“Tokën nuk e shes me flori”
Në fillim të shekullit XX, kur fuqitë e huaja po vizatonin hartat e reja të Ballkanit, Prek Cali u bë pengesa kryesore për copëtimin e trojeve shqiptare. Thuhet se gjatë punimeve të Komisionit të Kufijve, përfaqësuesit e huaj dhe fqinjët u përpoqën ta korruptonin.
Sipas dëshmive, atij iu ofrua pesha e tij në flori vetëm që të lejonte lëvizjen e gurëve të kufirit në dëm të Vermoshit.
Përgjigjja e tij ishte e prerë dhe e thjeshtë, ashtu siç ishte edhe vetë Malësia:
“Unë nuk jam këtu për të shitur gurët e baballarëve, por për t’i mbrojtur ata me gjak.” Ai nuk u thye as nga paratë dhe as nga kërcënimet, duke bërë që Vermoshi të mbetet pjesë e Shqipërisë edhe sot e kësaj dite.
Qëndresa në Shpellën e Vuklit (1945)
Episodi që vulosi pavdekshmërinë e tij është janari i vitit 1945. Prek Cali, tashmë në moshë të thyer, ishte kundërshtari kryesor i regjimit të ri komunist që po instalohej. Ai u rrethua në Shpellën e Vuklit së bashku me një grup trimash nga forcat partizane.
-Rrethimi në dëborë: Ishte një dimër i egër. Forcat e ndjekjes e kishin rrethuar shpellën dhe sulmi ishte i pamundur pa humbje të mëdha.
-Ultimatumi: Për të shmangur vëllavrasjen dhe për të shpëtuar fshatarët e pafajshëm që po kërcënoheshin me djegie shtëpish, Prek Cali vendosi të dorëzohej.
-Dinjiteti deri në vdekje: Kur doli nga shpella, ai nuk doli si i mposhtur. Ai doli me kokën lart, i veshur me rrobat tradicionale të malësorit.
Fjalët e fundit para pushkatimit
Në mars të vitit 1945, pas një gjyqi të shpejtë në Shkodër, ai u dënua me vdekje. Edhe para skuadrës së pushkatimit, trimi i Kelmendit nuk u thye.
Para se plumbat të godisnin, ai thirri:
“Rroftë Shqipëria! Poshtë komunizmi! Hallall ma bëni gjakun!”
Prek Cali nuk ishte thjesht një luftëtar; ai ishte një institucion moral. Ai përfaqësonte:
-Besën: Fjala e dhënë ishte e shenjtë.
-Atdhetarinë: Shqipëria mbi çdo gjë.
-Trimërinë stoike: Përballja me vdekjen pa u trembur syri.
Sot, ai kujtohet si njeriu që “mbylli me kyç” derën e Shqipërisë në Veri, duke mos lejuar që asnjë pëllëmbë tokë të tjetërsohej. Një histori e vërtetë që na kujton se trimëria nuk është mungesë frike, por triumf mbi të për hir të një kauze më të lartë.
Lavdi përjetë Prek Calit!
#shkoder #Vermosh #dukagjin #shqiptar #shqiperia