Legjenda e Komunizmit shqiptar Zef Mala (1915-1979)

Legjenda e Komunizmit shqiptar Zef Mala (1915-1979)

Zef Mala lindi me 14 prill 1915.
Pas mbarimit të gjimnazit “Kolegjit Saverian” të Urdhri Jezuit në Shkodër me nota të shkëlqyera Zefi studioi në Vjenë për filozofi.
I frymëzuar, pas parimeve humanitare të vëllazërimit të popujve dhe ideve të së majtës evropiane, u aktivizua në tubimet antiqeveritare të popullit austriak dhe për pasojë u arrestua nga policia. Nga kjo pjesëmarrje iu pre bursa e studimit, nga raportet që bënte konsullata shqiptare në instancat përkatëse. I mirëformuar me kulturë të gjerë dhe bindje të thella filozofike gëzonte respekt dhe influencë në njerëz të shtresave të ndryshme përparimtare të shoqërisë dhe u bë udhëheqës i “Grupit Komunist të Shkodrës” në vitin 1937, me të cilin boton një vit më vonë “Buletini Jeshil”.
Aktiviteti i dendur i këtij grupi, i cili po shtrihej në të gjithë trevat shqiptare ra në sy të hafijeve të regjimit të “Zogut” dhe në vitin 1938, u arrestua mes dhjetëra të tjerëve.
Zefit iu dha dënimi me gjashtë vjet burg në Breshtan (Berat). Nga burgu u arratis së bashku me shokë të tjerë, për t’u bashkuar me grupet e rezistencës kundër pushtimit fashist. Në dosjet e pushtuesve italianë ai shfaqej si komunist i rrezikshëm dhe e internuan në Ventotene (Itali), ku ishin internuar krerët kryesorë të partive komuniste e socialiste italiane. Vlerësimi i tyre për Zefin ishte tejet i lartë dhe kjo klimë ndikoi në emancipimin e përgjithshëm të tij.
Ndërkohë, Enver Hoxha kishte mbjellë trillin, sikur Zefi kishte tradhtuar shokët. Por komunistët e “Grupi të Shkodrës”, nuk ranë prè e këtij trillimi. Vasil Shanto, Tuk Jakova dhe Qemal Stafa kishin besim të plotë tek Zefi dhe i përgënjeshtronin shpifjet e ulëta të Hoxhës dhe i kërkonin mendime të ndryshme për problemet të grupit edhe në internim.
Pikëpamja e Zef Malës për lidhje me parti homologe ishte se, duhej të lidheshin me Partinë Komuniste italiane, si më e avancuar dhe larg shovinizmit sllav. Mungesa e tij në tentativën e shkrirjes së grupeve komuniste në themelimin e Partisë, ishte një minus i madh dhe përfituan të dërguarit e Titos.
Kur armata III aleate zbarkoi në Itali, liroi të burgosurit politikë italianë dhe me kombësi të ndryshme, midis tyre edhe shqiptarët, të cilët i mblodhën në qytetin e Barit. Zef Malën e sollën me pranga për ta gjykuar sërish në Shqipëri. Me ndihmën e “Njësitit gueril të Tiranës” mundi të arratisej dhe u inkuadrua në grupin e Pezës. Enver Hoxha dhe Miladin Popoviçi ndodheshin në Pezë dhe patën diskutim me Zefin për rezolucionin e partisë.
Zefi, jo vetëm iu kundërvu ndaj gabimeve që i atribuoeshin “Grupit Komunist të Shkodrës” dhe atij personalisht (duke përfituar nga mungesa e tij dhe qëndrimi të ulët të (Kristo Themelkos), por shtroi dhe vërejtje të tjera ndaj vijës së partisë në përgjithësi. Pyetjes së Miladinit se ç’mendonte për çështjen e Kosovës, ai iu përgjigj: “Çështja e Kosovës pa diskutim duhet të zgjidhet me anë të plebishitit”.
Nga ky qëndrim kundërshtues i Zefit u vendos përfundimisht likuidimi në prapaskenë i tij. Por falë nuhatjes së Zefit dhe njoftimit të Myslym Pezës, ky plan ogurzi dështoi. Pas kësaj orvatjeje iu propozua nga Enver Hoxha që Zefi të trajtohej si të gjithë anëtarët e “Shtabit të përgjithshëm”, por ai pranoi të trajtohej si gjithë partizanët e thjeshtë dhe në besën Myslym Pezës.
I sëmurë nga sytë, dhe meqë i duhej një kurim sa më i shpejtë, e sollën ilegal në Tiranë. Në fillim të vitit 1945 iu desh të kryente një ndërhyrje kirurgjikale në sy, sepse gjendja ishte shumë e rëndë dhe e dërgojnë në Itali, ku u mbajt i shtruar për gjashtë muaj. Miq të shumtë antifashistë të Ventotenës e vizitonin shpesh në spital, si Luigi Longo, Pietro Neni dhe Sandro Pertini Presidenti i Italisë në vitet ‘80-të e shumë të tjerë, të cilët i propozuan të aderonte në ndonjërën parti në Itali ku do t’i hapej perspektivë e madhe dhe me problemin e syve do të ishte më mirë.
Zef Mala kthehet në atdhe dhe emërohet drejtor i Bibliotekave. Por ashpërsimi luftës së klasave dhe veçanërisht lufta kundër elitës intelektuale e gjen në burgun e Tiranës në vitin 1947-1949. Klika prosllave e Koçi Xoxes i mori të gjitha gjynahet e mëkatet dhe Zef Malaj doli nga burgu si i persekutuar nga kjo klikë dhe u “rehabilitua”.
Me ndjenjën e thellë për t’i shërbyer atdheut e popullit iu përkushtua punës si drejtor i Arkivit të Shtetit. Ai u ngarkua për të mbledhur material historike të periudhës 1912-1924, por ai sërish burgoset në vitin 1956 dhe nuk arriti ta përfundonte këtë punim. U dënua 5 vjet në Zvërnec të Vlorës ku klima ishte tejet e keqe për shëndetin dhe ia përkeqësuan shikimin deri në humbjen e 80% të dritës së syrit.
Nuk i njohën të drejtën e kthimit, as në qytetin e Shkodrës dhe as në rrethin e Tiranës pas mbarimit të afatit të burgosjes. Dhe Zefi plot humor shpotitës thoshte: “S’më mbetet veçse të ngreh një kasolle në pyll, ku ndofta do të kuptohem më mirë me egërsirat”.
I ndodhur pa familje, pa strehë, pa pension invaliditeti, iu njoh e drejta e banimit në Tiranë, një “Qarkullimi brenda kufijve periferikë”, më troç një internim në Tiranë. Pas një viti u thirr nga kryeministri Mehmet Shehu, i cili iu drejtua: “Mbase jeta jote është zhvilluar në kushte anormale, hyr e dil në burgje e në internime, kam këtë propozim: 1.Po të mos na ngacmosh, nuk do të të ngacmojmë. 2.Jam i disponuar të të plotësohen kërkesat e tua të mundshme.
Zefi i thotë: “Vetëm pikën e dytë do ta zbatoj. Konform ligjit kërkoj të më njihet e drejta e invaliditetit të plotë. Të më sigurohet banesë”.
Këto kërkesa me urdhër të Mehmet Shehut iu plotësuan. Por kalvari i vuajtjeve të Zef Malajt nuk ka të sosur dhe një ditë diktatori e kish parë në rrugë të shoqëruar nga Lec Mala dhe pas tre ditësh i komunikojnë internimin në Labovë për pesë vjet.
I shkruan një promemorje kryeministrit Mehmet Shehu në vitin 1978. Në zgjedhjet për deputet të “Kuvendit Popullor”, Zef Mala nuk pranon të votojë… I bëjnë gjyqin në Tiranë dhe i shtojnë vitet e internimit, ku edhe mbylli sytë në ditën e ndërrimit të viteve (dhjetor janar i vitit 1979), në spitalin e burgut të Tiranës.
Zefi, sipas miqve të tij, Henrik Gjoka dhe Skënder Haxhihasani, ka lënë shumë kujtime dhe ese filozofike, mbi 8 vëllime të cilat nuk dihet ku kanë përfunduar. Zef Mala ishte ndër përkrahësit e parë të ideve komuniste, por ai arriti në konkluzionin se “komunizmi si ideologji ishte një utopi, kurse si sistem politik, ishte një regres për njerëzimin…”
https://www.panorama.com.al
Marrë nga Almanaku Historiko Artistik

Related Images: