Diktatorët në gjatësinë e krimbit
nga Robert Martiko
Njeriu i ndritur jeton në katër përmasa: gjatësinë e përvojës, gjerësinë e dashurisë, lartësinë e mendimit dhe kohën e ndërgjegjes. Diktatori, përkundrazi, ka vetëm një – gjatësinë e krimbit. Ai lëviz në baltë, por nuk rritet; sundon, por nuk ndriçon; ekziston por nuk jeton. Sepse pushteti pa shpirt është veç zvarritje në errësirë.
Analizë e mëtejshme
Në fillimet e mendimit njerëzor, njeriu e pa botën në dy përmasa: gjatësi dhe gjerësi. Ishte koha e Aristotelit, kur gjithçka kishte rend, por jo thellësi; një botë e sheshtë, ku shpirti nuk njihte as lartësinë e mendimit, as rrjedhën e kohës.
Rilindja shpirtërore e Perëndimit, e bazuar te Platoni dhe Aristoteli, i dha botës përmasën e tretë – lartësinë. Me zbulimin e perspektivës në Itali, nga Filippo Brunelleschi, njeriu kuptoi se realiteti ka thellësi dhe dritë të brendshme. Lartësia e pikturës u bë lartësia e vetëdijes, e aftësisë për të parë përtej formës dhe kufirit.
Më vonë, sipas Ajnshtajnit, koha u bë përmasa e katërt – hapësira e vetëdijes ku njeriu ndjen zhvillimin e shpirtit. Njeriu i ndriçuar përpiqet të kapë këtë përmasë të katërt shpirtërore: ka gjatësinë e përvojës, gjerësinë e dashurisë, lartësinë e mendimit dhe kohën e ndërgjegjes.
Por përballë kësaj bote supreme qëndron diktatori – qenia e një përmase të vetme. Ai zvarritet si krimbi: pa horizont, pa lartësi, pa kohë. Ai sundon, por nuk jeton; vepron, por nuk mendon. Bota e tij është një vijë e verbër që s’e njeh dritën e shpirtit.
Prandaj, nëse bota shpirtërore e njerëzve më të ndritur ka katër përmasa, ajo e diktatorëve ka vetëm një – gjatësinë e krimbit. Sepse shpirti që nuk hapet ndaj dashurisë, mendimit dhe kohës, mbetet i zvarritur në errësirën e vet – jashtë evolucionit të njeriut.
Marrë nga Muri i FB Robert Martiko, 19 tetor 2025