Abaz Kupi (1896-1976) – Udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare nga Vangjel Kasapi

Major Abaz Kupi - (1896-1976)

Major Abaz Kupi – (1896-1976)

Abaz Kupi (1896-1976) -

Udhëheqës ushtarak i çështjeve kombëtare

nga Vangjel Kasapi

Edhe pse moti ishte i ftohtë, me temperatura te ulta, me stuhi bore,
tradita e përkujtimit të përvjetorit të vdekjes së Abaz Kupit,
nuk u ndërpre as në përvjetorin e 41-të.
Të Shtunën, me 7 Janar 2017,
në një nga sallat e ndërtesës së varrezave në Kew Gardens,
ku prehet Abaz Kupi dhe dhjetëra nacionalistë të tjerë shqiptarë,
u organizua përkujtimi i përvitshëm në nderim të heroit të 7 Prillit,
Legjendës së Luftës së Dytë Botërore,
qëndrestarit antikomunist në mërgim, Abaz Kupi.
Organizimi përkujtimor u bë nga dega e Partisë
“Lëvizja e Legalitetit” për SHBA dhe Familja Kupi.
(dalip greca, 7 janar 2017)

Kew Gardens, 7 janar 2017, - Në nderim të Abas Kupit

Kew Gardens, 7 janar 2017, – Në nderim të Abas Kupit

Abaz Kupi lindi në vitin 1896, në Klos të Matit, në gjirin e një dere me tradita atdhetarizmi. Familja u shpërngul në Krujë, ku ai u rrit, u edukua dhe formoi fizionominë e tij si ushtarak i çështjeve kombëtare. Ashtu si mjaft të rinj shqiptarë, që vetë tradita e historisë sonë të shpatës dhe pushkës u dha shprehi ushtarake, edhe Abazi e përjetoi këtë dukuri. Nga natyra shfaqi dhunti ushtarake, si prirja për të pasur e për të përdorur armë, guximi për të vepruar, urrejtja për të huajin, etj. Këta tregues të karakterit të tij nisën nga fundi i sundimit turk (1910) e vazhduan deri në mbarim të LANÇ-it (1945). Ndoshta si ndonjë rast unikal botëror, në një moshë fare të re, 15-vjeçari Kupi zgjidhet (1911) anëtar i Këshillit Kombëtar të krijuar në qytetin historik të Krujës. Ende shumë i ri, kur ishte vetëm 17 vjeç, i ngarkuar nga ky organizëm, pagëzon rrugën e luftës duke ekzekutuar me dorën e tij prej trimi kryetarin e rebelëve, filoturkun Llan Hoxha, i cili pati përbuzur flamurin kombëtar, duke e zëvendësuar me atë turk. Kështu u shënua emri i Abaz Kupit në dosjet e arkivave. Kundër pushtimit osman veproi me forma e mjete tradicionale të luftës popullore, nga veprime individuale me njësite deri në formacione të vogla, si atentate, prita e gjer në luftime me forca e mjete më të shumta. Një faqe të dallueshme për të formon periudha 1912-’20, ajo e Pavarësisë dhe e shpëtimit të atdheut, kur luhatej qenësia e shtetit të ri shqiptar. Në vorbullën e 1912-s, Abaz Kupi doli në krye të krahinës, duke qëndruar si prijës pro Kuvendit dhe Qeverisë së Vlorës. Rezulton armik i shovinizmit fqinj dhe element nacionalist i Shqipërisë etnike, përkrah mjaft prijësve nacionalistë të nderuar.
Në vitin 1922 hordhitë serbo-malazeze rrezikojnë hapësirën territoriale me pushtimin e Koplikut e të Mbishkodrës. Pikërisht në këto fronte Abaz Kupi shquhet si një komandant me të dhëna të plota ushtarake, organizator e udhëheqës me talent ushtarak i një reparti ushtarak me 300-400 luftëtarë krutanë. Me goditjet që ai dha mbi pjesët e ushtrive sllave, i theu ato keq, si dhe i detyroi të tërhiqen nga këto krahina veriperëndimore.

Abaz Kupi kishte autoritet në krahinat Lezhë-Krujë-Mat

Abaz Kupi kishte autoritet në krahinat Lezhë-Krujë-Mat

Ishte periudha pas vitit 1925, e vendosjes së rendit e qetësisë. Abaz Kupi në atë kohë drejton një nga operacionet ushtarake për zhdukjen e anarkisë e të kundërshtimeve në viset veriore. Zgjuarsinë ushtarake dhe atë të komanduesit, guximin dhe vendosmërinë tradicionale të prijësve ndërkrahinorë, si dhe krenarinë e familjes ai i vuri në funksion të shqiptarizmës. Këto cilësi përbënë karakterin e tij, aq të pranishëm në çdo kuvendim, sidomos në çastet më kritike luftarake-politike, kur çështja shqiptare vihej nën tehun e briskut. Këto momente e nxjerrin Abaz Kupin në sipërfaqe, si një nga tribunët e radhitur në ballë të kundërshtimeve e të qëndresave. Kupi sapo ka ardhur në Shqipëri prej Stambolli. Atdheut i troket agresioni. Shteti shqiptar, disi i paralizuar, i paaftë dhe me kapacitete ushtarake të kufizuara, duket i pamundur të organizohet në përballimin fashist (përfytyroni një Shqipëri njëmilionëshe, kundrejt një 40-milionëshi). Gjithsesi, me vendim Parlamenti, edhe major Abaz Kupi vihet në krye e në komandë të rezistencës shqiptare të 7 prillit 1939. Sipas planit të orientuar nga Komanda e Përgjithshme e UKSh-së, Abaz Kupi ndodhet në komandë të rreth 500 vetave të Zonës së Parë, për mbrojtjen e drejtimit më të rëndësishëm operativ të Shqipërisë, atë Durrës-Tiranë, posaçërisht të Portit strategjik të Durrësit. Ai u përpoq ta mbajë në det ushtrinë pushtuese në portin kryesor. Luftimet i drejtoi në brendësi, sidomos në portat e kryeqytetit, që ta pengonte përparimin e shpejtë të motorizatave italiane. Porse ishte e pamundur. Italia e shndërroi Shqipërinë në një teatër lufte e trampolinë për në Lindje.
Emri dhe kontributi i Abaz Kupit del përsëri në skenën shqiptare. Në historinë e fillimit të LANÇ-it në Shqipëri e Ballkan ai përmendet si ndër të paktët krerë që u vu në vijën e parë të luftës me armë. Ja pse regjimi fashist dhe qeveritë përkatëse e vunë në epiqendër të ndjekjeve. Ndoshta, edhe sepse ishte partizan i monarkisë e i pikëpamjeve legaliste, si një rrymë që qarkulloi në Shqipëri që nga vitet 20 të shekullit XX. Një kapitull më vete në biografinë e personalitetit të Abaz Kupit formon vija e tij në raport me fashizmin italian. Ai s’i fsheh opsionet e një rendi kushtetues monarkist me Ahmet Zogun si mbret. Por Shqipëria etnike e lirë qëndron mbi pikëpamjet që lindën në truallin e pushtuar. Në atë kohë Abaz Kupin e gjejmë në krye të ndonjë aksioni, por, tepër i zgjuar, afrohet dhe drejton përgatitjet e gjithanshme ushtarako-politike dhe mobilizimin e popullit për ditët e ardhshme.

Majoret Abaz Kupi e Murat Basha ne mal

Majoret Abaz Kupi e Murat Basha ne mal

Viti 1941, bëhet i padurueshëm, kështu që detyrohet të emigrojë në Jugosllavinë tashmë të pushtuar nga nazi-fashizmi. Abaz Kupi, duke u investuar me fonde nga jashtë, nisi të mbledhë rreth vetes emigrantë bashkatdhetarë edhe kosovarë pro luftës së armatosur për shqiptarizmin. Janë bërthamat e para organizativo-luftarake që, për pak kohë, do të shumoheshin gjer në një ushtri. Shpërngulet që andej me ideale e fuqi ushtarake, me qëllimin që t’i shërbejë çështjes kombëtare. Në Bogë (Shkodër) Abaz Kupi kryen një akt të lartë patriotizmi: ngre flamurin kombëtar, duke rishfaqur personalitetin e tij ushtarako-atdhetar. Ka plot arsye që me Abazin të marrin takim e të arrijnë dialog si përfaqësuesit qeveritarë të fashizmit, ashtu edhe krerë të LNÇ-it, siç ishin ato të Frontit Nacionalçlirimtar e të Ballit Kombëtar. Nisur nga interesat më të larta të kombit, si dhe nga kërkesat imperative, si ajo e luftës çlirimtare kundër nazi-fashizmit, ai përkon me platformën e bashkimit kombëtar e në përpjekjet për zgjidhjen e detyrës kapitale. Kupi pajtohet dhe jep ndihmesë me pjesëmarrje në organizimin e një mbledhjeje të krerëve dhe përfaqësuesve të popullit, siç ishte Konferenca e Pezës (16.09.1942).
Kuvendi i parë pluralist mbarëkombëtar i Pezës, me reperkusionet e mira që pati, e dëshmoi Abaz Kupin si një prijës patriot e me vizione lufte, si një strateg popullor. Ndaj Kupi del një nga anëtarët e parë të Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar dhe vite më pas, më 04.07.1943, zgjidhet anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të UNÇSh-së, përgjegjësi kjo e lartë në organet shtetërore-ushtarake të Luftës e të Ushtrisë Nacionalçlirimtare. S’ishin këto as dëshira të ndokujt dhe as rastësi, por emërtime të arsyeshme e të goditura, pasi Abaz Kupi, me pjekurinë, zotësinë, taktin e trimërinë kishte bërë emër e fjala i kishte peshë. Mbi të gjitha, ai dha prova të bollshme të një antifashisti, organizatori dhe drejtuesi ushtarak në kryengritjen e Matit (1943), në luftimet e Qafë-Shtamës, të Qafë-Buallit etj. Abaz Kupi dispononte autoritet në krahinat Lezhë-Krujë-Mat.
Më 01.08.1943, kur Italia përpëlitej në prag të kapitullimit, organizohet Mbledhja e Mukjes. Bëhej përpjekja më serioze, në mos e fundit, e organizatave të Luftës AFNÇ (Fronti Nacionalçlirimtar dhe Balli Kombëtar). Kupi, duke qenë edhe anëtar i Kryesisë së Këshillit të Përgjithshëm ANÇ, por nacionalist, me Ymer Dishnicën, Mustafa Gjinishin, Gogo Nushin etj., përfaqësojnë Lëvizjen Nacionalçlirimtare. Konsiderohet Konferenca e Dytë (pas asaj të Pezës) pluraliste ku, në kontekstin e luftës kundër pushtuesit dhe realizimit të Shqipërisë etnike, u vendos bashkimi i gjithë shqiptarëve, pavarësisht nga bindjet politike. Këtu Abaz Kupi luajti një rol pozitiv në diskutimin dhe përfundimin e punimeve. Mirëpo, Mukja u denoncua nga pala e Lëvizjes Nacionalçlirimtare dhe ai përjashtohet apo largohet nga funksionet e larta të saj e të UNÇ-it.
Te personaliteti i Abaz Kupit tashmë spikat qëndrimi dhe lufta me armë kundër fashizmit deri në kapitullimin e Italisë. Kjo etapë katërvjeçare e pasqyron atë si një figurë dhe prijës ushtarak që e lidhi, i bashkërendoi qëllimet dhe veprimtarinë luftarake me formacionet partizane të UNÇSh-së. Kupi diti e guxoi të ndërmarrë luftime të përbashkëta me UNÇSh-në, duke drejtuar jo më keq se komandantët e tjerë të shquar.

Anëtarët e Komitetit “Shqipëria e Lirë” Nga e majta Nuçi Kota, Zef Pali, Mid'hat Frashëri, Abaz Kupi e Said Kryeziu

Anëtarët e Komitetit “Shqipëria e Lirë”
Nga e majta Nuçi Kota, Zef Pali, Mid’hat Frashëri, Abaz Kupi e Said Kryeziu

Kryengritja popullore e Matit (01-27.08.1943) qe një provë e madhe edhe për Abaz Kupin. Çeta e tij nacionaliste u përfshi në forcat kombëtare çlirimtare dhe plani i tij iu nënshtrua gjykimit të shtabit të përbashkët, drejtuar me ato partizane e vullnetare. Luftimet në Mat dhe ato në Dibër ishin një tërësi veprimesh sulmuese kundër garnizoneve të Burrelit, të Shkronjanit e të Qafës së Buallit, që u bllokuan me ditë të tëra. Major Kupi e ka marrë zonën në ngarkim dhe duke manovruar nga njëri vend në tjetrin, bashkëorganizon pritë pas prite bukur e me mjeshtëri, sidomos me çetat partizane në Qafë-Shtamë. Prita e famshme çoi në befasi, në shpërbërje e deri në shpartallimin e regjimentit italian “Guida”. Abaz Kupit s’i erdhi aspak mirë që u hodhën poshtë menjëherë nga krerët komunistë vendimet historike të Mukjes, për çështjen kombëtare e të luftës. Ai, hap pas hapi u shkëput nga Lëvizja Nacionalçlirimtare dhe doli me një platformë e organizim ushtarak të rrymës që përfaqësonte. Megjithatë, s’mund të themi prerë se Abaz Kupi i mohoi idealet, se ai nuk përpiqej për një bashkëpunim kundër pushtuesit. Ai përcillte se “Dëgjohen andej-këndej sulmime reciproke ndër mes partizanësh. Kjo gjë ka qenë dhe asht kundër dëshirës seme”. Abaz Kupi rezultoi armik i betuar i luftës vëllavrasëse, i gjakderdhjes shqiptare, ndërkohë që Divizioni i Parë Sulmues dhe UNÇSh-ja kryenin operacione mësymëse në veri të lumit Shkumbin. Kjo situatë ishte një objektiv dhe kthesë imperative, domosdoshmërish për t’u realizuar një Shqipërinë etnike.
Abaz Kupi u largua nga atdheu në nëntor të 1944-s, i sigurt se do të ekzekutohej nga pushteti i ri komunist i sapoformuar. Qëndroi kështu i mërguar e me shpirt të ndezur për etninë shqiptare, por larg plotësimit të këtij pikësynimi strategjik mbarëkombëtar.
(Marrë nga Gazeta Telegraf, 26 Mars 2015)

Ju mund të ndiqni çdo përgjigje për këtë term nëpërmjet RSS 2.0 feed. Ju mund të lini një përgjigje , ose Ndiqni nga faqja e juaj. Kategoria: Gazeta  Etiketat: , , , , , , , , ,

Lini një Përgjigje

Visit Us On TwitterVisit Us On Facebook