Prezantimi…
Mimoza Ahmeti, një takimi në Galerinë Babel, në Paris
Mimoza Ahmeti prezantoi, në kuadër filozofik dhe metodik, rrjedhën e krijimit të saj gjatë një takimi në Galerinë Babel, në Paris, me lexuesit e saj, më 5 tetor 2025.
Ajo filloi duke shpjeguar titullin e koleksionit të saj Nocionet e varfra, duke u kthyer në rrugën e gjatë të udhëtimit të saj poetik. “Nocione të varfra” vjen nga një poezi që tregon dramën e subjektit që kërkon të përqafojë botën e vet me ndihmën e nocioneve të mësuara. Një poezi tërësisht brenda, e përshkuar nga një melankoli e dukshme:
Nocione të shkreta,
e vetmisë hapësinore që ti kompozon,
Unë po kaloj nëpër inerci në të njëjtën kohë me ty
në hapësirën time duke përfshirë vetëm mua,
si në një qytet
papritmas braktisur nga të gjithë,
me një ndjenjë absolute pa kthim
(gjë që e di që nuk mund të ndodhë)
Nocione të shkreta,
mbetur në ajër, të huaj për çdo marrëdhënie,
Sepse, mjerimi dhe shkëlqimi njëkohësisht,
Nuk ndjej më asgjë.
Poema trajton “nocionet e varfra” – pra, konceptet, idetë, kategoritë mendore – që subjekti i konsideron si të pamjaftueshme ose të mangëta.
“Unë” avancon “nga inercia”, pa vullnet të pastër, e bartur nga e njëjta lëvizje si këto nocione të varfëra, por gjithmonë “në hapësirën time duke përfshirë vetëm mua”, – thotë Ahmeti.
Kjo hapësirë është ekskluzivisht brenda, një hapësirë që nuk ka më kuptim me nocionet e dhëna:
“Të mjerët” sepse dështojnë; “shkëlqejnë” sepse ruajnë vlerë estetike, poetike apo tragjike.
Duke vijuar analizën metodike të krijimit të saj, autorja shpjegon se poezitë e saj të hershme shprehnin parësinë (Firstness), një koncept filozofik nga Charles Sanders Peirce, ku ndjenjat nuk komunikohen me interpretime, por janë thjesht një reflektim i një gjendjeje, një “gjendje shpirtërore”.
Po shkruaja me vrullin e emocioneve të pastra, shpjegoi Mimoza Ahmeti. Kisha një fletore të mbushur me poezi dhe vizatime që u zhdukën në mënyrë misterioze në shtëpinë e burrit tim… Këto poezi nuk ishin përfshirë në librin tim të parë Bëhu i bukur (Bëhu i pashëm), botuar në vitin 1986 nga Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, sepse kritikët i kishin cilësuar “dekadente”
Ju prezantoj një:
Kohë
Koha pa ty,
Koha pa mua.
Sonte kam frikë,
Pasiguri në këtë dhomë.
Me duket sikur je
në një moment këtu,
këtu, në drejtim të pacaktuar,
këtu, në të gjitha drejtimet.
Ti je pluhur i gjallë
duke rënë mbi mua nga lart,
rrjedhin nga buzët, qerpikët, flokët.
Të kam dashur aq shumë,
Ti më deshe shumë,
që jetët nuk do të mjaftonin,
dhe muaj nuk mjaftuan
për të mos pëlqyer
atë që duam.
Një atmosferë e brendshme e butë dhe e brishtë: emocion pa shpjegim, atmosferë pa narracion,
një prani pa formë, ndjesia e pastër e një brendësie të menjëhershme.
Do të kisha dashur të shkruaja gjithmonë me këtë pafytyrësi interpretimi dhe këtë plenitet të shtetit, – thotë Ahmeti.
Më pas kontribuova në shkrimin e një poezie me frymë trendy dhe intensive, poezi që patën shumë sukses. I kam bashkuar në një cikël të quajtur “Fryma e Trendy”. Unë mund të emëroj disa tituj: Në flluskën ekzistenciale, yjet, ose Mama dhe fëmijët e saj.
Më pas u ktheva në një poezi filozofike, metafizike, të një fryme jo trendi. Koleksioni im Delirium (1994), një bestseller ende i dashur për lexuesit, u nda në dy pjesë: Fryma jo trendy dhe fryma trendy. Këto tekste përkthejnë thyerjen e egos ose ngritjen e saj në nivelin e deluzionit. Ata kurrë nuk e kanë kërkuar arsyen tek “tjetri”, por tek vetja. Titulli Delirium shpreh si keqardhjen e humbjes së primatit ashtu edhe pamjaftueshmërinë e botës për t’ia shpjeguar botës.
Ekstrakt nga Delirium:
Pse po ikni nga unë, krijesa?
Jetoj një jetë me gjëra, gjithmonë inekzistente,
Duke pasur vetëm qenien time në duart e mia…
Oh, a ka gëzim më të madh se ky?
A mund të ketë dënim më të madh?
Ky varg madhështor ngjall vetminë thelbësore, por edhe sovranitetin intim: subjekti nuk posedon asgjë tjetër përveç vetvetes – asnjë botë, asnjë prani, asnjë njohje – vetëm qenien e saj të zhveshur, të mbajtur në duart e veta, si një objekt i çmuar dhe i dhimbshëm.
“Oh, a ka lumturi më të madhe se kjo?”
Poema kthehet në një përgjim radikal: kjo autarki e detyruar mund të bëhet një vend urimi. A do të ishte lumturia më e thellë ajo e të qenit i pastër, i pa ndarë, jo i shpërndarë nga ndikimet e botës? Një gëzim i palëvizshëm por edhe një vuajtje e jashtëzakonshme: të jesh vetëm me veten, të kesh vetëm veten.
“Mendoj se poezia e brendshme, ajo që graviton nga brenda, që kërkon arsyen jo tek tjetri por brenda vetes, është ajo që na transformon ne, ne dhe të tjerët – në mënyrë poetike dhe etike – dhe është për këtë arsye më e dashura dhe më e dashura. “Me ndikim”, tha Ahmeti.
*
Pas studimit të Ligjeve të formës G. S. Brown, në kuadër të punimit të doktoraturës, Ahmeti shpjegon se poezia e tij humb identitetet e objekteve të ndjeshme duke i konsideruar përmbajtjet si forma.
Libri i saj i vitit 2016, “Libri i Lumturisë”, i titulluar “Lulet e Fjetura”, parashikon udhëtimin e shpirtit si një formë e ruajtur në marrëdhëniet me format e tjera.
Do të ketë surpriza.
Pra, poezia thotë:
Do të ketë surpriza
Kur të gjitha planet tona janë të ngushta
Kur të gjitha këndet bien në një plan
Kur zemra e perlave rrjedh nga cepi i syrit
Dhe do të shfaqet e padukshmja që qartëson më të dukshmen.
Pastaj vjen lamtumira e shqisave
Truri do të nuhasë pa prekur
Oreksi ynë për shqisat do të shuhet ngadalë,
Por do të mbetet një plagë e përgjakshme.
Ku po shkon kjo krijesë absolute
Humbja e sensit të vetmisë?
mjafton NJË?
Sekreti i sekretit ishte kaq i thjeshtë:
Jeta e topit në vizion të orientuar drejtimi.
Ku po shkon o yll, o njeri mbledhur,
Me buzëqeshjen tënde kibernetike?
Mos harroni, gjithçka lëviz ndërsa lëvizni –
Goli është zhgënjyes sepse lëviz.
Humbja vjen me kohën
Fitore me Hapësirë
Por gjithçka do të gëlltitet, do të tretet derisa të zhduket, pastaj do të rilindë.
Dëshira ekziston përtej,
Ashtu si Zoti.
1.S. Brown tregon se krijimi i një forme përfshin gjithmonë zbrazëtinë që e rrethon atë – “të pashprehurin” ose hapësirën ndarëse.
“Humbja vjen me kohën/ Fitorja me hapësirën/ Por gjithçka do të gëlltitet, tretet deri në zhdukje dhe rilind,”
Parimi i transformimit dhe cikli i formave gjenden këtu. Brown tregon se dallimet mund të kombinohen, anulohen ose transformohen. Poema ilustron këtë cikël ku çdo formë absorbohet dhe rilind ndryshe.
“Dëshira ekziston përtej/ Ashtu si Zoti”: dallimi i tejdukshëm dhe i fundit. Këtu, dëshira dhe hyjnorja përfaqësojnë formën që kapërcen kufijtë e perceptuar – një formë e afërt me “dallimin primordial” të G. S. Brown.
Gjatë pandemisë, shpjegon Ahmeti, lënda e ndjeshme e poezisë së tij ndryshoi. Ajo filloi t’i jepte formë përshtypjeve që dikur i kalonte pa i konsideruar “potenciale” për simbolet letrare.
Në një situatë izolimi, ajo shkroi koleksionin Dormance, intime, të ëmbël, të bërë nga fjalë të thjeshta dhe të buta:
Lakër
Ajo po shëtiste në mënyrë të madhe nëpër Art Nouveau
e Mute-it,
kur sytë e tij humbasin në ato të një lypësi
Franceze,
me pamjen e ujshme, faqet e të cilit ishin lagur,
nga uji retinal transparent dhe i gjallë –
Shenjë shëndetësore që heq premtimin,
por lëre një dorë që dridhet.
Ajo mendoi se ata mund të jetonin së bashku, si
të gjithë,
(ajo, e lodhur nga vetmia, ai duke përgjëruar)
Me një kafe të mëngjesit, një shkëmbim fjalësh,
për të kaluar së bashku ditët e mbetura.
Ajo e pyeti nëse ai kishte një ‘kalim’,
për ta çuar atë përtej Kontinentit të Vjetër…
Ai vizaton një buzëqeshje të butë,
aq e hollë sa hëna më e hollë e mëngjesit.
Një “Jo” si nuk thuhet kurrë.
Dhe ai u bë kaq i bukur, me këtë detaj të fytyrës së vetmuar,
duke shpërthyer një shpresë intime.
Me këtë libër, Ahmeti e ndjen qartë se mes objektit të ndjeshëm, kujtesës dhe presionit shoqëror krijohen kushtet për formën poetike – një formë që gjithmonë i tejkalon burimet e veta.
Rrugëtimi poetik mbetet i paparashikueshëm në kuptimin e formave.
Me sa duket, edhe udhëtimi më i vetmuar është një i përbashkët.