Kena me dekë pluhnit t’fluturave
poezi nga Asja Mulgeci
Ndoshta, kena me dekë, n’çdo perëndim dielli,
tue puthë syshë ma t’përkoren lule, aromave t’njasaj lugin’s s’blertë,
ku ngjyroset stinsh natyra,
njaty ku përgjunjen dhe zotat vetë, poshtë qiells s’përhime
Kena me dekë pluhnit t’fluturave,
pa u ngi me t’bukurën hyjni…
pa celebrue altarit t’shpirtit kët dalldisje t’msheftë
Tufë friknash ndalën vrapin,
si kulpnajë mbshjellun trupit, shpërbajn’ esencën e jetës,
vijzash t’buzve, mbyllin puthje t’paputhuna,
kena m’e lypë kyt fërgëllimë jete,
strukun hijshëm, hojzash blete
Ndoshta kena me dekë n’çdo dekik, fryms t’njani-tjetrit,
ku shkrimë mallin e prap s’u ngimë…
unët kena me mbetë, pa mujtë me u prekë, sa here çilim sytë
Kena me dekë, veç mish e asht, krahnorit tue çilë sythe dëshirash,
afshit tue u djegë si kashtë,
e prap përtej ksaj bote, kena m’u dashtë!
Analizë e poezisë nga Jehona Poetike
I. Thelbi tematik (ajo që shihet dhe ajo që heshtet)
Poezia ndërton një hapësire imagjinare që funksionon si pikëtakim ndërmjet bukurisë dhe humbjes. Bregu shfaqet si port simbolik, ku ndjenjat ankorohen, edhe pse koha dhe trupi mbeten të përkohshëm.
Ajo që duket qartë në vargje është fryma e natyrës: dielli i perëndimit, aroma e luleve, lugina e gjelbër, fluturat, era që mbështillet pas kodrave. Kjo skenë është e butë, e qetë, shpirtërore.
Në shtresën e heshtur lexohen: frika e humbjes, malli për mos-kthimin, pranimi stoik i kalimit të trupit në hi si shndërrim në kujtim, dhe përjetimi i së bukurës si gjë që shijohet pikërisht sepse nuk zgjat.
Përdorimi i fjalës ndoshta nuk është shenjë luhatjeje, por refren meditimi: një mënyrë për ta ruajtur ndjenjën dhe për ta shndërruar dhimbjen në muzikë të brendshme.
Hiri nuk shfaqet si zhdukje, por si transformim i trupit në arkiv të dashurisë.
II.Psikologjia e vargut (labirinti i brendshëm emocional)
Subjekti lirik e përjeton dashurinë jo si britmë, por si dridhje të brendshme, si prush që ndriçon pa bërë zë. Syri që lexon dëshirimin, fryma që bëhet vesë, heshtja që flet muzikalisht dhe shkrimi si gjurmë e personalitetit të paimitueshëm, tregojnë një psikologji të pjekur dhe meditative.
Dashuria këtu është prush që ndriçon, jo flakë që shuan.
III.Gegnishtja si energji krijuese universale
Poezia e kthen gegnishten në instrument muzikor, jo si kufi lokal, por si fuqi tingullore që mbart emocionalitet, jehonë, butësi dhe forcë te brendshme.
Zanoret e gegnishtes e zgjasin vargun si frymëmarrje, ndërsa bashkëtingëlloret krijojnë jehonë malesh, lugina që flasin dhe breg që ruan.
Fjalët janë të zakonshme, por të shenjtëruara nga ritmi i brendshëm: kodër, hi, vese, flutur, diell, shpirt, dëshirë. Fuqia e gegnishtes nuk qëndron te fjalët e panjohura, por te muzika e fjalëve të njohura.
Kjo e bën Poezinë të brishtë të butë dhe me rezonancë shpirtërore.
IV.Fuqia figurative dhe simbolike
Sistemi i figurave ngrihet mbi metamorfozën:
Bregu si vend shpëtimi i ndjenjës, fluturat si arketip i lirisë, perëndimi si moment liminal, vesa si butësi mbi prush dashurie, hi si transformim i trupit në kujtim dashurie.
Asgjë nuk zhduket, vetëm shndërrohet në ekzistencë tjetër poetike.
V.Krahasimi me poetët botërorë
Estetika e saj e lidh me meditimin ekzistencial të Kavafisit, lundrimin e brendshëm te Seferisit, melankolinë romantike të Heines dhe forcën monumentale në thjeshtësi të Vaptsarovit.
Por kjo poezi dallohet sepse nuk e lartson udhën, por bregun. Nuk e kërkon universalen, por e lind.
Kjo poezi ka ritëm të brendshëm, emocion meditativ por të thellë, strukturë të pastër, leksik të thjeshtë por të shenjtëruar figurativisht, dhe bashkim të erosit me reflektimin ekzistencial.
Ajo është e dënjë për antologji që i dëgjojnë edhe vargjet edhe heshtjet mes tyre.
VII.Fjalët e lavderimit dhe premtuese për poeten
Poetja mbart një fisnikëri të shpirtit dhe një forcë të gjuhës që nuk imponohet, por rrezaton. Ajo dëgjon edhe zemrën, edhe shpirtin, edhe heshtjet, duke e shndërruar ndjeshmërinë personale në rezonancë universale.
Lavdërimi për të nuk është dekor, por pasojë e fuqisë së vargut. Premtesa e saj poetike është e madhe: gjuha e saj ruan zjarr, rrezaton vesë dhe krijon breg ku ndjenja shpëtohet.
VIII.Përfundimi
Poezia është një pikëtakim i brishtë midis dashurisë dhe fatit, ku gjuha bëhet strehë për at që trupi s’e mban dot. Ajo mbart eros, melankoli, stoicizëm dhe spiritualitet, pa e thyer asnjëherë skeletin e vargut.