... 1990, së bashku me të Atin, vendosen në Tiranë, prej ku nis nji fazë e re shprese dhe entusiazmi, se demokracia mund t’i riparojë pasojat e diktaturës... dhjetor 1990-31 mars 1991, ndjek nga afër lëvizjen dhe ndryshimet demokratike... mars 1991, boton për herë të parë, ciklin me 6 poezi në revistën arbëreshe “Katundi Ynë” në Kozenca. maj 1991, regjistrohet në fakultetin e Gjuhë- Letërsisë dhe më pas kalon në atë Juridik. 1993, botojnë së bashku me të atin librin e parë “Muret e Muzgut” si dhe poemën “Stalini, Mozarti dhe Maria Judina” 1993, nis botimin e revistës tremujore “Arbëria”, e cila del në tre numra... 1993-maj 1997, punon në detyra të ndryshme në Presidencën e Republikës. qershor 1994, mbaron Fakultetin Juridik qershor 1997, ngjarjet e atij viti ishin dëshmi e vrasjes së demokracisë... detyrohet të emigrojë në Itali. shtator 1998, humb të Atin, Lazër Radin, njeriun me të cilin kishte ndarë ditët më të vështira të jetës. 2000, boton librin e dytë poetik: “Kujtesa e Mjegullës” 2004-2005, mbulon për gati dy vjet rubrikën “Qiell i Përtejmë” në revistën “ars” 2007, boton me bashkaautorë albumin fotografik “Ancona nascosta” 2000-2010, bashkpunon me shokun e tij Gëzim Hajdari, në redaktim e veprës së tij të botuar në Itali 2011, boton librin e tretë poetik “Fletorja e Vjeshtës” 2000-2013, bashkëpunon vazhdimisht me shtypin shqiptar 2000-2013, përkthyen mjaft nga veprat e poetëve si: Ungaretti, Montale, Raboni, Senesi, Fatuiva, Pessoa, De Moraes, Hikmet etje, si dhe ka në duar veprën e Bodlerit “Lulet e së keqes” 2016, po përgatit për botim veprën e plotë të Lazër Radit në 14 vëllime... Jeton prej 16 vitesh në qytetin e Anconës...

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.