Shqipëria po zhduket në heshtje
nga Sokol Neçaj
Krizat që shpërthejnë në sheshe pushtojnë ekranet. Por ka edhe kriza që zhvillohen pa zhurmë, por ndryshojnë fatin e një vendi më thellë se çdo përmbysje politike. Kriza demografike e Shqipërisë është pikërisht e tillë.
Sipas skenarit të mesëm të Kombeve të Bashkuara, popullsia shqiptare, e cila arriti kulmin në vitin 1991 me 3.28 milionë banorë, mund të zbresë në vetëm 1.18 milionë deri në vitin 2100. Kjo do të thotë një tkurrje prej afro 64 për qind.
Një vend që humbet gati dy të tretat e popullsisë nuk është thjesht një vend me më pak banorë. Është një vend tjetër: me më pak fëmijë, më pak punëtorë, më pak mjekë, më pak sipërmarrës dhe më pak taksapagues; një vend ku gjithnjë e më pak të rinj duhet të financojnë pensionet dhe kujdesin shëndetësor të një popullsie gjithnjë e më të moshuar.
Qeveritë e paraqesin shpesh krizën si pjesë të një prirjeje evropiane. Por Evropa e arriti kulmin demografik rreth vitit 2020; Shqipëria që në vitin 1991. Ne filluam të tkurreshim përpara se të pasuroheshim, përpara se të konsolidonim shtetin dhe përpara se tranzicioni të prodhonte sigurinë që u ishte premtuar qytetarëve.
Problemi nuk është vetëm se familjet po lindin më pak fëmijë. Është edhe fakti se një pjesë e madhe e atyre që mund t’i lindnin dhe t’i rrisnin këta fëmijë janë larguar. Emigracioni nuk ka marrë vetëm fuqi punëtore; ka marrë çiftet e reja, profesionistët dhe prindërit e brezave që do të lindin jashtë Shqipërisë.
Në këtë kuptim, emigracioni është referendumi më i sinqertë mbi cilësinë e shtetit. Shqiptarët nuk largohen vetëm për paga më të larta. Ata largohen sepse nuk besojnë te drejtësia, meritokracia, arsimi, shëndetësia dhe mundësia që fëmijët e tyre të kenë një të ardhme të sigurt këtu.
Ndërkohë, politika feston kullat, aeroportet, hotelet dhe numrin e turistëve, sikur zhvillimi të matej vetëm me betonin që ndërtohet dhe jo me njerëzit që mbeten. Por çfarë zhvillimi është ai që rrit çmimin e tokës dhe zbraz shkollat? Çfarë suksesi është ai që importon punëtorë, pasi ka dëbuar qytetarët e vet?
As teknologjia nuk është zgjidhje magjike. Automatizimi mund të zëvendësojë disa vende pune, por nuk mund të mbajë gjallë një komunitet, të popullojë zonat kufitare, të krijojë familje apo të mbajë hapur një shkollë pa nxënës.
Zgjidhja nuk është as një bonus simbolik për lindjet dhe as thirrja që gratë të bëjnë më shumë fëmijë. Njerëzit krijojnë familje kur kanë punë të qëndrueshme, banesë të përballueshme, çerdhe, shkolla cilësore dhe besim tek e ardhmja. Politika demografike nuk fillon në maternitet; ajo fillon te shteti i së drejtës, ekonomia dhe shpresa.
Shpopullimi duhet trajtuar si çështje e sigurisë kombëtare. Një Shqipëri me 1.18 milionë banorë do të ketë më pak fuqi ekonomike, më pak kapacitete shtetërore dhe më pak peshë politike. Mund të përfundojmë me një diasporë shqiptare gjithnjë e më të madhe dhe një shtet shqiptar gjithnjë e më të vogël.
Projeksioni i OKB-së nuk është një fat i shkruar. Ai na tregon se ku po shkojmë, nëse nuk ndryshojmë drejtim.
Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për më shumë lindje. Ka nevojë për më shumë arsye për të jetuar këtu. Sepse pyetja nuk është vetëm sa shqiptarë do të ketë në botë në vitin 2100, por sa prej tyre do të duan dhe do të munden të jetojnë në Shqipëri.
Nëse politika nuk e bën sot këtë pyetje, historia mund të japë përgjigjen e saj më të rëndë: Shqipëria nuk u humb nga një armik i jashtëm, por u zbraz nga paaftësia e shtetit për t’u dhënë qytetarëve të vet një të ardhme.