Gjergj Fishta – Gurrë patriotizmi e qytetarie Dr. Lazër Radi

At Gjergj Fishta (1871-1940)

At Gjergj Fishta (1871-1940)

Gjergj Fishta –

Gurrë patriotizmi dhe qytetarie*

nga Dr. Lazër  Radi

Zef e kishte emnin!
Dhe Zef Fishta i Zadrimës, do të kishte mbetë, sikur në vjetin 1893, duke u kthye prej Bosnje, veshun me zhgunin e kaftë dhe sandallet e Shën Françeskut, mbasi qe shugurue meshtar, të mos e kish ndrrue emnin e lindjes nga Zef, në Gjergj.
Kështu pra, Ai u bà Gjergj: Po, Gjergj Fishta i shqiptarve!
A mos qe kjo nji rastësi? Pse? A s’mund të zgjidhte nji emën tjetër: fjala vjen, të ishte Donat, o Ernest, o Salvator… Jo! I vuni vedit emnin Gjergj. Se ai Zefi i Zadrimës, e njihte mirë historinë e Shqipnisë, i dinte luftat e Skanderbegut, ishte i brumosun me ndjenjat ma të pastra të atdhedashnisë – dhe s’mund të zgjidhte tjetër emën veçse: Gjergj! Ishte ma e vogla gjà që mund të bante në kujtim e nderim e t’madhit Gjergj Kastrioti – Skanderbegu i Madh.
Duke marrë kët emën, Zefi i Fishtajve, me siguri kishte mendue me i vù vedit nji detyrim dhe nji mision të madh…
Dhe, me t’vërtetë, me kalimin e kohës, ai e përligji ma s’miri kët emën. Dalja nga errsina dhe prapambetja; liria dhe pavarësia, gjuha dhe kultura shqipe, tradita historike dhe etika kombtare: u ban për kët djalosh ideale e tij të shenjta!
Në kët drejtim, ai punoi me tana forcat e veta, sakrifikoi gjithçka dhe arriti me ngjallë ndër zemrat e shqiptarve jehonën e fuqishme të thirrjes atdhetare…
Ai foli shumë, punoi shumë, shkroi edhe ma shumë, dhe në gjitha ato çka tha e çka banì; si i tha dhe kur i tha; duken si thirrje të nxjerruna nga fundi i dheut, për me dëshmue zanin e krejt nji populli që lufton me dalë nga errsina e shtypjes dhe robnisë në dritën e madhe të lirisë…
Breza të tanë shqiptarësh, në kohnat e turbullta të Pavarësisë, ma shumë se me bukë, janë ushqye me veprat e rilindasve, ndër të cilët Fishta mbetet gjithnji gurrë e pashterrshme patriotizmi, e ku njerzit e shuenin at etjen e madhe për dije e qytetnim, duke thithë prej veprës së tij dashninë e flaktë për Atdhe…
***
Asht viti 1928…
Nji periudhë tejet e vështirë për jetën e krejt shqiptarve të Kosovës. Bajonetat serbe rrinin të ngrehuna mbi kokat e atyre që guxonin qoftë edhe me përmendë diçka shqiptare. As Lazër Lumezi, mësuesi i shqipes në Prizren, s’guxonte në klasë me na e përmendë emnin e Skanderbegut, veç jashtë e ndër shpija. Terrori serbo-sllav kundra shqiptarëve s’kishte të sosun. Në kët kohë, kur dridhej edhe foshnja në bark të nanës, nji prift i ri, atdhetari Dom Shtjefën Kurti, (i pushkatuem nga diktatura komuniste në Shqipni, në vitin 1972), na mblidhte ne fëmijëve n’oborrin e kishës, na merrte në qelën e vet, dhe mbasi i mbyllte mirë dyert me lloza, na mësonte kangët patriotike të Fishtës, duke i shoqnue vetë me harmonium. Aty, n’at qelë  kishe, ndigjova për s’pari herë se në Shkodër qenka nji frat që quhet Gjergj Fishta, dhe se kangët e bukura për Atdhe, që ai ka nxjerrë, duhej me i mësue përmendsh e me i këndue çdo shqiptar. Eh, sa me qejf dhe sa shpejt i përpinim ne ato kangë:

“N’kamb pra nipat e Gjergj Kastriotit/ me lidh besë me armët ngjeshë,
kem Atdhe na ne dit t’sodit,/ kem Shqipnin na rexhineshë:
për Shqipni na do t’jetojmë,/ gjallë Shqipnin na nos ta lshojmë
që ta kem për jet’ e mot…

Ishim fëmijë, por… si rrihnin kto vargje në zemrat tona. O zot, sa të lumtun ndjeheshim mbasi kishim mësue nji vjershë si kjo. Ndoshta, jo me vetëdije, po thjesht me instinktin i shqiptarit, pse e ndjenim shtypjen e të huejit, e njikohësisht na flakronte në shpirt andrra e lirisë, nevoja me u çlirue prej prangave sllave:

“…shkunde pluhnin pra moj Shqipni,/ ngrehe ballin si mbretneshë,
se me djelm që ushqen ti n’gji,/ s’mund të quhesh jo robneshë…”.

I këndonim me zà të ulët: mbasi represioni sllav ishte i tmerrshëm. Dom Shtjefni na porosiste ta kishim mendjen, se po t’na zbulonin serbët mund t’i paguenim shtrejtë ato kangë, sidomos prindët tonë. Ato kangë ishin aq entuziaste, sa vetvetiu na ngrihesh zàni dhe shpërthenim edhe në brohoritje mbrenda atyne mureve…
Në vitin 1930, na dëbuen prej Prizreni, dhe erdhëm në Tokën Amë… Aty pashë e ndjeva nga afër se ato kangë patriotike ishin në krejt shkollat shqiptare. Këndoheshin në klasa, në rrugë, shesheve, në dasma, në krejt manifestimet patriotike. Edhe sot, mbas kaq vjetësh komunizëm barbar, brezat e vjetër i kanë të gjalla dhe shpesh i kujtojmë dhe i këndojmë me mall ato kangë patriotike të shkrueme prej të Madhit: Gjergj Fishta…

At Gjergj Fishta (1871-1940)

At Gjergj Fishta (1871-1940)

***
Edhe pse i përbuzun për nji gjysë shekulli Gjergj Fishta mbetet poet i madh, pse jo edhe ma i Madhi i Gjuhës Shqipe.
U provue në gjithë gjinitë letrare: në epikë, në lirikë, në satirë, në prozë, në drama, në përkthime, po askund s’mbrriti kulm ma të naltë si në epikë. Edhe pse në veprën e këtij kolosi të shqipes, s’mund të vehet nji kufi i premë midis asaj çka asht epike dhe asaj çka asht lirike; s’mund ta ndash aq lehtë çka asht dramatike prej asaj çka asht satirike, sepse Ai ishte dhe mbeti shpirt i trazuem i kombit të vet. Krejt vepra e tij, mund të thuhet, asht nji përziemje e përhershme epiko-liriko-satirike!!
Në disa vepra satira e tij bahet mjaft e ashpër… por, edhe aty ajo ka qëllime fisnike: ai aty asht stigmatizues i prishjes së e zakoneve të vyeshme, fshikullon ata që pengojnë ecjen e popullit drejt mbarsisë, kështu që tonet satirike, i has kudo në veprën e Fishtës, qoftë te ajo në prozë, po edhe te poezia e tij.
Nji nga shqetsimet e mëdha të Gjergj Fishtës, mbeti përpjekja me i shkulë nga rranjët mbeturinat e mbapshta të sundimit otoman. Dëshirë e madhe e tij që ta shihte Atdheun e vet të përparuem, të zhvilluem e të lulzuem, të paktën në nivelin e shteteve fqinjë! Ajo mbrapambetje e përgjithshme e mundonte tepër aq sa shpesh ndërdyshej: të besonte, a t’mos besonte se Shqipnia mund të ecte përpara… dhe s’dinte kah të anonte ma shumë: te dyshimi apo te shpresa që kishte te përparimi…
Në nji bisedë në Shkodër, n’ato vite, ai s’na e fshehu shqetësimin e vet për tendencat tepër centrifuge të mendimeve të shfaquna në shkrimet e viteve tridhjetë. Ishte i bindun se Shqipnia po e braktiste rrugën e traditave të mira, të atyne traditave që e kishin mbajtë gjallë ndër shekuj shqiptarizmën. Ai ishte dakord, se edhe koha ban punën e vet dhe se ato s’duheshin pranue ashtu si ishin nji shekull ma parë, pra duhej respektue gjithsesi edhe shpirti i kohës edhe reformimi i tyne, pra duhej gjetë nji formë pajtimi midis së resë dhe tradicionales. Në mënyrë të veçantë ai porosiste me u ruejtë prej tendencave materialiste. Manteli i ri, mbi motorrin e atij majtizmi shkatrrues, që po depërtonte deri në qelizat ma t’thella të jetës shqiptare… ai e shihte si shkatrrim. Ishte i bindun se ecjes përpara s’mund t’i pritej hovi, por duhej edhe me u ruejtë që mos me u rrëzue në baltë, dhe mos me e futë vendin ndër doktrina dhe mentalitete që s’pajtoheshin kurrsesi as me natyrën dhe as me shpirtin e shqiptarit…
Fishta mendonte se prej Perëndimit duhej marrë kultura e vërtetë, aq sa ajo u jepte ngrohtësi e dritë virtyteve tona ma të mira dhe jo me i zhdukë e me i shkulë me rranjë traditat. “Na shqiptarët, – na tha Fishta, – duhet me e gjetë mundsinë me i shprehë tana vlerat tona etnike, që na vlojnë nga gjaku i të parve…!”

At Gjergj Fishta (Pikturë)

At Gjergj Fishta (Pikturë)

***
Shqiptarizmën dhe dashninë për nji Shqipni të lirë e të bashkueme n’kufijtë e saj të natyrshëm, ai e derdhi me krejt forcën e vet shpirtnore te “Lahuta e Malcis”. Ajo luftë e rreptë dhe e pabarabartë midis shqiptarëve dhe serbo-malazesve, asht nji shembull i vërtetë frymzimi. Serbo-sllavët kishin përkrahjen e fuqishme të Rusisë dhe, falë asaj ndihme dhe asaj nxitje, ata mundën me i shtri lakmitë e tyne mbi shumë toka shqiptare. Krejt poema paraqet unitetin kombtar, ku protagonist asht populli – pa dallim feje e krahine. Ata luftojnë krah njeni tjetrit me fitue lirinë e grabitun, me mbrojtë vatrat e tyne dhe me jetue në paqe e në harmoni në at truell të stërgjyshënve të tyne!
Fishta luftoi pa kompromise veset e kqija të mjaft prej shqiptarëve dhe ngriti në piedestal virtytet e nalta të tyne! Prandej vepra e tij, edhe sot e ksaj dite asht e mbulueme me heshtje, pse frymëzon fuqishëm ndjenjën e atdhedashnisë, pse përpiqet me e ruejtë pastërtinë shpirtnore dhe idealin kombtar të shqiptarve…
Tiranë, 1992

Gjuha shqipe: Gjergj Fishta

Gjuha shqipe: Gjergj Fishta

(*Shënim: Nuk jemi në gjendje me e përcaktue se ku dhe kur asht botue ky shkrim, mbasi asht shfrytzue dorshkrimi i ruejtun në arkivin e Familjes Radi)

Një përgjigje
  1. I domosdoshëm dhe shumë i vonuem është nji Kongres Drejtshkrimor i Shqipes dhe gegnishtja duhet me pasë nji vend të nderuem, ate vend që ju mohue prej llapëtarve (nuk e meritojnë m’u quejt gjuhtarë) klysha të regjimit komunist…

Lini një Përgjigje

Visit Us On TwitterVisit Us On Facebook