Drejtorokracia, apo shteti i matrioshkave
nga Marsela Neni
Informacionet e inteligjencës artificiale
Autokracitë moderne nuk ndërtohen gjithmonë me tanke, burgje apo grushte shteti. Ato ndërtohen edhe me drejtorë. Kur çdo institucion drejtohet nga një njeri i zgjedhur për “aftësitë” për të bashkëpunuar dhe për t’u bindur ndaj pushtetit dhe jo për aftësinë profesionale, lind ajo që mund të quhet drejtorokraci, sundimi i një rrjeti drejtuesish që i detyrohen jo ligjit, por liderit.
Modeli i ngritur si nga Rama dhe nga Berisha, sipas kritikëve, ngjan me një seri matrioshkash ruse.
Në qendër është kryeministri, brenda tij ministrat, pastaj drejtorët e përgjithshëm, drejtuesit e agjencive, drejtorët rajonalë, deri te drejtori i një shkolle, spitali, teatri apo zyre vendore. Secili kopjon modelin e atij që ka sipër: kërkon bindje, jo debat, kërkon besnikëri, jo meritë, kërkon nënshtrim dhe jo mendim të lirë.
Në arsim, drejtuesit shpesh perceptohen si administratorë të pushtetit më shumë sesa të dijes.
Në kulturë, institucionet publike janë shndërruar në skena propagande, ku financimi dhe promovimi varen nga afërsia me qeverinë.
Në shëndetësi, hierarkia administrative shpesh mbizotëron mbi autonominë profesionale.
Në ekonomi e turizëm, emërimet politike në agjenci dhe ndërmarrje publike krijojnë varësi që pengojnë konkurrencën dhe profesionalizmin.
Pasoja më e rëndë nuk është vetëm politizimi i administratës, por shndërrimi i shtetit në një mekanizëm ku askush nuk merr përgjegjësi, sepse të gjithë presin urdhrin nga lart.
Kështu, drejtori nuk i shërben më qytetarit, por eprorit, kurse institucioni nuk i shërben më ligjit, por pushtetit.
Një shtet i mbështetur mbi matrioshka funksionon vetëm sa kohë që figura në majë mbetet në këmbë.
Por demokracia ndërtohet ndryshe: mbi institucione të pavarura, meritokraci dhe drejtues që kanë guximin t’i thonë “jo” pushtetit kur ai shkel interesin publik. Pikërisht aty ndahet administrimi i një shteti demokratik nga drejtorokracia e një sistemi autokratik.
P.s. foto e bërë nga IA