I diplomuar nga përvoja
nga Antoine Hudin
Aleksandër Buda është inxhinieri i parë i diplomuar nga Arts et Métiers ParisTech përmes vlefshmërisë së të nxënit nga përvoja (VAE). Itinerari i një profesionisti me rrugëtim të gjatë.
Juria nuk bën shumë kthesa dhe e pyet kandidatin pse ka zgjedhur Francën. “Për Alexandre Dumas dhe d’Artagnan-in e tij, për Hugo-n dhe Balzac-un. Për idealet e lirisë dhe të demokracisë që përcjell letërsia franceze.” Burri 48-vjeçar që përgjigjet me bindje quhet Aleksandër Buda. Ai ishte larguar nga Shqipëria shtatëmbëdhjetë vjet më parë. Pasi mori shtetësinë franceze në vitin 2000, ai erdhi për të fituar, atë ditë korriku 2006, këtë herë një çelës profesional: diplomën e inxhinierit të “Arts et Métiers”. Ai është i pari që e merr atë përmes procedurës së re të vlefshmërisë së të nxënit nga përvoja (VAE).
Dashurinë për letërsinë franceze ia kishte përcjellë i ati. Mjek në Shqipëri, ai kishte ndjekur shkollimin në liceun francez, i cili do të mbyllej pas Luftës së Dytë Botërore. Aleksandri, nga ana e tij, nuk do të ndiqte karrierën mjekësore. Në vitin 1982, ai merr me rezultate të shkëlqyera diplomën e inxhinierit të Minierave në Universitetin e Tiranës, me specializim në shpimet e naftës dhe të gazit. Shoqëria kombëtare shqiptare e shpimeve dhe e shfrytëzimit të naftës e punëson.
Aftësitë dhe forca e tij e punës dëshmohen shpejt. Ai ngjitet në përgjegjësi. Por e folura e tij e drejtpërdrejtë irriton disa drejtues të industrisë së naftës. “Nuk e kam kritikuar kurrë hapur regjimin. Por kur një vendim teknik absurd merrej për arsye politike, nuk mund të rrija pa e thënë. Sidomos kur kjo vinte në pikëpyetje punën e një ekipi të tërë.” Legjitimiteti profesional e mbron për një kohë, por me kalimin e viteve presionet bëhen më të shpeshta. Nën trysni, ai largohet nga industria e naftës në vitin 1989, për të gjetur një punë ushqimi, ku merret me fakse dhe telekse. Tashmë është përfundimisht i skeduar si perturbator.
Në fund të vitit 1990, regjimi stalinist po jetonte çastet e tij të fundit pas rënies së Murit të Berlinit. “Koha ishte e pasigurt. Nuk dihej nëse në mbrëmje do të flinim apo jo në burg, as cili do të ishte fati ynë më pas.” Në janar 1991, ai vendos të kalojë kufirin grek me një qëllim: Francën. Qëndron gjashtë muaj në Greqi dhe një italian bamirës i lë një pasaportë, së cilës ai i zëvendëson thjesht fotografinë; kështu mbërrin në Roissy, në gusht 1991.
Mekanik motoçikletash
Me të mbërritur, Aleksandri sillet me maturi. Nuk bëhej fjalë të deklarohej refugjat politik në një komisariat: tepër e rrezikshme, sipas tij. Ai kontakton Komisionerin e Lartë për Refugjatët dhe Cimade-n, që i japin mbështetje. Merr statusin e refugjatit politik dhe një leje qëndrimi dhjetëvjeçare. Diploma shqiptare e inxhinierit nuk i hap asnjë derë. “Matura ime njihej, por jo rruga ime universitare”, shpjegon ai. Për të jetuar, gjen punë si mekanik në një garazh motoçikletash në Bordeaux. Në mendje ka rikthimin në studime. Në vjeshtën e vitit 1993, kontakton Pierre Andrieux, profesor në Universitetin Paris VI (Jussieu) dhe përgjegjës i një DESS-i në gjeofizikë të aplikuar.
Një nivel shkencor dhe teknik i jashtëzakonshëm
Me ekipin e tij në 1999.
“Kisha punuar më parë me studentë nga Tirana, – kujton Pierre Andrieux, – Aleksandri erdhi vetë të më dorëzonte CV-në. Duke parë nivelin e shkëlqyer të formimit të tij, e paralajmërova se do të mërzitej në DESS. Më mirë ishte të punonte drejtpërdrejt mbi një temë kërkimore.”
Aleksandri orientohet drejt asaj që atëherë quhej Diplomë e Studimeve të Larta (DES), e cila i lejon të hyjë si stazhier në Institutin Francez të Naftës në Rueil-Malmaison. I strehuar në Shtëpinë e Norvegjisë në Qytetin Universitar Ndërkombëtar, ai njihet me gadzarts-ët. “Më pëlqente gjendja e tyre shpirtërore. U miqësuam. Ata më ndihmonin për hartimin e raporteve në frëngjisht. Nga ana ime, i fusja falas në mbrëmjet që organizonim në Shtëpinë e Norvegjisë.” Pas marrjes së DES-it, ai vazhdon edhe për një kohë në IFP, pastaj punësohet nga Géoservice International dhe më pas nga Schlumberger, që e dërgon me mision jashtë vendit (Shtetet e Bashkuara, Itali, Azerbajxhan…) Në vitin 1999, ai vendos më në fund valixhet në anën e Aix-en-Provence, ku punon për Flodim, një prodhues instrumentesh. Aty i rigjen Arts et Métiers. “Aleksandri erdhi të na shihte me një projekt sondash me ultratinguj për eksplorimin e nëntokës, në të cilin dëshironte të bashkëpunonte, – tregon Daniel Mennier, ish-profesor i projektimit në kampusin Arts et Métiers ParisTech. – Më pas, ai propozoi dhe drejtoi çdo vit nga një projekt, me një përfshirje shembullore.”
VAE në Arts et Métiers ParisTech
“Çfarë diplome keni?” Kjo është pyetja rituale e rekrutuesit francez. Edhe pas njëzet vitesh profesion, ai që nuk mund ta justifikojë ekspertizën e vet me një diplomë, shpesh largohet. T’i japësh vlerë përvojës përballë hegjemonisë së studimeve: ky është qëllimi i kësaj mënyre të re për të marrë… një diplomë.
“Që nga maji 2005, kur vendosëm procedurën VAE në Arts et Métiers ParisTech, kemi marrë tashmë rreth njëqind kërkesa. Pesëmbëdhjetë përbënin dosje të pranueshme dhe pesë kandidatë janë diplomuar”, tregon Luc Jan. Përzgjedhja është e ashpër. Me VAE-në, Shkolla përpiqet të pajtojë traditën e saj të promovimit shoqëror me ruajtjen e vlerës së diplomës. “Profili përgjithësues i inxhinierit Arts et Métiers është thelbësor, – vijon Luc Jan – Duhet ta kesh këtë kordë në harkun tënd. Nëse dikush mbron para së gjithash një ekspertizë në elektronikë, do të ishte më e udhës të aplikonte për diplomën e një shkolle inxhinierike të specializuar në atë fushë. Një pjesë e rolit tonë është, pra, t’i riorientojmë kandidatët drejt diplomës që u korrespondon.” VAE-ja është gjithashtu një rrugë rikuperimi për ish-studentë. Dy prej tyre, të cilëve u mungonte përkatësisht niveli i anglishtes dhe raporti i projektit të ekspertizës, morën më në fund diplomën Arts et Métiers ParisTech.
Për më shumë informacion: www.vae.gouv.fr
Një projektues i lindur
Përtej angazhimit të tij, të gjithë ata që e kanë njohur nënvizojnë nivelin e tij të jashtëzakonshëm shkencor dhe teknik. Daniel Mennier, i cili për vite me radhë ishte përgjegjës për provimet e projektimit në konkursin e hyrjes, thotë për të se “është projektues i lindur”. Një kompliment që tingëllon si njohje e plotë: “Ekspertiza e tij të bën përshtypje në çdo fushë që prek: hidraulikë, akustikë, mekanikë, elektronikë analoge, përpunim sinjali”, pohon Franck Morente (Aj. 98), një student që ka punuar me të.
Megjithatë, pa një diplomë të njohur në profesion, Aleksandrit i duhet ende rregullisht të justifikojë kompetencën e tij. Në vitin 2001, ai krijon ndërmarrjen e vet të këshillimit në projektim, Kris Engineering: “Kur takon një klient dhe nuk ke etiketën grande école, humbet gjysmë ore me shpjegime”, thotë ai. Janë Pierre Andrieux dhe Daniel Mennier që i flasin për mundësinë e marrjes së një diplome përmes vlefshmërisë së të nxënit nga përvoja. Aleksandri i drejtohet natyrshëm Arts et Métiers, që e njeh mirë dhe formimi i së cilës u përgjigjet kompetencave që ai mbron: “Projektimi mekanik, para së gjithash, dhe sidomos puna në ekip.”
Mbetet përgatitja e dosjes së kandidaturës. Formimet akademike dhe përvojat profesionale, në Francë si edhe në Shqipëri, përshkruhen me përpikëri. Duhet të provohet se i përgjigjesh të gjitha kritereve që karakterizojnë inxhinierin Arts et Métiers. Dosja numëron në fund rreth njëqind faqe. Në korrik 2006, Aleksandri mbron në Aix kandidaturën e tij përpara një jurie. Për Luc Jan, përgjegjës i formimit të vazhdueshëm në drejtorinë e përgjithshme të Arts et Métiers ParisTech, “rasti i Aleksandër Budës është një shembull atipik i VAE-së. Baza e tij shkencore është shumë e fortë.” Në përfundim të kësaj procedure, emri i Aleksandër Budës është botuar që atëherë në Journal officiel, si titullar i diplomës. Në tetorin e kaluar, me mbështetjen e Jean-Paul Kieffer (Cl. 64), drejtor i kampusit Arts et Métiers ParisTech në Aix-en-Provence, promovimi Aix 67 e pranoi gjithashtu mes të vetëve (shih AMM, nëntor 2007, f. XI, pjesa GadzArts & Métiers). “Kam pritur katërmbëdhjetë vjet para se të kthehesha në Shqipëri, – rrëfen Aleksandri, – Që atëherë kam shkuar dy apo tri herë. Por tashmë është vërtet në Francë që ndihem në shtëpinë time.”
(An. 97)
Arts et Métiers Magazine – Janar-Shkurt 2008
France VAE | Bienvenue sur le portail de la VAE
www.vae.gouv.fr