Objekt kulti qe ja kemi bjerrë (humbë) kuptimin kultik
nga Jaho Brahaj
Para disa ditësh ishim një grup shokësh në një eskursion me interesa për trashëgiminë e etnisë tonë, por me këto verifikime e shënime mundet me plot gojë të quhet Ekspedite shkencore përnjohëse.
-Ja njeri prej tyre objekteve me simbole kulti që e hasëm, por që po i humb kuptimi dhe vlera si pasuri shpirtërore e mëshiruar në material metal ndër breza.
Zjarri sipas besimit të lashtë të popujve është Bir i Diellit. Për këtë ka edhe Martir të lashtësisë: Prometheu.
E solli rasti i vizitës në Katundin e Kishës, zonë e thellë në Pukë. E po flasim për Kalin e Votrës, i cili mban dy simbole kulti të lashta dhe këta (kuajt e Votrës ose në dialekt Kualt e Zjarmit) janë në përdorim edhe në ditët e sotme në Shqipërinë e Veriut.
Populli i ka ruajtur Kuajt (Kualt në dialektin e Pukës) sepse ato mbajnë Unët e zjarrit (Zjarmit).
Si shikohet edhe në foton ilustruese Kujt e Zjarrit punohen në farkë sipas mënyrës së vjetër të punimit të hekurit. Çdo banesë kishte të tillë.
Nga njëra anë ka të paraqitur Kokën e Shpendit që sipas tregimeve mitologjike është përfaqësuese e Shqiponjës që e njohim (tregimin mitologjik) edhe nga autorët antikë grekë.
Këta Autorë antikë grekë thone, se: Shqiponja ja sjell Rrufetë Zeusit, që po këta autorë e quajnë Zusi Pellazgjik. E pra, rrufeja është Bërthamë zjarri, armë e Zeusit. Nga ana tjetër (në të kundërt) Kali i Votrës ka një disk rrumbullak, simbol i Diellit-Hyjni.
Kemi edhe shembuj arkeologjikë dhe këtu po sjellim foton e artefaktit të botuar nga arkeologu Beb Jubani.
Po kështu, që zjarri (Zjarmi) është i shenjtë kemi shumë të dhëna: P.sh që në disa Netë të mira të kalendarit pagan zjarri mbahej gjithë natën i pashuar. Gjeçovi na ka regjistruar edhe praktikën me Prushin, për ta marrë me “të mirë Diellin” – “Kur bante stuhi me shtrëngata shiu e Bubullima e Vetimë, njerzit nxirrnin jashtë një lopatë me prush për të marrë me të mirë Diellin e Stuhia të pushonte”.
Nuk po zgjatemi në këto rite e praktika në lidhje me shenjtërinë e zjarrit. Kam pyetur mbi 14 persona të moshës 30 deri në 45 vjeç, nga këto zona për domethanën e këtyre dy simboleve tek Kali i Votrës (Vatrës) dhe nuk kishin dijeni.
Ja pra, si i kemi humbur dhe po i humbim dijenitë për simbolet e kultit të të Parëve.
E kështu kemi humbur ndër breza edhe shumë nga dijenitë edhe për simbole e praktika pagane që ishin në lidhje me jetën e besimet e moçme. Këto simbole paraqiteshin e edhe sot ruhen në enë, mjete pune e zbukurimi, shtroje mbuloje, në veshje etj.
Banorët betoheshin në Diell, e po shpërndahemi shumë po të flasim se mendohej se Dielli gjatë natës ka shkuar me pushu. E kur ju binte në biseda (kuvendie ta përmendnin Diellin gjatë darkave (natës) ato thonin: “Për at Diell (Dill) që ka shku me pushu!”, etj, etj.
Shënim: Fotot, – Artefakt arkeologjik i zbuluar dhe botuar nga Prof. Dr. Beb Jubani – Ka të skicuar me gdhendje në gur dy objekte i pari është kryqi simboli i lashtë parakristian i Diellit, dhe Kali i Votrës me simbole të kultit të Zjarrit dhe Diellit, ndoshta skicë grafike e ndonjë altari lëvizes për ndonjë ditë të kalendarit të motmotit…
Ripostim, fillimisht në faqen e FB Jaho Brahaj, 4 maji 2022