Mehmet Gradica dhe Shaban Palluzha – nga Eralda Baze
Mehmet Gradica dhe Shaban Palluzha, pasi nuk pranuan të rreshtoheshin nën ushtrinë partizane jugosllave, u shpallën reaksionarë nga Haxhi Lleshi dhe Fadil Hoxha, drejtuesit komunistë të partizanëve “shqiptarë” të kohës në Kosovë.
Pas kësaj, më 17 shkurt 1945, ata u sulmuan nga forcat jugosllave. Rreth gjashtëdhjetë nacionalistë ishin pozicionuar në tri kullat e Dvoranëve: në kullën e Hasan Sylës, të Hajriz Dvoranit dhe të Zeqir Dvoranit, në Tërstenik.
Eliminimi i tyre mbylli një kapitull të qëndresës së organizuar në Kosovë.
Por komunistët jugosllavë, në bashkëpunim me bolshevikët shqiptarë, nuk u mjaftuan me kaq: organizuan edhe “mobilizimin e rekrutëve”, kryesisht nga familjet nacionaliste, të cilët më pas u eliminuan në Masakrën e Tivarit.
Eralda Baze #eraldabaze #Ndërgjegjësim #shqiperia #kosova
Foto e Mehmet Gradicës e përmirësuar.
Dueli midis Shaban Polluzhës dhe Petar Brajoviqit
nga Fahri Xharra ne b.p. me AI-n
Petar Brajoviq-i e vrau Shaban Polluzhën!
Konteksti historik
Pas kapitullimit të Gjermanisë në Ballkan (vjeshtë 1944), forcat partizane jugosllave hynë në Kosovë me qëllim për ta integruar atë në Federatën e re Jugosllave.
Në nëntor 1944 u formua Brigada e Kosovës, me komandant Shaban Polluzhën, për të luftuar kundër forcave gjermane dhe për të mbrojtur popullsinë shqiptare.
Në janar 1945, Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Popullore të Jugosllavisë i urdhëroi brigadat kosovare që të niseshin drejt frontit të Kroacisë për të luftuar kundër ushtrisë gjermane.
Shaban Polluzha refuzoi urdhrin, duke e konsideruar atë si një mashtrim për ta larguar popullin shqiptar nga trojet e veta dhe për ta lënë Kosovën nën kontrollin serb e malazez. Ai deklaroi publikisht se “Brigada nuk do të lëvizë pa u siguruar jeta e popullit në Drenicë”.
Ky refuzim u shpall kryengritje nga komanda jugosllave.
Ofensiva kundër Drenicës
Në fillim të shkurtit 1945, komandanti Petar D. Brajović, i Brigadës së 46-të serbo-malazeze, mori urdhrin e Titos dhe Shtabit të Serbisë për të shtypur rezistencën shqiptare në Drenicë.
Forcat e tij ishin të përbëra kryesisht nga brigadat e Malit të Zi, të Rashkës dhe të Kurshumlisë, të përforcuara me njësi të policisë ushtarake dhe artilerie.
Sipas raportit të Brajoviqit, datë 22 shkurt 1945, dërguar Shtabit të Serbisë, “forcat e Shaban Polluzhës janë të rrethuara në trekëndëshin Rezallë – Qirez – Likoshan”. Ai e quan Polluzhën “reaksionar i vendosur, i cili ka refuzuar çdo marrëveshje politike”.
Dueli i komandantëve
Në ditët e fundit të betejës, më 21–22 shkurt 1945, trupat e Polluzhës u rrethuan nga njësitë e Brajoviqit.
Sipas disa dëshmive të luftëtarëve të mbijetuar (të mbledhura nga historianët Hakif Bajrami, Jahja Drançolli dhe Zekerija Cana), ndodhi një kontakt i drejtpërdrejtë mes dy komandantëve.
Në përpjekje për të biseduar ose për të fituar kohë, Polluzha dhe Brajoviqi dolën në vijën e parë të frontit, në afërsi të Likoshanit.
Biseda, sipas dëshmive gojore, zgjati pak minuta dhe përfundoi me përplasje armësh: njësitë e Brajoviqit hapën zjarr, ndërsa Polluzha tentoi të tërhiqej për të shpëtuar njerëzit e tij. Në këtë përleshje, Polluzha u plagos rëndë dhe u vra më pas nga njësitë jugosllave.
Në raportin e Komandës së 46-të, Petar Brajović shkruante:
“Shaban Polluzha është eliminuar gjatë luftimeve në Likoshan. Me këtë u shua bërthama e rebelimit reaksionar në Drenicë.”
Pasojat
Pas vrasjes së Shaban Polluzhës, forcat e tij u shpërndanë. U pushkatuan qindra luftëtarë dhe dhjetëra fshatra u dogjën.
Dokumentet jugosllave e quajtën ngjarjen “Pacifikim të Kosovës”, ndërsa në kujtesën shqiptare ajo mbeti si “Tradhtia e Madhe ndaj Drenicës”.
Në vitet ’70, arkivat ushtarake të Beogradit (fondet “Vojnoistorijski Institut”) publikuan fragmente nga raportet e Brajoviqit, të cilat konfirmojnë se urdhri për asgjësimin e Polluzhës kishte ardhur drejt nga Tito, përmes Shtabit të Ushtrisë së Serbisë.
Burime kryesore
Arkivi Ushtarak i Beogradit – (Vojnoistorijski Institut, fondi “Operacije na Kosovu”, 1945)
Hakif Bajrami – Shaban Polluzha dhe Lufta e Drenicës 1945, Prishtinë, 1991
Jahja Drançolli – Kryengritja e Drenicës dhe roli i Shaban Polluzhës, “Buletini i Institutit të Historisë”, Prishtinë, 2004
Zekerija Cana – Kryengritjet shqiptare 1941–1945, Tiranë, 1981
Raporti i Petar D. Brajoviqit – 22 shkurt 1945 (Arkivi i Serbisë, fondi 110)
Besmir Lushaj – Beteja e Drenicës ishte betejë frontale.
430 shqiptarë u vranë në këto luftime, ndërsa brigada malazeze e Bokelit u shpartallua.
Petar Brajović, komandant i divizionit serb, u plagos në përballjen me Mehmet Gradica dhe mbeti në karrocë si invalid gjithë jetën.
Rrethimi në kullat e Dvoranëve erdhi pas humbjeve kolosale të partizano-çetnikëve.
22 brigada sllave e rrethuan Drenicën dhe bashkë me to edhe Brigada e 3-të e Kosovës, e drejtuar nga Mal Sadiku.
I pari ra Shaban Polluzha. Komandën e mori Mehmet Gradica, por edhe ky ra. Të dy u vranë nga goditjet e artilerisë, jo nga plumbat.
Pas Mehmetit, komandën e mori Rexhep Gjeli, duke ra edhe ky heroikisht.
Tre komandantë që ranë njani pas tjetrit në betejën ma të lavdishme të shqiptarëve gjatë LDB.
Masakra e Tivarit u krye nga Brigada e 10-të malazeze, pikërisht si hakmarrje për asgjësimin e Brigadës malazeze të Bokelit në Drenicë.
Marrë nga Muri i FB. Eralda Baze,13 maj 2026